ปริมาณผู้หญิงกับคุณภาพการเมือง

ปัจจุบันประเทศไทยมีนายกรัฐมนตรีหญิงและมีผู้แทนราษฎรหญิงราว 16% สูงขึ้นเป็นลำดับเทียบกับ 11% ในปี 2544 และ 4% ในปี 2535

จากการประมวลของสถาบันพระปกเกล้า ผู้หญิงเข้ามาสู่การเมืองผ่าน 3 เส้นทาง

1.ด้วยความสนใจ ความสามารถ และพลังขับเคลื่อนของตนเอง

2.เป็นทายาททางการเมืองของสามี พ่อแม่ หรือพี่น้อง ที่เกษียณตัวเองจากการเมือง

3.เข้ามาในฐานะตัวแทนหรือนอมินีของผู้ที่ไม่สามารถดำรงตำแหน่งเองได้

ความจริงเส้นทางการเมืองของผู้ชายก็น่าจะเหมือนๆ กัน ทั้งนี้ ทางที่ 2 เป็นสิ่งชั่วคราว นักการเมืองที่เข้ามาทางนี้ ถ้าไม่ปรับเข้าสู่เส้นทางที่ 1 ซึ่งมักจะเป็นการเมืองอาชีพเชิงอุดมการณ์ ก็จะเข้าเส้นทางที่ 3 ซึ่งเป็นเส้นทางในธุรกิจการเมือง

ในยุคที่ธุรกิจการเมืองเฟื่องอำนาจ ประชาธิปไตยจะเสื่อมถอย เพราะการขยายฐานการเมืองด้วยการซื้อ(ขาย)ตัว สส.ทำให้เกิดการเปลี่ยนเส้นทางจาก 1 ไปสู่ความเป็นลูกจ้างแบบ 3 มากขึ้นๆ

สาเหตุหนึ่งที่มีผู้หญิงน้อยในการเมืองเพราะข้อจำกัดจากภาระการดูแลบุตร (และสามี) หรือบุพการี เพราะสังคมคาดหมายผู้หญิงอย่างนั้น แต่คงเป็นปัญหาเฉพาะในเส้นทางที่ 1 ที่ต้องพึ่งพาตนเองมากที่สุด

ผู้หญิงที่มีภาระครอบครัวต้องทำงานหนักเป็นพิเศษเพื่อสร้างฐานะหรือฐานให้พร้อมเข้าสู่การเมืองได้ คนที่มีแรงบันดาลใจทางการเมืองอย่างจริงจังย่อมหาทางทำความเข้าใจและจัดการหน้าที่ในครอบครัวได้ การก้าวข้ามข้อจำกัดนี้ช่วยกรองคุณภาพนักการเมืองไปในตัว

อีกปัจจัยที่มีผลต่อจำนวนของผู้หญิงในการเมือง คือ ทัศนคติว่าการเมืองสกปรกน่ารังเกียจ ซึ่งทำให้คนดีคนเก่งทั้งหญิงและชายเข้ามาการเมืองน้อยกว่าอาชีพอื่น ยกเว้นราชการ

ประชาชนส่วนใหญ่ไม่สนใจว่าควรจะมีนักการเมืองหญิงมากขึ้นหรือไม่ แต่ก็ไม่ได้มีอคติว่าผู้หญิงด้อยกว่าผู้ชาย ผู้มีสิทธิเลือกตั้งจะพิจารณาตัวตนและผลงานของนักการเมือง ซึ่งมักรวมถึงความสัมพันธ์ในระบบอุปถัมภ์ด้วย

ทายาทการเมืองจากเส้นทางที่ 2 จำนวนไม่น้อยปรับตัวเข้าสู่เส้นทางที่ 1 คือรับมรดกมาแล้วก็ซึมซับกับหน้าที่ที่พึงทำ แต่ก็มีทั้งในสายการเมืองอาชีพเชิงอุดมการณ์และสายธุรกิจการเมือง การปรับนี้จึงไม่แน่ว่าดีขึ้นกับประเทศและก็อาจไม่ยั่งยืน

ทายาทการเมืองเส้นทางที่ 2 บางส่วนเข้ามาแล้วเดินตามเส้นทางที่ 3 คือเป็นนอมินี เพราะผู้ให้มรดกยังคงชักใยหรือสั่งการอยู่ โดยไม่ถูกตรวจสอบตามกฎหมายแต่อย่างใด นี่เป็นลักษณะของธุรกิจการเมือง

อันที่จริงความเป็นทายาททำให้เขาเหล่านั้นมีโอกาสที่จะก่อร่างสร้างตัวเป็นบุคคลสาธารณะที่มีเกียรติภูมิ ทำอะไรดีๆ กับมรดกการเมืองได้ เพราะมีกำลังมากกว่านอมินีที่เป็นเพียงลูกจ้าง เช่น คนขับรถ เป็นต้น

น่าสังเกตว่าการปรับเคลื่อนจากเส้นทางที่ 2 ไปเส้นทางที่ 3 มักพบในผู้หญิงมากกว่าผู้ชาย คงเป็นเพราะผู้หญิงถูกหล่อหลอมมาให้ “หัวอ่อน” และใส่ใจกับความเป็นผู้หญิงแบบกายภาพ เช่น รักสวยรักงาม แต่งงานมีลูกและสร้างครอบครัวให้มั่นคงหรือมั่งคั่ง มากกว่าเรื่องบ้านเรื่องเมืองของส่วนรวม

นอมินีที่มาจากเส้นทาง 2 เมื่อรับตำแหน่งแล้วมักไม่ค่อยทำหน้าที่ตามกฎหมาย ตำแหน่งอย่าง สส.ยังพอทำแทนกันได้ และประชาชนไม่รู้ในวงกว้างแต่ถ้าเป็นตำแหน่งบริหารระดับชาติ สังคมจะรับรู้และรับไม่ได้ การลอยตัวเหนือปัญหา ไม่ใส่ใจในทุกข์สุขของประชาชน แต่กลับประชาสัมพันธ์ตัวตนด้วยงบประมาณสิ้นเปลือง ทำให้นอมินีถูกเสียดสีดูแคลนได้

น่าเสียดายที่ความเป็นผู้หญิงทางจิตวิสัยไม่ได้ถูกใช้ให้เป็นประโยชน์ในการปฏิบัติหน้าที่ตามที่ได้ปฏิญาณตนไว้

วงการสิทธิสตรีเน้นว่าผู้หญิงมีความละเอียดอ่อน รอบคอบ ใส่ใจกับความเป็นอยู่ของคน พยายามประนีประนอมเพื่อหาทางออกจากวิกฤต ทั้งยังมีงานวิจัยของสหประชาชาติว่าหากมีผู้หญิงอยู่ในการเมืองมาก การทุจริตคอร์รัปชั่นจะน้อยลง

นอกจากนี้ ผู้หญิงมีความสามารถหลายๆ อย่างไม่แพ้ผู้ชาย หากมีการคัดสรรผู้หญิงซึ่งเป็นกึ่งหนึ่งของประชากรเข้ามาในการเมืองมากขึ้น ศักยภาพของทั้งฝ่ายนิติบัญญัติและฝ่ายบริหารก็น่าจะสูงขึ้น

ความเป็นผู้หญิงไม่ควรถูกใช้เป็นเครื่องกีดขวางเส้นทางการเมือง แต่เมื่อเข้ามาแล้วโดยเฉพาะถ้าดำรงตำแหน่งบริหาร ก็ไม่สมควรใช้ความเป็นผู้หญิงเป็นเกราะกำบังการตรวจสอบ ทั้งจากฝ่ายการเมืองและภาคประชาชน

ไม่ว่าจะอยู่บนการเมืองเส้นทางที่ 1 หรือ 2 หากผู้หญิงเอาหัวใจของความเป็นแม่มาด้วย บ้านเมืองจะเจริญและสงบสุขได้ ยิ่งมีผู้หญิงมากยิ่งน่าจะดี

แม่ที่ยิ่งใหญ่ตามตำแหน่งหน้าที่ จะไม่เป็นเพียงแม่ของลูกตัวเองที่มุ่งเอาแต่ผลประโยชน์ของครอบครัว แต่เป็นแม่ของเด็กๆ ทุกคน แม่ที่ใส่ใจในประโยชน์ส่วนรวมเพื่ออนาคตของประเทศไทย

แม้จำนวนนักการเมืองหญิงยังน้อยแต่คุณภาพจะสูง และจะช่วยยกคุณภาพโดยรวมของการเมืองด้วย