พระผู้ยึดมั่น ในแบบแผน

แน่นอนว่า การจากไปของสมเด็จพระพุฒาจารย์ (เกี่ยว อุปเสโณ) เจ้าอาวาสวัดสระเกศ กรรมการมหาเถรสมาคมคณะสงฆ์ไทย คนไทยและชาวพุทธได้สูญเสียเสาหลักทางจิตวิญญาณรูปสำคัญ

ท่านมีปฏิปทาน่าเลื่อมใสและมีเจริญด้วยเมตตาธรรมเป็นที่ประจักษ์แจ้งในเหล่าพระภิกษุสามเณรและชาวพุทธทั้งหลายสม่ำเสมอ

ท่านเป็นพระมหาเถระที่เป็นแบบอย่างของพระภิกษุสามเณร โดยเฉพาะพระภิกษุสามเณรฝ่ายมหานิกาย ควรต้องเอาท่านเป็นแบบและเจริญรอยตาม

โดยสิ่งหนึ่งที่ผมประจักษ์ด้วยตัวเอง คือ ท่านเป็นพระที่เสมอต้นเสมอปลายในธรรมจริยา เสมอต้นเสมอปลายในการปฏิบัติหน้าที่ทางคณะสงฆ์ ไม่ว่าจะดำรงตำแหน่งอะไรท่านจะใส่ใจมาก

เสมอต้นเสมอปลายในกิจวัตรของพระภิกษุสามเณร เช่น ทำวัตรสวดมนต์ เสมอต้นเสมอปลายในการเทศน์ ท่านไม่เบื่อที่จะเทศน์สอนประชาชน และอื่นๆ อีกมากมาย

สิ่งหนึ่งที่เป็นความเสมอต้นเสมอปลายของท่าน คือ จะเห็นท่านครองจีวรสีเหลืองทองตลอดไม่ว่าจะไปที่ไหน งานอะไร ยกเว้นงานเกี่ยวกับพระราชพิธีท่านจะใช้สีพระราชนิยม

นี่คือความเสมอต้นเสมอปลายของท่านที่พระภิกษุสามเณรฝ่ายมหานิกายอย่าได้มองข้าม เพราะเป็นที่ทราบกันว่า จีวรสีเหลืองทอง คือ สีนิยมของพระฝ่ายมหานิกาย หรือสีที่พระมหานิกายใช้มาแต่เดิม

ท่านก็ยึดตามธรรมปฏิบัติที่ครูบาอาจารย์ใช้กันมา และพระเณรวัดสระเกศทั้งวัดก็ใช้สีเหลืองทองตามท่าน ไม่มีจีวรสีอื่นคละปนอยู่

แต่วัดส่วนใหญ่จะอิสรเสรี หรือจะใช้สีอะไรก็สุดแต่เจ้าอาวาส ถ้าเจ้าอาวาสไม่ว่า เราก็จะเห็นพระเณรใช้จีวรคละปนกันไป สีกรักบ้าง สีเหลืองทองบ้าง

ทว่า การปฏิบัติของสมเด็จพระพุฒาจารย์ในการใช้ไตรจีวรจะใช้สีเหลืองทอง โดยเจริญตามที่ครูอาจารย์ปฏิบัติกันมา และท่านก็เป็นศิษย์ที่ดีที่เจริญรอยตาม

ในการครองไตรจีวร แม้ท่านจะรูปร่างอ้วนใหญ่ แต่ท่านก็นุ่งห่มจีวรเรียบร้อยเป็นปริมณฑลไม่หลุดลุ่ย เวลาที่ท่านออกไปปฏิบัติงานคณะสงฆ์ก็จะห่มดองรัดอกเรียบร้อย ไม่ต้องกลัวจีวรหลุด ปฏิบัติหน้าที่ได้สะดวก

แม้ในการห่มแบบลูกบวบจะห่มคลุมออกนอกวัด หรือเปิดไหล่อยู่ในวัด ท่านก็ห่มเรียบร้อย ไม่ให้ดูรุ่มร่าม เรียกว่าแม้ท่านจะรูปร่างใหญ่ก็ไม่เป็นปัญหาในการครองไตรจีวร

นี่คือเสขิยวัตรหนึ่งของท่านที่เห็นได้ทั่วไป

และมีสิ่งหนึ่งที่ผมประจักษ์แจ้ง คือ ความมีเมตตากรุณาของท่านที่พร้อมหยิบยื่นให้กับทุกคน ไม่ว่าผู้นั้นจะเป็นฆราวาสหรือบรรพชิตด้วยกัน

ครั้งหนึ่งในปี 2537 มีพิธีอุปสมบทสามเณรนาคหลวง (รวมสามเณรสอบได้ ป.ธ.9 ปีนั้น และผมคือหนึ่งในนั้น) ณ พระอุโบสถวัดพระศรีรัตนศาสดาราม กรุงเทพฯ ท่านได้เป็นพระอุปัชฌาย์ให้การอุปสมบทแก่สามเณรประโยค 9 สังกัดมหานิกาย 12 รูป

โดยท่านเมตตาให้สามเณรทั้ง 12 รูป มาพบท่านที่วัดสระเกศโดยพร้อมเพรียงกัน และทันทีที่พร้อมหน้ากันหมดท่านได้พูดกับเหล่าสามเณรทั้ง 12 รูปว่า

“ทุกรูปนะ...เราจะใช้วิธีการบวชแบบไหน ทุกคนลองออกความเห็นดู” ท่านเปิดประเด็นในเชิงขอความเห็น

“เอาแบบเดิมเราไหม อุกาสะ” ท่านว่าต่อโดยที่เหล่าสามเณรยังมองหน้ากันเชิงปรึกษา

“เอาครับ เอาครับผม สุดแต่พระเดชพระคุณครับ” สามเณรทั้งหมดนั้นตอบเป็นเสียงเดียว

ที่สุดการบวชในปีนั้นก็ใช้วิธีการอุปสมบทแบบ“อุกาสะ” ซึ่งเป็นวิธีการบวชของพระสงฆ์ฝ่ายมหานิกายที่นิยมใช้กันมาโบราณ แต่พักหลังก็มีการใช้วิธีการบวชแบบ “เอสาหัง” ที่พระสงฆ์ฝ่ายธรรมยุตนิยมใช้

ตรงนี้จะเห็นว่า อะไรที่เป็นของเดิม อะไรที่เป็นของเก่า ที่ดีอยู่แล้ว และใช้กันมานาน ท่านจะเคารพเสมอ ไม่เคยทำลาย แต่จะพยายามรักษาและชักนำคนอื่นให้เห็นถึงความสำคัญนั้นด้วย

อีกเรื่องหนึ่งที่ผมได้เห็นจิตใจที่ประกอบด้วยเมตตากรุณาของท่าน คือ ในการอุปสมบทสามเณรนาคหลวงในปีนั้น ไม่อยากเชื่อว่าท่านจะให้อิสระแก่สามเณรทุกรูปในการตั้งฉายาเอง

“อัศจรรย์ใจมากทันทีที่ท่านบอกว่า เอาละนะ สำหรับฉายา หลวงพ่อจะให้ทุกคนคิดเอง ตั้งเอง ชอบฉายาอะไรก็ตั้งเลย เพราะเป็นเปรียญ 9 กันทั้งนั้นเนี่ย”

ทุกรูปในนั้นฟังแล้วก็หันมามองหน้ากัน บอกความรู้สึกไม่ถูก...เกินความคาดหมายมาก เพราะว่าทุกรูปนั้นต้องการฉายาที่ท่านตั้งให้มากกว่าถือเป็นสิริมงคลแก่ชีวิต

เอาเข้าจริง...ท่านกลับให้ทุกคนได้แสดงความสามารถของแต่ละคนอย่างเต็มที่ นี่แหละคือสิ่งที่ผมเห็นประจักษ์ในพระมหาเถระผู้เป็นเสาหลักของคณะสงฆ์ไทย และสงฆ์ฝ่ายมหานิกาย

ในฐานะที่ผมคือศิษย์คนหนึ่งขอกราบแทบบาทมูลของพระอุปัชฌาย์ด้วยความซาบซึ้งในเมตตากรุณาที่มิอาจพรรณนาได้หมดสิ้น