การรวบอำนาจผ่าน ม.190

“เหตุผล” อย่างเป็นทางการของการแก้ไขรัฐธรรมนูญมาตรา 190 คือการที่สัญญาระหว่างประเทศสำคัญๆ ต้องได้รับความเห็นชอบจากรัฐสภานั้น ได้ก่อให้เกิดความล่าช้าและความเสียหาย ซึ่งก็ไม่มีใครสามารถตอบได้ว่าเคยเกิดขึ้นจริงแต่อย่างใด

ม.190 เคยถูกแก้ไขเพื่อให้การทำงานของรัฐบาลคล่องตัวมากขึ้น โดยให้มีกฎหมายลูกกำหนดประเภทของหนังสือสัญญาที่ถือว่ามีนัยสำคัญ แต่รัฐบาลนี้อยู่มา 2 ปี ไม่เสนอร่างกฎหมายดังกล่าว แล้วจู่ๆ สส.พรรครัฐบาล ก็เสนอการแก้ไขรัฐธรรมนูญ แทนที่จะเป็นตัวรัฐบาลเสนอเอง นับเป็นความไม่ชอบมาพากลตั้งแต่ต้น

การแก้ไขครั้งนี้ลดการตรวจสอบถ่วงดุลของฝ่ายนิติบัญญัติและภาคประชาชน

1.ลดการคุ้มครองประชาชนจากการทำสัญญาด้านเศรษฐกิจ ทั้งในสาระและกระบวนการ

2.ลดการตรวจสอบการเปลี่ยนแปลงอาณาเขตและอธิปไตยนอกอาณาเขต

โดยจำกัดไว้เฉพาะกรณีที่มีความ “ชัดแจ้ง”

ในอดีตผลกระทบที่รุนแรงของ FTA กับจีน และปัญหาอื่นๆ เช่น การให้เงินกู้ธนาคาร Exim กับรัฐบาลพม่า ซึ่งประเทศไทยเสียประโยชน์ แต่ดูเหมือนธุรกิจ ดาวเทียมของผู้มีอำนาจได้ประโยชน์ ทำให้รัฐธรรมนูญ ปี 2550 ขยายอำนาจตรวจสอบให้ครอบคลุมสัญญาที่มีผลกระทบต่อความมั่นคงทางเศรษฐกิจหรือสังคมอย่างกว้างขวาง หรือมีผลผูกพันทางการค้า การลงทุนหรืองบประมาณอย่างมีนัยสำคัญ ให้มีการรับฟังความ คิดเห็นของประชาชน มีการเยียวยา และให้รัฐสภาเห็นชอบกรอบการเจรจา

แต่การแก้ไขรัฐธรรมนูญครั้งนี้จำกัดความคุ้มครองอยู่แค่ “เปิดเสรีด้านการค้าและการลงทุน” ทั้งนี้ ในโลกไร้พรมแดนปัจจุบัน อาจจะมีอะไรใหม่ๆ ที่มีนัยสำคัญ เกิดขึ้นอีก เพราะแม้แต่ FTA หรือการเข้าสู่ประชาคมอาเซียนก็เคยเป็นของใหม่ในอดีต

อาจมีสัญญาที่พิสดาร เช่น การ Barter แลกรถไฟความเร็วสูงกับข้าวที่เพิ่งเป็นข่าว จะเกิดความไม่โปร่งใสที่ทำให้ประเทศเสียหายได้มาก เพราะเราอาจไม่ได้รถไฟที่ราคาดีที่สุดในสเปกที่เหมาะสมที่สุด และก็อาจขายข้าวไม่ได้ราคาดีที่สุดด้วย

ภายใต้ ม.190 ใหม่ สัญญาแบบ Barter จะทำให้นโยบายประชานิยมที่มีความเสียหายมากดำเนินต่อไปได้ง่ายดายขึ้น

ในส่วนของอาณาเขตและอธิปไตยนอกอาณาเขต การเพิ่มคำว่า “โดยชัดแจ้ง” เป็นการเปิดช่องทางหาผลประโยชน์ให้ผู้มีอำนาจ เพราะมีความไม่ชัดแจ้งอยู่แล้วในกรณีพื้นที่ทับซ้อนไทยกัมพูชา ทั้งบนบกและในทะเล

ที่ศาลโลกได้เลื่อนการให้คำตัดสินกรณีพื้นที่ทับซ้อนมรดกโลกนั้น หลายคนสงสัยว่าได้มีการล็อบบี้ให้รอการแก้ ม.190 เพื่อให้การยินยอมให้กัมพูชาขึ้นทะเบียนมรดกโลกของรัฐบาลในอดีต กลายเป็นความชอบธรรมหรือไม่?

ส่วนกรณีพื้นที่ทับซ้อนทางทะเล 2.6 หมื่น ตร.กม.นั้น MOU44 เป็นกรอบการเจรจาที่ตรวจสอบได้ยาก เพราะเป็นการต่อรองขยับเส้นแบ่งพื้นที่เป็นแปลงๆ และเจรจาตัวเลขสัดส่วนผลประโยชน์ในแต่ละแปลง หาตรรกะสนับสนุนได้ยาก จะมีก็แต่ความคาดหมายว่าพื้นที่ใกล้ฝั่งไทยมีศักยภาพปิโตรเลียมสูงกว่า ไทยจึงควรได้สัดส่วน ที่สูงกว่า แต่กัมพูชาย่อมอยากได้ตรงกันข้าม แล้วคนไทยจะมั่นใจได้หรือไม่ว่า การเจรจาจะเป็นไปเพื่อประโยชน์ของประเทศไทยอย่างแท้จริง

การที่ผู้มีอำนาจเหนือรัฐบาลมีความสนิทชิดเชื้อกับผู้นำกัมพูชา และเชื่อกันว่ามีผลประโยชน์ในธุรกิจปิโตรเลียมที่นั่นด้วย ถือเป็นผลประโยชน์ทับซ้อน 2 ชั้น

ถ้าพิจารณาร่วมกับการยอมรับให้กัมพูชาขึ้นทะเบียนเขาพระวิหารด้วยแล้ว ก็ยิ่งน่าเป็นห่วงว่าจะมีการแลกเปลี่ยนผลประโยชน์ของประเทศไทยให้แก่ผู้มีอำนาจทางการเมืองโดยการยอมเสียเปรียบกัมพูชา อนึ่ง รัฐบาลได้ตั้งเป้าหมายให้เจรจาพื้นที่ทับซ้อนทางทะเลไทยกัมพูชาเสร็จสิ้นภายในปี 2556

“ใบสั่ง” จากผู้มีอำนาจครั้งนี้ดูเหมือนจะเป็นการรวบอำนาจเบ็ดเสร็จอย่างเต็มที่และรอบคอบ เพราะตอนลงมติวาระ 2 มีการพลิกโผไม่เอาตามกรรมาธิการเสียงข้างมาก

แต่กลับมีการเปลี่ยนไปเอาตามร่างที่ผ่านวาระ 1 ซึ่งข้อเสียสำหรับประเทศ คือ ไม่มีเรื่องการรับฟังความคิดเห็นและกรอบการเจรจา แต่ข้อดีคือการเยียวยาต้องคำนึงถึง “ความเป็นธรรมระหว่างผู้ได้รับประโยชน์และ ผู้รับผลกระทบ” ซึ่งได้ถูกคณะกรรมาธิการตัดออกไป

ดิฉันได้อภิปรายว่าการคำนึงถึงความเป็นธรรมดังกล่าวจะทำให้รัฐประหยัดงบประมาณในการเยียวยา เพราะสามารถเก็บเงินจากผู้ได้ประโยชน์เพื่อนำไปใช้กับผู้ได้รับผลกระทบ การตัดส่วนนี้ออกจึงเป็นเสมือนการช่วยผู้ได้ประโยชน์ให้ได้เต็มที่ แล้วทำเช่นนี้เพราะรัฐบาลมีส่วนได้กับผู้ได้ประโยชน์หรืออย่างไร? ...ไม่มีคำตอบ ถึงแม้จะได้ตามถามซ้ำก่อนการลงมติก็ตาม

คนวงนอกไม่รู้สาเหตุของการเปลี่ยนแปลงนาทีสุดท้าย แต่จะเห็นว่าเป็นการกระชับอำนาจที่รอบคอบมาก สอดรับกับการที่รัฐบาลไม่ได้เป็นผู้เสนอการแก้ ม.190 ในครั้งนี้

เป็นความรัดกุมที่รอรับการกลับมาดำรงตำแหน่งของผู้ที่อาจจะได้รับการนิรโทษแบบ “สุดซอย” ในเร็วๆ นี้