การทำหนังสือสัญญากับนานาประเทศมาตรา 190 กับการแก้ไขรัฐธรรมนูญ ฉบับปี พ.ศ. 2550 (จบ)

ร่างพระราชบัญญัติแก้ไขเพิ่มเติมรัฐธรรมนูญมาตรา 190 วรรคสาม ได้กำหนดให้มีกฎหมายว่าด้วยการให้ประชาชนสามารถเข้าถึงรายละเอียดและการรับฟังความคิดเห็นของประชาชนเกี่ยวกับหนังสือสัญญาตามวรรคสอง และในกรณีที่เป็นหนังสือสัญญาที่มีบทให้เปิดเสรีด้านการค้าการลงทุน กฎหมายดังกล่าวต้องมีบทบัญญัติให้มีการเสนอกรอบการเจรจาต่อรัฐสภา การศึกษาถึงผลประโยชน์ของหนังสือสัญญา และผลกระทบต่อประชาชนหรือผู้ประกอบการ และการดำเนินการแก้ไขหรือเยียวยาผู้ได้รับผลกระทบจากหนังสือสัญญาดังกล่าวด้วย

ดังนี้ จะเห็นได้ว่าเนื้อหาสาระของร่างพระราชบัญญัติแก้ไขเพิ่มเติมรัฐธรรมนูญมาตรา 190 วรรคสาม นี้มีบทบัญญัติในเรื่องการเสนอกรอบการเจรจาเพื่อขอความเห็นชอบจากรัฐสภา โดยได้กำหนดไว้เฉพาะกรณีที่เป็นหนังสือสัญญาประเภทที่มีบทให้เปิดเสรีด้านการค้าการลงทุนเพียงประเภทเดียว นอกจากนี้ ร่างพระราชบัญญัติดังกล่าวได้ให้สิทธิประชาชนในการเข้าถึงรายละเอียดและรับฟังความคิดเห็นของประชาชนในช่วงก่อนการดำเนินการเพื่อทำหนังสือสัญญาเท่านั้น ทั้งยังได้ระบุให้มีการศึกษาถึงผลประโยชน์ของหนังสือสัญญา และผลกระทบต่อประชาชนหรือผู้ประกอบการ รวมทั้งให้มีการดำเนินการแก้ไขเยียวยาผู้ที่ได้รับผลกระทบ เฉพาะกรณีที่เกิดจากการปฏิบัติตามหนังสือสัญญาที่มีบทให้เปิดเสรีด้านการค้าหรือการลงทุนเพียงประเภทเดียว

อย่างไรก็ตาม ร่างแก้ไขรัฐธรรมนูญมาตรา 190 ได้มีบัญญัติบทเฉพาะกาลในระหว่างที่ยังไม่มีการตรากฎหมายตามร่างพระราชบัญญัติแก้ไขเพิ่มเติมรัฐธรรมนูญมาตรา 190 ขึ้นใช้บังคับ ซึ่งบทเฉพาะกาลดังกล่าวได้กำหนดไว้ดังนี้ “ให้ดำเนินการจัดให้มีกฎหมายตามมาตรา 190 ของรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย ซึ่งแก้ไขเพิ่มเติมโดยรัฐธรรมนูญนี้ ภายในหนึ่งปีนับแต่วันที่ประกาศใช้รัฐธรรมนูญนี้ และในระหว่างที่ยังไม่มีการตรากฎหมายดังกล่าวขึ้นใช้บังคับ ให้คณะรัฐมนตรีจัดให้มีการรับฟังความคิดเห็นของประชาชนในการจัดทำหนังสือสัญญาตามมาตรา 190 วรรคสอง ของรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย ซึ่งแก้ไขเพิ่มเติมโดยรัฐธรรมนูญนี้ และในกรณีที่เป็นหนังสือสัญญาที่มีบทให้เปิดเสรีด้านการค้าการลงทุน ให้เสนอกรอบการเจรจาเพื่อขอความเห็นชอบของรัฐสภา และผลการศึกษาถึงผลประโยชน์และผลกระทบของหนังสือสัญญาดังกล่าวต่อรัฐสภาเพื่อทราบด้วย ทั้งนี้ ตามความเหมาะสม” บทเฉพาะกาลดังกล่าวนี้ ถือได้ว่าเป็นบทบัญญัติที่กำหนดความชัดเจนในการดำเนินการตามร่างแก้ไขเพิ่มเติมรัฐธรรมนูญมาตรา 190 ซึ่งทำให้ไม่เกิดปัญหาสุญญากาศในช่วงที่ยังไม่มีการตรากฎหมายลูกออกมาใช้บังคับแต่อย่างใด

ประเด็นที่สาม เป็นประเด็นเกี่ยวกับอำนาจในการเสนอเรื่องต่อศาลรัฐธรรมนูญ ในกรณีที่มีปัญหาตามมาตรา 190 วรรคสอง ซึ่งรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทยได้ให้อำนาจแก่สมาชิกสภาผู้แทนราษฎร สมาชิกวุฒิสภา หรือสมาชิกของทั้งสองสภารวมกัน มีจำนวนไม่น้อยกว่าหนึ่งในสิบของจำนวนสมาชิกทั้งหมดเท่าที่มีอยู่ของทั้งสองสภาเท่านั้น ที่มีสิทธิเสนอเรื่องต่อศาลรัฐธรรมนูญให้วินิจฉัยชี้ขาดปัญหาดังกล่าว แต่อย่างไรก็ตาม ร่างแก้ไขรัฐธรรมนูญมาตรา 190 ได้เพิ่มบุคคลผู้มีสิทธิเสนอเรื่องให้ศาลรัฐธรรมนูญ กล่าวคือ ร่างแก้ไขเพิ่มเติมมาตรา 190 ได้ให้อำนาจนายกรัฐมนตรีมีสิทธิเสนอเรื่องต่อศาลรัฐธรรมนูญให้วินิจฉัยชี้ขาดปัญหาตามมาตรา 190 วรรคสอง อีกทางหนึ่งด้วย

กล่าวโดยสรุป บทบัญญัติในร่างแก้ไขเพิ่มเติมรัฐธรรมนูญมาตรา 190 เป็นการปรับปรุงแก้ไขรัฐธรรมนูญให้มีความชัดเจนยิ่งขึ้น โดยมีการระบุถึงประเภทหนังสือสัญญาที่มีบทเปิดเสรีด้านการค้าและการลงทุน ต้องรับความเห็นชอบจากรัฐสภาไว้ชัดเจน โดยไม่ต้องรอกระบวนการในการออกกฎหมายลูกมารองรับ ซึ่งก่อให้เกิดปัญหาในการปฏิบัติงานดังเช่นในอดีต

แต่อย่างไรก็ตาม เนื้อหาของร่างแก้ไขรัฐธรรมนูญมาตราดังกล่าว ซึ่งมีการกำหนดให้มีการเสนอกรอบการเจรจาต่อรัฐสภาเพื่อขอความเห็นชอบก่อนดำเนินการ เพื่อทำหนังสือสัญญาไว้เฉพาะเพียงประเภทหนังสือสัญญาที่มีบทให้เปิดเสรีด้านการค้าการลงทุนเท่านั้น กล่าวคือ หากเป็นหนังสือสัญญาประเภทอื่นๆ ตามที่กำหนดไว้ในร่างแก้ไขรัฐธรรมนูญมาตรา 190 วรรคสอง ไม่ได้มีบทบัญญัติให้ต้องมีการเสนอกรอบการเจรจาเพื่อขอความเห็นชอบจากรัฐสภาแต่อย่างใด ซึ่งหากไม่มีกรอบการเจรจาก่อนการดำเนินการเพื่อทำหนังสือสัญญานั้น อาจทำให้รัฐสภาซึ่งเป็นฝ่ายนิติบัญญัติขาดแนวทางเบื้องต้นและรายละเอียดในการพิจารณาหนังสือสัญญานั้น ซึ่งจะเห็นได้ว่าหนังสือสัญญาประเภทอื่นๆ ตามที่กำหนดไว้ในร่างแก้ไขเพิ่มเติมรัฐธรรมนูญมาตรา 190 เช่น หนังสือสัญญาที่มีบทเปลี่ยนแปลงอาณาเขตไทย ก็มีความสำคัญที่ควรจะต้องมีกรอบการเจรจาเพื่อขอความเห็นชอบจากรัฐสภา เช่นเดียวกับหนังสือสัญญาที่มีบทให้เปิดเสรีด้านการค้าการลงทุน

นอกจากนี้ แม้ร่างแก้ไขเพิ่มเติมรัฐธรรมนูญมาตรา 190 จะได้มีการกำหนดให้ประชาชนสามารถเข้าถึงรายละเอียดและรับฟังความคิดเห็นของประชาชนเกี่ยวกับหนังสือสัญญา ก่อนดำเนินการเพื่อทำหนังสือสัญญาก็ตาม แต่ร่างพระราชบัญญัติดังกล่าวมิได้กำหนดกระบวนการเมื่อลงนามในหนังสือสัญญาแล้ว ก่อนที่จะแสดงเจตนาให้มีผลผูกพัน ดังเช่นบทบัญญัติมาตรา 190 ของรัฐธรรมนูญมาตรา 190 ที่ได้กำหนดให้ประชาชนสามารถเข้ามามีส่วนร่วมในกระบวนการทั้งก่อนการดำเนินการเพื่อทำหนังสือสัญญา และเมื่อลงนามในหนังสือสัญญาก่อนที่จะแสดงเจตนาให้มีผลผูกพันด้วย

ทั้งในส่วนของการศึกษาถึงประโยชน์ของหนังสือสัญญา และผลกระทบต่อประชาชนหรือผู้ประกอบการ และการดำเนินการแก้ไขเยียวยาผู้ได้รับผลกระทบจากการปฏิบัติตามหนังสือสัญญาดังกล่าว ร่างพระราชบัญญัติแก้ไขเพิ่มเติมรัฐธรรมนูญมาตรา 190 ก็ได้กำหนดให้มีกระบวนการดังกล่าว เพียงเฉพาะในกรณีที่เป็นหนังสือสัญญาประเภทที่มีบทให้เปิดเสรีด้านการค้าหรือการลงทุนเท่านั้น หนังสือสัญญาประเภทอื่นๆ ตามที่กำหนดไว้ในร่างพระราชบัญญัติแก้ไขเพิ่มเติมรัฐธรรมนูญมาตรา 190 วรรคสอง มิได้ถูกกำหนดให้ต้องมีการศึกษาถึงประโยชน์ของหนังสือสัญญา และผลกระทบต่อประชาชนหรือผู้ประกอบการ และการดำเนินการแก้ไขเยียวยาผู้ได้รับผลกระทบจากการปฏิบัติตามหนังสือสัญญาประเภทอื่นๆ แต่อย่างใด ดังนี้เท่ากับว่าร่างพระราชบัญญัติแก้ไขเพิ่มเติมรัฐธรรมนูญมาตรา 190 ดังกล่าว ไม่มีกระบวนการแก้ไขหรือเยียวยา หากประชาชนได้รับผลกระทบจากการปฏิบัติตามหนังสือสัญญาประเภทอื่นๆ นอกเหนือไปจากหนังสือสัญญาที่มีบทให้เปิดเสรีด้านการค้าและการลงทุนแต่อย่างใด

ดังนั้น การเสนอขอแก้ไขเพิ่มเติมรัฐธรรมนูญมาตรา 190 ในครั้งนี้ ซึ่งดูเสมือนว่าเนื้อหาสาระในการแก้ไขในส่วนของกระบวนการการมีส่วนร่วมของประชาชน และการเยียวยาผลกระทบที่ประชาชนจะได้รับจากการปฏิบัติตามหนังสือสัญญาได้ถูกยกเลิกไปเกือบทั้งสิ้น เว้นแต่หนังสือสัญญาที่มีบทให้เปิดเสรีด้านการค้าหรือการลงทุน จึงเป็นเรื่องน่าติดตามว่าประชาชนจะได้รับประโยชน์อะไรบ้างจากการแก้ไขรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย มาตรา 190 ในครั้งนี้