เลือก สว.ตามอาชีพ-สถานภาพ ส่งเสริมสิทธิ สะกิดไทยเฉย

เมื่อรัฐสภาเปิดสมัยประชุมต้นเดือนหน้าจะมีวาระร้อนๆ หลายอย่างที่รัฐบาลเตรียมผลักดัน นอกจากงบประมาณประจำปี เงินกู้ 2 ล้านล้าน กฎหมายนิรโทษปรองดองแล้วก็มีการแก้รัฐธรรมนูญ 3 ประเด็น หนึ่งในนั้นคือเรื่องที่มาของวุฒิสมาชิก แม้จะถูกกระแสข่าวและประเด็นร้อนอื่นๆ กลบไป แต่เรื่องนี้ก็สลักสำคัญทีเดียว

ตามแผนเสียงข้างมาก เราจะมี สว.ที่มาจากการเลือกตั้งตามจังหวัดทั้งหมด 200 คน จากปัจจุบัน 77 คน และคงจะเป็นบุคคลที่เหมือนๆ กับ สส.เขตที่อยู่ใต้อาณัติของพรรคการเมืองเสียงข้างมาก นำไปสู่ปรากฏการณ์ “สภาทาส”และระบอบเผด็จการรัฐสภา ที่เอื้อต่อการบริหารให้ประเทศวอดวายได้ในเร็ววัน

การคัดค้านเรื่องที่มาของ สว.ยังไม่มีพลัง เพราะไม่มีการเสนอทางเลือกที่ชัดเจนต่อสาธารณะ เสียงข้างน้อยในรัฐสภาได้แปรญัตติไว้หลากหลายรูปแบบ ตั้งแต่การเลือกตั้งตามกลุ่มจังหวัดซึ่งจะส่งผลคล้ายๆ กับ สส.บัญชีรายชื่อ ไปจนถึงแนวความคิดในการได้มา ซึ่ง สว.ตามกลุ่มอาชีพสถานภาพ ที่จะช่วยส่งเสริมปกป้องสิทธิประโยชน์ของประชาชนให้ทั่วถึง และอาจจะปลุก “ไทยเฉย” ให้สนใจการเมืองได้ด้วย

การเลือกตั้งตามกลุ่มอาชีพเป็นสิ่งที่สลับซับซ้อน ไม่ว่ารูปแบบใดก็จะเป็นที่ถกเถียงกันได้ ในตารางด้านล่างภายใต้หัวข้อของผู้สมัคร สว. และผู้ใช้สิทธิเลือกตั้ง ทางเลือกต่างๆจะถูกเรียงลำดับ ยิ่งต่ำลงไปก็ยิ่งเปิดให้ประชาชนมีส่วนร่วมมากขึ้น ยิ่งสูง เช่น “ก.1” ก็จะคล้ายระบบ สว.สรรหาตามรัฐธรรมนูญ 2550

“ค.3” เป็นรูปแบบที่มีการแปรญัตติมากถึง 47 คน แต่มีจุดอ่อนที่ขัดกับหลักความเสมอภาค เพราะกำหนดองค์กรวิชาชีพไว้เพียง 10 สาขา และผู้มีสิทธิเลือกตั้งก็จำกัดอยู่ที่สมาชิกขององค์กรเหล่านั้น ไม่ครอบคลุมประชากรอีกเป็นจำนวนมาก เช่น ธุรกิจรายย่อย (SME) หาบเร่แผงลอย กลุ่มแรงงานแรงงานนอกระบบ แม่บ้าน ฯลฯ

“ข.5” เป็นรูปแบบที่น่าสนใจ จุดแข็งคือผู้มีสิทธิเลือกตั้งทุกคนได้ใช้สิทธิ แต่จุดอ่อนอยู่ที่การเสนอชื่อผู้สมัคร ซึ่งอาจจำกัดอยู่กับองค์กรที่เป็นที่ยอมรับอยู่แล้ว และยังเน้นสายอาชีพโดยไม่ได้คำนึงถึงเรื่องสถานภาพ

สังคมไทยปัจจุบันมีการแสดงออกของกลุ่มคนหรือ “ชุมนุมใหม่ๆ” หลายรูปแบบ ที่สมควรได้รับการปกป้องคุ้มครองสิทธิตามหลักการของศักดิ์ศรีความเป็นมนุษย์ เช่น กลุ่มหลากหลายทางเพศ ชนเผ่า สตรี ลูกหนี้รายย่อย เป็นต้น

ที่สำคัญ ประชาชนจำนวนมากใส่ “หมวกหลายใบ” คือมีมากกว่า 1 อาชีพและ 1 สถานภาพ อาทิ นายสมชายเป็นข้าราชการ แต่มีร้านอาหารที่เข้าหุ้นกับเพื่อน และมีสถานภาพส่วนตัวเป็นเกย์

ในรูปแบบ “ง./จ.5” ซึ่งเป็นแนวทางที่ผู้เขียนเสนอ นายสมชายจะเลือกขึ้นทะเบียนได้เพียงกลุ่มเดียว ซึ่งจะเป็นกลุ่มที่เขารู้สึกว่ายังไม่ได้รับความเป็นธรรมจากภาครัฐ เช่น เขาอาจจะเลือก “กลุ่มหลากหลายทางเพศ” มากกว่า “ข้าราชการ” หรือ “SME” จะมีการขึ้นทะเบียนเพื่อเก็บข้อมูล “หมวก” หรือกลุ่มประชากร ที่จะใช้ในการเปิดรับผู้สมัคร ไม่ใช้การเสนอชื่อหรือสรรหาเพื่อเปิดโอกาสให้กลุ่มใหม่ๆ ที่ยังไม่มีการรวมตัวอย่างเข้มแข็ง

ผู้มีสิทธิเลือกตั้งทุกคนจะใช้สิทธิเลือก สว.ได้ 1 คน ไม่ว่าจะได้ไปขึ้นทะเบียนเข้ากลุ่มใดไว้หรือไม่ ผู้ใช้สิทธิที่เคยไปลงทะเบียนในกลุ่มหนึ่งอาจจะเลือกผู้สมัครกลุ่มอื่นก็ได้ เพราะเปลี่ยนใจหลังจากเห็นตัวผู้สมัคร

การจัดสรรจำนวน สว.สำหรับแต่ละกลุ่มอาชีพสถานภาพต้องออกแบบอย่างระมัดระวัง หากกลุ่มไหนได้คะแนนมากก็ควรได้จำนวน สว.มาก น่าจะเป็นประชาธิปไตยดี แต่ก็เสี่ยงที่การเมืองจะแทรกแซงหากมีกลุ่มก้อนที่ใหญ่มากอย่างเช่นชาวนา อีกขั้วคือให้ สว.สะท้อนความหลากหลายของประชากรมากที่สุด แต่ต้องรวมกลุ่มเล็กๆ ที่คล้ายคลึงเข้าด้วยกัน เพราะจำนวน สว.จำกัด การแทรกแซงจะน้อยลง

ต้องหาจุดพอดีระหว่างสองขั้ว เพื่อให้คนไทยทั้งมวลได้รับการปกป้องศักดิ์ศรีความเป็นมนุษย์อย่างเสมอภาคคือดูแลผลประโยชน์ของประชาชนให้ทั่วถึง ไม่ใช่เน้นแต่คนส่วนใหญ่

การให้ สว.มาจากการเลือกตั้งตามกลุ่มอาชีพสถานภาพน่าจะทำให้ผู้มีสิทธิเลือกตั้งตื่นตัวมากขึ้น เพราะจะเลือกเพื่อประโยชน์ของ “พวกตน” เอง หรือ “คนที่เป็นแบบเรา” เป็นการถ่วงดุลการครอบงำของระบบอุปถัมภ์หรือ “พรรคพวก” ไม่มากก็น้อย

แม้เสียงส่วนใหญ่จะมีธงชัดเจน แต่รัฐบาลกำลังผลักดันหลายเรื่องที่สร้างความขัดแย้งสูงมาก ที่มาของ สว.อาจเป็นเรื่องที่พอจะถอยได้ หากมีทางเลือกที่ประชาชนต้องการ

สิ่งที่ได้นำเสนอเป็นเพียงแนวคิดเบื้องต้น ยังต้องระดมความคิดจากภาคประชาชน เพื่อพัฒนากระบวนการที่เหมาะสมในการจัดกลุ่มและกำหนดจำนวน สว.ในแต่ละกลุ่มอาชีพสถานภาพต่อไป