ถ้าจะขึ้นราคา LPG อย่างชอบธรรม

รัฐบาลได้ยืนยันว่าจะขึ้นราคาก๊าซหุงต้ม LPG ต้นเดือน ก.ย.นี้ เรื่องนี้ซับซ้อน มีปมปัญหาหลายจุดที่ต้องสะสาง

สัปดาห์ที่แล้ว รมต.พลังงานได้มาชี้แจงต่อคณะกรรมาธิการ โดยย้ำว่าการขึ้นราคาครั้งนี้จะแก้ปัญหา “คนรวยปล้นคนจน”

ตรงนี้เป็นหลักการที่ถูกต้อง เพราะการตรึงราคา LPG เกิดจากเงินอุดหนุนของกองทุนน้ำมัน ที่เก็บเงินจากผู้ใช้น้ำมัน ซึ่งการใช้เบนซินจำนวนมากเป็นของผู้มีรายได้น้อย เช่น ปั๊มน้ำเกษตร และมอเตอร์ไซค์สองจังหวะในชนบทกับวินมอเตอร์ไซค์ใน กทม.และหัวเมือง

การตรึงราคายังนำไปสู่ปัญหา “วงจรอุบาทว์” เพราะเมื่อราคา LPG ต่ำมากเทียบกับเชื้อเพลิงอื่นที่สูงขึ้นในหลายปีที่ผ่านมา ผู้ใช้รถยนต์จำนวนมากจึงเปลี่ยนจากเบนซินมาเป็น LPG (“ใช้ผิดประเภท”) และยังเกิดการลักลอบไปขายในประเทศเพื่อนบ้านที่ราคาสูงกว่ามาก ทำให้การใช้ LPG เติบโตในอัตราสูงมากจนผลิตในประเทศได้ไม่พอ ต้องมีการนำเข้าในราคาตลาดโลกซึ่งสูงกว่ามาก และต้องมีเข้าไปชดเชยโรงกลั่นที่ก่อนหน้านี้ไม่ยอมปล่อย LPG ออกมาขาย เพราะการตรึงราคาต่ำทำให้คุ้มกว่าที่จะเอา LPG ไปเผาเป็นเชื้อเพลิงใช้เอง (“เอาไม้สักมาเผาเป็นฟืน”) ทั้งหมดนี้ทำให้ทั้งอัตราและปริมาณ LPG ที่ชดเชยสูงขึ้นอย่างมาก ยิ่งเป็นภาระต่อผู้ใช้น้ำมันที่ต้องจ่ายเงินเข้ากองทุน ซึ่งจำนวนมากคือผู้มีรายได้น้อย

เมื่อสอบถาม รมต.ว่า มีแผนขึ้นราคาขาย ณ โรงแยกก๊าซ ปตท.หรือไม่? คำตอบแรกคือไม่มี แต่มติคณะกรรมการนโยบายพลังงานแห่งชาติ (กพช.) วันที่ 16 ก.ค. 2556 ให้ปรับราคาขายปลีกเดือนละ 50 สต./กก. “เพื่อให้สะท้อนต้นทุนโรงแยกก๊าซ ที่ 24.82 บาท/กก.” คือจะเพิ่มราคาขายปลีกรวม 6.69 บาท หรือ 6.25 บาท ก่อน VAT

ตรงนี้เป็นปมปัญหาใหญ่ เพราะยังไม่มีการชี้แจงว่าต้นทุนโรงแยกก๊าซควรเป็นเท่าไหร่ ในขณะที่ประชาชนรู้สึกว่ากำไรของ ปตท.ที่สูงมากนั้นมาจากการเอาเปรียบประชาชน

การชดเชย LPG เพื่อตรึงราคายังพัวพันกับ ปตท.ในอีกหลายส่วน ตั้งแต่การเป็นผู้นำเข้ารายเดียวและเป็นผู้ถือหุ้นใหญ่ของโรงกลั่นส่วนใหญ่ ซึ่งได้รับการชดเชยใน “วงจรอุบาทว์” ข้างต้น

ไปจนถึงการที่ ปตท.เป็นเจ้าของธุรกิจปิโตรเคมีที่ซื้อ LPG จากโรงแยกก๊าซไปใช้เป็นวัตถุดิบ ซึ่งภาคประชาชนเห็นว่าควรจะให้รับราคานำเข้าไปทั้งหมด เพราะปริมาณการใช้สูง และ “รวยกว่า” แม้ว่าในปัจจุบันอุตสาหกรรมปิโตรเคมีจะซื้อ LPG ในราคาที่สูงกว่าราคา ณ โรงแยกก๊าซ แต่ในการปรับราคาครั้งนี้ไม่มีความชัดเจนว่ารัฐจะดำเนินการอย่างไรกับราคาที่ขายให้อุตสาหกรรมปิโตรเคมี อีกทั้งรัฐบาลก็ยังไม่เคยชี้แจงให้ชัดเจนถึงความเหมาะสมของราคาดังกล่าว

ตั้งแต่มีการเพิ่มราคา LPG ในภาคยานยนต์และอุตสาหกรรม ซึ่งเป็นวิธีแก้วงจรอุบาทว์ที่ทำให้ปัญหาหนักขึ้น ได้มีการลักลอบขายข้ามประเภทในปริมาณสูงมากๆ และผู้กระทำผิดซึ่งเป็นผู้ค้ารายใหญ่ตามมาตรา 7 ก็ยังมิได้ถูกดำเนินคดี หลายรายมีสายสัมพันธ์ใกล้ชิดกับผู้มีอำนาจ

ภาระกองทุนของผู้บริโภคที่สูงเกินควร เพราะถูกผู้ค้าโกงไปยังไม่ได้รับการชดเชย และหากราคาภาคอุตสาหกรรมไม่ถูกปรับให้เหมือนกับหุงต้มและครัวเรือน ก็จะเปิดทางให้เกิดการโกงต่อไปอีก

การลักลอบ LPG ข้ามแดนจะยังเป็นปัญหา เพราะราคาในประเทศเพื่อนบ้านยังสูงกว่าเรา แม้เราจะปรับราคาแล้ว รมต.บอกว่าเป็นปัญหากองทัพมดที่คุมไม่ได้ แต่ใครจะรับรองได้ว่าไม่เกี่ยวกับผู้ค้ารายใหญ่ด้วย?

ระบบการชดเชยผู้มีรายได้น้อยผ่าน SMS ยังรอการพิสูจน์ว่าผู้มีสิทธิจะใช้ได้ครบไหม จะรั่วไหลหรือไม่ หาบเร่แผงลอยจำนวนมากยังไม่มาขึ้นทะเบียนเพราะกลัวสรรพากรตามเก็บภาษี หากต้นทุน LPG ในอาหารถุงเป็นเพียง 1% ของราคาขายอย่างที่ รมต.บอก ผู้ขายอาจจะยอมรับภาระที่เพิ่มขึ้นก็ได้

การใช้ LPG ส่วนใหญ่ที่จะไม่ได้รับการชดเชยย่อมเป็นปัจจัยหนุนภาวะของแพง แต่ขณะเดียวกันหาก รมต.จะแก้ปัญหา “คนรวยปล้นคนจน” ที่กล่าวไว้จริง ก็ควรจะลดเงินเข้ากองทุนของน้ำมันเบนซินชนิดต่างๆ ซึ่งจะนำไปสู่การลดราคา เป็นปัจจัยลดภาวะของแพงได้

ณ วันที่ 24 ก.ค. 2556 กองทุนน้ำมันมีเงินอยู่ 5,166 ล้านบาท มีเงินไหลเข้าสุทธิ 2,915 ล้านบาท/เดือน เข้าจากน้ำมัน 4,177 ล้านบาท และมีจ่ายชดเชยสุทธิให้ LPG 1,262 ล้านบาท

ในการเพิ่มราคาก๊าซหุงต้มครั้งนี้. ถ้าไม่มีการปรับราคาโรงแยกก๊าซ กองทุนจะมีเงินไหลเข้าสุทธิจาก LPG 68 ล้านบาทต่อเดือน แต่ถ้าปรับราคาโรงแยกก๊าซ กองทุนจะต้องชดเชย LPG สุทธิ 1,445 ล้านบาท มากกว่าในปัจจุบัน เพราะกองทุนต้องชดเชยผู้มีรายได้น้อย 484 ล้านบาท/เดือน ภาระการชดเชยโรงกลั่นและการนำเข้าจะลดลง แต่เงินจากการขึ้นราคาจะไปเข้าโรงแยกก๊าซของ ปตท.

ไม่ว่าจะมีการปรับราคาโรงแยกก๊าซหรือไม่ รัฐสามารถลดการเก็บเงินกองทุนจากน้ำมันเบนซิน 24 บาทต่อลิตร แต่รัฐบาลยังไม่มีความชัดเจนในเรื่องนี้ หากมีความจริงใจก็ควรประกาศลดราคาเบนซินได้แล้ว