ผักพื้นบ้านกับงานสร้างสรรค์

ในรายงานวิจัยเผยแพร่ของกรมเจรจาการค้าระหว่างประเทศ กระทรวงพาณิชย์ ย้อนไปหลายปีมีการศึกษาเปรียบเทียบวงการอุตสาหกรรมภาพยนตร์หลายประเทศ เพื่อนำมาประกอบการกำหนดยุทธศาสตร์การเปิดเสรีการค้าบริการโสตทัศน์

โสต คือ การใช้ประสาทสัมผัส รับรู้ และเรียนรู้ทางเสียง

ทัศน์ คือ การใช้ประสาทสัมผัสรับรู้และเรียนรู้ทางการมองเห็น

โสตทัศน์ (Audio Visual) จึงรวมความตั้งแต่รายการทีวี หนังโรง DVD เพลงฟัง เกม การเล่นผ่านจอสารพัด ประเภท VOD หรือ Video on Demand อินเทอร์เน็ต TV รวมถึงเคเบิล TV

งานวิจัยชิ้นนี้ชี้ว่า ประการแรก การควบรวมและผูกขาดทางธุรกิจในวงการอุตสาหกรรม โสตทัศน์ โดยเฉพาะในธุรกิจภาพยนตร์ มีแนวโน้มจะเกิดขึ้นทั่วโลก ทั้งในตลาดที่พัฒนาแล้วอย่างสหรัฐ ยุโรป ญี่ปุ่น เกาหลี หรือในตลาดที่ยังอยู่ในขั้นกำลังพัฒนาอย่างไทย

ประการที่สอง ธุรกิจโสตทัศน์จะถูกนำพาไปสู่การเปิดเสรีมากขึ้นเรื่อยๆ ข้อนี้เป็นที่ประจักษ์ชัดในหลายปีหลังมานี้ว่ามีตลาดบันเทิงถูกเปิดมากขึ้น ทั้งที่เป็นไปเพราะถูกกดดันผ่านการเจรจาการค้า และที่เปิดขึ้นเอง เพราะกระแสเรียกร้องจากผู้บริโภคในตลาดนั้นที่เคยปิดตัวเองอยู่

ตลาดจีน ออสเตรเลีย พม่า อินเดีย เป็นตัวอย่างได้ แม้แต่ในฝรั่งเศส ซึ่งมีระบบจำกัดการฉายหนังต่างประเทศด้วยกฎหมายหรือมีภาษีนำเข้าหนังก็ยังพบว่าการปกป้องผู้ประกอบการด้วยกฎหมายภายในมีประสิทธิภาพน้อยลงเรื่อยๆ ทั้งในพื้นที่รายการโทรทัศน์และพื้นที่ฉายของโรงภาพยนตร์

ประการที่สาม รัฐบาลประเทศต่างๆ ทั้งระดับชาติและท้องถิ่นได้เพิ่มความสำคัญต่อภาพยนตร์ โดยการอุดหนุนและใช้ประโยชน์จากอุตสาหกรรมภาพยนตร์มากขึ้นอย่างรวดเร็ว

งานวิจัยของกระทรวงพาณิชย์ชิ้นนี้ เปรียบเทียบกลไกการกำกับดูแลและกลไกสร้างสิ่งจูงใจเพื่อดึงดูดกองถ่ายภาพยนตร์จากต่างประเทศ โดยเลือกประเทศที่มีความเหมาะสมในการศึกษา คือ ศึกษาสหรัฐ เพราะเป็นชาติที่มีสัดส่วนในการผลิตและครองตลาดภาพยนตร์มากที่สุดในโลกชาติหนึ่ง อันที่จริงชาติที่สร้างหนังมากที่สุดจริงๆ แล้ว คือ อินเดีย แต่การครองตลาดสากลนั้นยังห่างจากฮอลลีวู้ด

นอกจากนี้ งานวิจัยยังศึกษาเกาหลี ญี่ปุ่น ฝรั่งเศส ออสเตรเลีย และไทย ผลปรากฏว่ามีไทย ญี่ปุ่น และอินเดีย ที่ยังไม่มีการคืนภาษีมูลค่าเพิ่ม VAT ให้กองถ่ายต่างประเทศ ในขณะที่เกาเหลีและฝรั่งเศสมี ส่วนสหรัฐและออสเตรเลีย นอกจากจะมีการคืน VAT แล้ว ยังมี Tax Rebate (คืนภาษีเงินได้) ให้กองถ่ายหนังต่างประเทศด้วย นี่ขนาดเป็นงานวิจัยตั้งแต่รุ่นเกือบ 8 ปีที่แล้วนะครับ

ปัจจุบัน Tax Rebate หรือการคืนภาษีเงิน ไม่ค่อยเหลือเสน่ห์แล้ว เพราะบุคลากรในกองถ่ายต้องจ่ายภาษีเงินได้ไปก่อน แล้วจึงมาขอรับคืนไปได้ในภายหลัง

ข้อนี้ ไทยมีประกาศกรมสรรพากร ยกเว้นภาษีเงินได้ให้แก่นักแสดงชาวต่างประเทศที่มีเงินได้จากการถ่ายทำในไทย นับเป็นพัฒนาการเดียวหลังงานวิจัยชิ้นนี้

แต่ปีนี้ มาเลเซียเอาอย่างเกาหลี นิวซีแลนด์ และอีกหลายๆ ประเทศในโลก ที่ดึงดูดกองถ่ายหนังต่างประเทศเข้าไป ด้วยการประกาศ Cash Rebate คือ ไม่เพียงไม่ต้องจ่ายภาษี แต่ยังแถมเงินให้กองถ่ายด้วยซ้ำ โดยแถมให้เมื่อหนังนั้นได้ถูกนำออกฉายสู่สากลแล้วเมืองไทยมีทั้งสถานที่และเนื้อหาทางวัฒนธรรม ตลอดจนคนท้องถิ่นที่ชาวต่างประเทศสนใจและอยากรู้จักผูกพัน

กองถ่ายที่เคยมาสัมผัสเมืองไทยล้วนติดใจอยากกลับมาถ่ายทำ และนำเรื่องที่เกี่ยวกับไทยไปเป็นส่วนประกอบในการเล่าในพล็อตของเขา

เขาเล่าเรื่องได้ถูกใจตลาดเขามากกว่าเราเล่าแน่...เหมือนเอาสะระแหน่ให้เขาไปปรุงอาหารแหละครับ เราอาจบอกว่าทำยังไงก็ไม่ถูกปากเหมือนเอามาโรยลาบหมูบ้านเรา แต่เขาเอาไปประดับบนไอศกรีม ทำแชมพู หรือทำชาชงดื่ม จนมีชื่อเสียงไปทั่วโลก ผู้ควรได้ประโยชน์คือ ชาวสวนผักสะระแหน่บ้านเรานี่แหละ เพียงแต่ยังไม่มีหนังเรื่องไหนย้ำว่าสะระแหน่นี้มาจากสวนในเมืองไทย และทำให้กลายเป็นตำนานไปเสียเลยว่าสะระแหน่ต้องจากเมืองไทย

เหมือนมันฝรั่งต้องจากไอดาโฮในสหรัฐ ไวน์จากฝรั่งเศส กาแฟจากโบลิเวีย และอื่นๆ อีกมากมาย

เมืองไทยจึงน่าจะมี Cash Rebate ให้กองถ่าย หากภาพยนตร์ต่างประเทศใดที่เอาเรื่องของเราออกไปเล่าให้เกิดตำนานสากล เพราะมันหมายถึงความได้เปรียบด้านจิตวิทยาในการบริโภค ทำให้สิ่งบ่งชี้ทางภูมิศาสตร์จากไทยมีมูลค่าชัดเจนขึ้นเรื่อยๆ ทีละอย่างสองอย่าง

ทีนี้ ขิง ข่า มะระ มะไฟ ใบชะพลู ก็จะมีที่ยืนไปทั่ว โดยไม่โตอยู่แต่ในครัวไทยกับในอาขยานที่ให้เด็กท่องจำ