เปิด"ตระกูล"ยึดการเมืองไทย ชินวัตร-ชิดชอบ ฝังรากลึก

โดย...ชุษณ์วัฏ ตันวานิช

ความพยายามปลดล็อกรัฐธรรมนูญปี 2550 เปิดทางให้ บุพการี คู่สมรส หรือบุตรของ สส.สามารถลงสมัครรับเลือกตั้งเป็น สว.ได้ ฟื้นปม “สภาผัวเมีย” ขึ้นมาสาดวาทะในรัฐสภาระหว่างฝั่ง สส.รัฐบาลและ สว.เลือกตั้ง ที่ยืนยันว่าประชาชนคือผู้ตัดสิน กับฝ่าย สส.ฝ่ายค้านและ สว.สรรหา ยังมั่นใจว่าสายสัมพันธ์ทางครอบครัวไม่อาจนำมาสู่การตรวจสอบได้

สติธร ธนานิธิโชติ เผยแพร่ผลการศึกษา “ตระกูลนักการเมืองในการเลือกตั้งปี 2554” และ “สามทศวรรษตระกูลนักการเมืองไทย” ชำแหละตระกูลในวงการเมืองไทยท่ามกลางศึกสภาผัวเมียที่กำลังระอุ

สติธร ตั้งโจทย์ว่าอิทธิพลของตระกูลการเมืองยังคงมีความสำคัญต่อการเลือกตั้งหรือไม่ ทั้งนี้ผลการเลือกตั้งทั่วไปวันที่ 3 ก.ค. 2554 พรรคเพื่อไทย ได้รับเลือกตั้ง 265 คน พรรคประชาธิปัตย์ได้ 159 คน พรรคภูมิใจไทยได้ 34 คน พรรคชาติไทยพัฒนาได้ 19 คน พรรคชาติพัฒนาเพื่อแผ่นดินได้ 7 คน พรรคพลังชลได้ 7 คน พรรครักประเทศไทยได้ 4 คน พรรคมาตุภูมิได้ 2 คน พรรครักษ์สันติ มหาชน และประชาธิปไตยใหม่ได้พรรคละ 1 คน

ปรากฏว่าในจำนวน สส. 500 ที่นั่ง มีผู้ได้รับการเลือกตั้ง “ที่มีความสัมพันธ์ทางเครือญาติในลักษณะ พ่อแม่ลูก พี่น้อง สามีภรรยา” จำนวน 42 ตระกูล รวม 90 คน คิดเป็น 18% ของ สส.ทั้งหมด พบว่าตระกูลที่ได้รับเลือกตั้งมากที่สุด คือ ตระกูล “เทียนทอง” สังกัดพรรคเพื่อไทย 5 คน รองลงมาคือ ตระกูล “เทือกสุบรรณ” สังกัดพรรคประชาธิปัตย์ 4 คน และตระกูล “รัตนเศรษฐ” สังกัดพรรคเพื่อไทย 3 คน

ทั้งนี้ พบว่าพรรคเพื่อไทยเป็นพรรคที่มีตระกูลนักการเมืองได้รับการเลือกตั้งเข้ามามากที่สุดรวม 19 ตระกูล รองลงมาเป็นพรรคประชาธิปัตย์ 17 ตระกูล พรรคภูมิใจไทย 4 ตระกูล พรรคชาติไทยพัฒนา 3 ตระกูล พรรคพลังชล 1 ตระกูล และพรรครักประเทศไทย 1 ตระกูล

นอกจากนี้ น่าสนใจว่าผลการวิเคราะห์พัฒนาการของการดำรงอยู่อย่างต่อเนื่องของตระกูลการเมืองในสภาไทย ตั้งแต่ปี 2522 เป็นต้นมา พบว่า “สส.ที่มีความสัมพันธ์แบบตระกูลการเมือง” มีสัดส่วนเพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่อง จากที่มีเพียง 3.1% ในปี 2522 เพิ่มขึ้นเป็นมากกว่า 10.7% ในการเลือกตั้งวันที่ 13 ก.ย. 2535

ต่อมารัฐธรรมนูญปี 2540 ริเริ่มการเลือกตั้ง “ระบบบัญชีรายชื่อ” ทำให้สัดส่วนของ สส.ที่มีความสัมพันธ์แบบตระกูลการเมืองเพิ่มขึ้นเป็น 14.2% และเพิ่มขึ้นเป็น 14.4% ในการเลือกตั้งทั่วไปในปี 2544 และ 2548 ซึ่งยึดรัฐธรรมนูญปี 2540 เช่นเดียวกัน

ยิ่งกว่านั้นแม้การเปลี่ยนแปลงทางการเมืองหลังการรัฐประหารเมื่อวันที่ 19 ก.ย. 2549 จะนำไปสู่เหตุการณ์ยุบพรรคไทยรักไทยในปี 2550 และยุบพรรคพลังประชาชนและพรรคร่วมในปี 2551 จนนำไปสู่การ “เว้นวรรค” ทางการเมืองของนักการเมือง 111 คน และ 109 คน แต่การเปลี่ยนแปลงนี้ ทำให้สัดส่วน “สส.ที่มีความสัมพันธ์แบบตระกูลการเมือง” กลับเพิ่มสูงขึ้นเป็น 17.9% ในการเลือกตั้งปี 2550 และสูงขึ้นเป็น 18% ในการเลือกตั้งปี 2554

ทั้งนี้ พบว่าตัวอย่างตระกูลการเมืองที่ประสบความสำเร็จในการรักษา สืบทอด และแผ่ขยายอาณาจักรทางการเมืองอย่างต่อเนื่อง คือ “ตระกูลชินวัตร” ที่มีการวางรากฐานทางการเมืองมาตั้งแต่สมัยของ เลิศ ชินวัตร อดีต สส.เชียงใหม่ ปี 2512 และส่งต่อความสำเร็จมายัง สุรพันธ์ ชินวัตร อดีต สส.เชียงใหม่ 4 สมัย (ปี 2522-2531)

ก่อนที่ พ.ต.ท.ทักษิณ ชินวัตร จะเข้ามารื้อฟื้น สานต่อ และแผ่ขยายอิทธิพลของตระกูลจนมีสมาชิกของตระกูลก้าวขึ้นมาดำรงตำแหน่งนายกรัฐมนตรีถึง 3 คน คือ พ.ต.ท.ทักษิณ สมชาย วงศ์สวัสดิ์ และ ยิ่งลักษณ์ ชินวัตร อีกทั้งสมาชิกของตระกูลยังประสบความสำเร็จในการเลือกตั้ง สส.อย่างต่อเนื่อง โดยเฉพาะตั้งแต่ปี 2544 เป็นต้นมา ได้แก่ เยาวภา วงศ์สวัสดิ์ สส.เชียงใหม่ พายัพ ชินวัตร อดีต สส.เชียงใหม่ ชินณิชา วงศ์สวัสดิ์ อดีต สส.เชียงใหม่

อีกตระกูลการเมืองที่ก่อร่างสร้างฐานอำนาจมาในยุคเดียวกับตระกูลชินวัตรและมีบทบาททางการเมืองสูงในหลายยุคหลายสมัย คือ “ตระกูลชิดชอบ” ที่มี ชัย ชิดชอบ อดีตประธานสภา อดีต สส.บุรีรัมย์ และ สส.บัญชีรายชื่อหลายสมัย (ปี 2512-2554) เป็นผู้วางรากฐานอำนาจทางการเมืองของตระกูล มีนักการเมืองคนสำคัญในตระกูลก้าวขึ้นมาสานต่อความสำเร็จประกอบด้วย เนวิน ชิดชอบ อดีต สส.หลายสมัย กรุณา ชิดชอบ อดีต สส.บุรีรัมย์ และ ศักดิ์สยาม ชิดชอบ อดีต สส.บุรีรัมย์

นอกจากตระกูลชินวัตรและชิดชอบ ยังมีอีกหลายตระกูลการเมืองเก่าแก่ที่ประสบความสำเร็จในการรักษาฐานอำนาจทางการเมืองในจังหวัดตัวเองอย่างเหนียวแน่น เช่น ตระกูลคุณปลื้ม จ.ชลบุรี ตระกูลไชยนันทน์ จ.ตาก ตระกูลปริศนานันทกุล จ.อ่างทอง ตระกูลศิลปอาชา จ.สุพรรณบุรี ฯลฯ

...ความต่อเนื่องของการได้รับการเลือกตั้งของตระกูลนักการเมืองต่างๆ ได้ชี้ให้เห็นว่าบทบาทและอิทธิพลของตระกูลการเมืองเป็นสิ่งที่อยู่คู่กับการเมืองเรื่องการเลือกตั้งของประเทศไทยมากว่า 3 ทศวรรษและยังไม่มีทีท่าว่าจะหมดไปโดยง่าย