ความคืบหน้าเกี่ยวกับดาวหางไอซอน

นานเกือบ 10 เดือนแล้ว นับตั้งแต่ค้นพบดาวหางไอซอนเมื่อเดือน ก.ย. 2555 บัดนี้นักดาราศาสตร์ก็ยังคงไม่แน่ใจว่าเมื่อเข้าใกล้ดวงอาทิตย์และโลกในอีก 45 เดือนข้างหน้า ดาวหางดวงนี้จะสว่างมากน้อยเพียงใด เป็นดาวหางที่สว่างที่สุดในรอบหลายทศวรรษ หรือเป็นดาวหางที่ทำให้คนที่เฝ้ารอต้องผิดหวัง

หลายคนเริ่มรู้จักดาวหางไอซอนกันมาบ้างแล้ว จากข่าวที่ว่าดาวหางดวงนี้จะเป็นหนึ่งในดาวหางสองดวงที่สว่างพอจะเห็นได้ด้วยตาเปล่าใน พ.ศ. 2556 ดาวหางแพนสตาร์สที่เข้าใกล้ดวงอาทิตย์เมื่อเดือน มี.ค. 2556 เป็นดาวหางดวงแรก ซึ่งต้องยอมรับว่าตำแหน่งของดาวหางที่อยู่ห่างจากดวงอาทิตย์ไม่มากนัก และความสว่างที่จางกว่าความคาดหมายเล็กน้อย ทำให้การสังเกตดาวหางแพนสตาร์สทำได้ยาก คนจำนวนมากจึงพลาดโอกาสที่จะสังเกตดาวหางดวงนี้และกำลังรอดาวหางดวงที่สอง

กลางสัปดาห์นี้ดาวหางไอซอนอยู่ห่างดวงอาทิตย์ประมาณ 3 หน่วยดาราศาสตร์ หรือราว 450 ล้านกิโลเมตร โดยอยู่บริเวณแถบดาวเคราะห์น้อยระหว่างวงโคจรของดาวอังคารกับดาวพฤหัสบดี และเป็นช่วงที่ดาวหางปรากฏอยู่ในกลุ่มดาวคนคู่ ซึ่งเป็นทิศทางเดียวกับตำแหน่งของดวงอาทิตย์ในเวลานี้ จึงไม่สามารถสังเกตได้จากโลก

นับจากวันที่ค้นพบความสว่างของดาวหางไอซอนเพิ่มขึ้นไม่มากนัก และเพิ่มในอัตราที่ช้ากว่าที่คาดไว้ นักดาราศาสตร์บอกความสว่างของดาวหางและวัตถุท้องฟ้าอื่นๆ ด้วยตัวเลขที่เรียกว่าโชติมาตร หรืออันดับความสว่าง ยิ่งมีค่าน้อย ยิ่งสว่าง ดาวศุกร์มีโชติมาตรประมาณ 4 ถึง 5 ดาวฤกษ์ที่จางที่สุดที่มนุษย์จะเห็นได้ ภายใต้ท้องฟ้ามืดมีโชติมาตรประมาณ 6.5

ช่วงแรกที่ค้นพบ นักดาราศาสตร์คำนวณความสว่างของดาวหาง โดยใช้ความสว่างที่วัดได้ในขณะนั้น ร่วมกับแนวโน้มการเปลี่ยนแปลงความสว่างของดาวหางโดยเฉลี่ย ผลการคำนวณพบว่าขณะสว่างที่สุดเมื่อใกล้ดวงอาทิตย์ที่สุด ดาวหางไอซอนอาจมีความสว่างอยู่ระหว่างโชติมาตร 6 ถึง 16 จึงมีความหวังว่ามันอาจสว่างพอจะเห็นได้จางๆ บนท้องฟ้าเวลากลางวัน และนำมาซึ่งฉายาที่มีผู้ตั้งให้ล่วงหน้าว่ามันอาจเป็น “ดาวหางแห่งศตวรรษ” และ “ดาวหางที่สว่างกว่าดวงจันทร์”

ทว่า การวัดความสว่างในเวลาต่อมา ประกอบกับวงโคจรที่มีความแน่นอนมากขึ้น พบว่าครั้งนี้น่าจะเป็นครั้งแรกที่ดาวหางไอซอนเข้าใกล้ดวงอาทิตย์ จึงมีความเป็นไปได้ที่มันจะมีพฤติกรรมแบบ “ดาวหางน้องใหม่” ที่มีความตื่นตัวสูงเกินระดับปกติแม้ยังอยู่ไกลจากดวงอาทิตย์ แต่เมื่อเข้าใกล้ดวงอาทิตย์มากขึ้น ดาวหางกลุ่มนี้จะมีอัตราการเพิ่มความสว่างน้อยกว่าในช่วงแรกและต่ำกว่าความคาดหมาย

ขณะค้นพบเมื่อเดือน ก.ย. 2555 ดาวหางไอซอนมีโชติมาตร 18.8 ช่วงเดือน ม.ค.พ.ค. 2556 ความสว่างเกือบคงที่ราวโชติมาตร 16 หากไอซอนมีการเปลี่ยนแปลงความสว่างแบบดาวหางโดยเฉลี่ยทั่วๆ ไป กลางเดือน มิ.ย.ที่ผ่านมา ควรจะมีความสว่างเพิ่มขึ้นมาที่โชติมาตร 14 แต่ผลการสังเกตล่าสุดอยู่ที่โชติมาตร 15.5 ความสว่างที่น้อยกว่าความคาดหมาย นับเป็นข่าวร้ายและอาจบอกถึงอนาคตของดาวหางดวงนี้

ปัจจุบันดาวหางไอซอนกำลังเคลื่อนเข้าใกล้ดวงอาทิตย์มากขึ้นเรื่อยๆ จะผ่านใกล้ดาวอังคารในต้นเดือน ต.ค. และใกล้ดวงอาทิตย์ที่สุดในวันที่ 29 พ.ย. 2556 ตามเวลาประเทศไทย คาดว่าเวลาเช้ามืดของกลางเดือน พ.ย.ถึงสิ้นปี น่าจะเป็นช่วงที่สังเกตดาวหางได้ดีที่สุด ยกเว้นปลายเดือน พ.ย.ถึงต้นเดือน ธ.ค. ที่ดาวหางอยู่ใกล้ดวงอาทิตย์มากจนไม่สามารถสังเกตได้จากพื้นโลก โดยดาวเทียมที่สังเกตดวงอาทิตย์อยู่จะสามารถจับภาพดาวหางได้

องค์การนาซาได้เปิดเว็บไซต์ใหม่ในชื่อ Comet ISON Observing Campaign หรือ CIOC เข้าดูได้ที่ isoncampaign.org เพื่อรวบรวมผลการสังเกตการณ์ดาวหางไอซอนจากทั่วโลก และได้คาดหมายความเป็นไปได้ในอนาคตของดาวหางไอซอนออกเป็น 3 แบบ

กรณีที่ 1 เป็นกรณีที่เลวร้ายที่สุด ดาวหางไอซอนอาจแตกออกเป็นชิ้นเล็กชิ้นน้อยก่อนเข้าใกล้ดวงอาทิตย์ คล้ายสิ่งที่เกิดขึ้นกับดาวหางเอเลนิน การเข้าใกล้ดวงอาทิตย์ครั้งแรก ทำให้น้ำแข็งบนดาวหางระเหิดไปเกือบหมด แม้ยังอยู่ไกลจากดวงอาทิตย์ ความไร้เสถียรภาพของนิวเคลียร์ที่เปราะบางนำไปสู่การแตกสลาย ทำให้ดาวหางมีความสว่างลดลงและกลายเป็นดาวหางที่น่าผิดหวังอีกดวงหนึ่ง

กรณีที่ 2 ดาวหางไอซอนกลายเป็นดาวหางที่สว่างดวงหนึ่ง โดยมีความสว่างเพิ่มขึ้นและสังเกตได้ดีเกือบตลอดเดือน พ.ย. แต่เมื่อผ่านจุดใกล้ดวงอาทิตย์ที่สุดไปแล้ว ความร้อนสูงกับแรงโน้มถ่วงของดวงอาทิตย์ ฉีกดาวหางให้แตกออก โดยอาจปะทุความสว่างขึ้นเล็กน้อยหลังเคลื่อนห่างจากดวงอาทิตย์ แต่ก็จางลงอย่างรวดเร็ว

กรณีที่ 3 ดาวหางไอซอนเป็นดาวหางที่น่าจดจำ สว่างที่สุดในรอบหลายสิบปี ในกรณีนี้ดาวหางไอซอนจะสว่างขึ้นอย่างรวดเร็วตลอดเดือน ต.ค. ต้นเดือน พ.ย.อาจเริ่มเห็นได้ด้วยตาเปล่า จนกระทั่งใกล้ดวงอาทิตย์ที่สุด ซึ่งอาจมีความสว่างมากพอจะเห็นได้จางๆ ในเวลากลางวันเป็นเวลาสั้นๆ ขณะอยู่ใกล้ดวงอาทิตย์ เมื่อเคลื่อนห่างจากดวงอาทิตย์ในเดือน ธ.ค. ดาวหางยังคงสว่างและมีหางยาว ก่อนจะจางลงและสังเกตได้ต่อไปถึงต้นเดือน ม.ค. 2557

ทุกคนคงตั้งความหวังว่าดาวหางไอซอนจะดำเนินไปตามเส้นทางในกรณีที่ 3 แต่ต้องกล่าวว่ามีความเป็นไปได้อยู่ไม่มากนักสำหรับตอนนี้ อย่างไรก็ตาม ยังเร็วเกินไปที่จะบอกได้ว่าดาวหางไอซอนจะมีการเปลี่ยนแปลงไปในกรณีใด อย่างน้อยต้องรอให้ถึงปลายเดือน ส.ค. หรือต้นเดือน ก.ย. เมื่อดาวหางทำมุมห่างจากดวงอาทิตย์มากขึ้น จนเริ่มสังเกตได้ด้วยกล้องโทรทรรศน์ในเวลาเช้ามืด

เราต้องไม่ลืมว่าอะไรก็เกิดขึ้นได้กับดาวหาง มันอาจแตกออกเมื่อใดก็ได้ หรืออาจไม่เกิดเหตุการณ์แบบนั้นขึ้นเลยก็เป็นได้ จึงต้องเฝ้าสังเกตเพื่อติดตามการเปลี่ยนแปลงที่เกิดขึ้นกับดาวหางไอซอนอย่างใกล้ชิดต่อไป

ปรากฏการณ์ท้องฟ้า (714 ก.ค.)

ดาวศุกร์เป็นดาวประจำเมืองอยู่ทางทิศตะวันตกในเวลาหัวค่ำ ตกลับขอบฟ้าในเวลาประมาณ 2 ทุ่มครึ่ง ดาวเสาร์อยู่ในกลุ่มดาวหญิงสาว เริ่มเห็นอยู่สูงทางทิศใต้เมื่อท้องฟ้าเริ่มมืด จากนั้นเคลื่อนไปทางขวามือและต่ำลงจนตกลับขอบฟ้าในเวลาตี 1

ช่วงเช้ามืดมีดาวอังคารอยู่ในกลุ่มดาววัวกับดาวพฤหัสบดีอยู่ในกลุ่มดาวคนคู่ ดาวอังคารอยู่สูงกว่าดาวพฤหัสบดี แต่สว่างน้อยกว่าหลายเท่า ทั้งคู่อยู่สูงเหนือขอบฟ้าไม่มากนักและกำลังเคลื่อนใกล้กันมากขึ้น มีเวลาสังเกตได้ไม่นานก่อนท้องฟ้าสว่าง

หลังจันทร์ดับในวันที่ 8 ก.ค. จะเข้าสู่ข้างขึ้น จันทร์เสี้ยวอยู่ทางทิศตะวันตกในเวลาหัวค่ำ วันพุธที่ 10 ก.ค. จันทร์เสี้ยวผ่านใกล้ดาวศุกร์และกระจุกดาวรังผึ้งที่ระยะห่าง 8 องศา จากนั้นวันถัดไปจะเห็นดวงจันทร์อยู่ใกล้ดาวหัวใจสิงห์ในกลุ่มดาวสิงโต

เช้ามืดวันพุธที่ 10 ก.ค. สถานีอวกาศนานาชาติจะผ่านเหนือประเทศไทย เห็นเป็นดาวสว่างเคลื่อนที่บนท้องฟ้ากรุงเทพฯ และบริเวณใกล้เคียงเริ่มเห็นสถานีอวกาศใกล้ขอบฟ้าทิศตะวันตกเฉียงใต้ในเวลาประมาณ 05.13 น. จากนั้นเคลื่อนสูงขึ้นไปทางซ้าย ผ่านจุดสูงสุดทางทิศตะวันออกเฉียงใต้ในเวลา 05.16 น. ที่มุมเงย 50 องศา แล้วเคลื่อนต่ำลง สิ้นสุดใกล้ขอบฟ้าทิศตะวันออกเฉียงเหนือในเวลา 05.19 น.