ชุมชนบ้านท่าฟ้าสู่เมืองต้นแบบ

ด้วยความร่วมมือระหว่างสำนักงานโยธาธิการและผังเมือง จ.พะเยา สำนักงานพาณิชย์ จ.พะเยา สำนักงานทางหลวงชนบท จ.พะเยา สำนักงานพัฒนาชุมชน จ.พะเยา มหาวิทยาลัยพะเยา มหาวิทยาลัยราชภัฏเชียงราย และโครงการจัดตั้งศูนย์ศิลปวัฒนธรรมล้านนา (ไต) มหาวิทยาลัยพะเยา (มพ.) ทำให้เกิด “โครงการชุมชนเศรษฐกิจสร้างสรรค์บ้านท่าฟ้า” ต.สระ อ.เชียงม่วน จ.พะเยา ขึ้น

เนื่องจากชุมชนท่าฟ้าใต้ ซึ่งเป็นชุมชนไทลื้อที่สำคัญแห่งหนึ่งของ จ.พะเยา ที่ยังคงเอกลักษณ์และมรดกทางด้านวัฒนธรรมของชาวไทลื้อสิบสองปันนา ที่สะท้อนให้เห็นจากลักษณะทางสถาปัตยกรรม อาคารพื้นถิ่น วิถีชีวิตที่ยังคงสืบทอดวัฒนธรรมดั้งเดิมของชาวไทลื้อในการใช้ชีวิตที่เรียบง่ายอยู่กับธรรมชาติและวิถีพุทธศาสนา

โครงการชุมชนเศรษฐกิจสร้างสรรค์บ้านท่าฟ้า จึงเป็นการนำชุมชนที่มีวัฒนธรรมและวิถีชีวิตที่เป็นเอกลักษณ์ มาสร้างสรรค์ในลักษณะชุมชนท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรม โดยเพิ่มมูลค่าให้กับชุมชนจากการพัฒนาผลิตภัณฑ์ทางด้านภูมิปัญญาท้องถิ่นให้เป็นจุดขายและเป็นจุดเด่น เพื่อพัฒนาชุมชนท่าฟ้าให้เกิดเมืองต้นแบบเศรษฐกิจสร้างสรรค์ขึ้นใน จ.พะเยา โดยจะไม่เปลี่ยนแปลงวิถีการดำเนินชีวิตของชุมชน หรือประเพณีท้องถิ่นต่างๆ เพื่อรองรับการท่องเที่ยว และไม่ส่งเสริมใช้การท่องเที่ยวเป็นปัจจัยหลักในการพัฒนาเศรษฐกิจชุมชน แต่รายได้หลักจะเกิดจากผลิตภัณฑ์แห่งภูมิปัญญาที่ได้รับการต่อยอดอย่างเหมาะสม จนก่อให้เกิดความคิดในเชิงสร้างสรรค์ต่อการพัฒนางานของตนเองให้ดีขึ้น และพัฒนาแนวคิดการดำรงชีวิตของตนเองในทางที่เป็นประโยชน์ต่อสังคมจากแรงบันดาลใจแห่งความดีงาม

ดร.อดิศร เรือลม นักผังเมืองชำนาญการ สำนักงานโยธาธิการและผังเมือง จ.พะเยา เล่าถึงที่มาของโครงการชุมชนเศรษฐกิจสร้างสรรค์บ้านท่าฟ้า ว่าเป็นส่วนหนึ่งของงานวางผังนโยบายในลักษณะของงานวางผังเมือง เป็นการกำหนดนโยบาย หรือส่งเสริมให้ชุมชนสามารถอยู่ได้ด้วยตนเอง มีกิจกรรมในชุมชนมากขึ้น รักชุมชนของตนเองมากขึ้น ถือว่าเป็นการเตรียมความพร้อมของชุมชน นอกจากนี้ยังมีความร่วมมือจากในส่วนอื่นอีก เช่น สำนักงานพาณิชย์ ที่คอยดูแลเรื่องระบบตลาด สำนักงานพัฒนาชุมชน ดูแลเรื่องการพัฒนาฝีมือแรงงาน และเรื่องของผลิตภัณฑ์

“เนื่องจาก จ.พะเยา มีลักษณะการรวมกลุ่มของประชาชน โดยจะมีเงื่อนไขเรื่องเศรษฐกิจเป็นหลัก ฉะนั้นจะต้องมองเศรษฐกิจในภาพรวม ว่าถ้าทำโครงการนี้ขึ้นมาแล้ว ชุมชนจะได้เศรษฐกิจแบบใหม่ ที่เป็นเศรษฐกิจสร้างสรรค์ เป็นการนำภูมิปัญญาท้องถิ่นเข้ามาใช้ในการพัฒนาตนเอง แต่เราต้องทำความเข้าใจกับชุมชนค่อนข้างเยอะ เนื่องจากโครงการดังกล่าวทำออกมาแล้วมันไม่ได้เห็นผลที่ชัดเจนในเรื่องของรายได้ เพราะฉะนั้นเราต้องพูดถึงเรื่องเศรษฐกิจและรายได้ก่อนว่าชุมชนจะได้อะไร ซึ่งเราคาดหวังว่าปีหน้าเรา จะได้รับความร่วมมือของภาคประชาชน 100% และในอนาคตอยากให้โครงการนี้เป็นโครงการต้นแบบของ จ.พะเยา” ดร.อดิศร กล่าว

ด้าน ดร.กรรณิการ์ พิมลศรี หัวหน้าสาขาวิชาการท่องเที่ยว มหาวิทยาลัยพะเยา เสริมว่า “โครงการนี้เริ่มต้นในปี 2555 เกิดจากความต้องการของชุมชนที่อยากให้มหาวิทยาลัยเข้าไปช่วยและอยากให้เกิดการพัฒนา โดยใช้การท่องเที่ยวเป็นเครื่องมือในการเป็นจุดพัฒนาร่วมกัน ซึ่งเป้าหมายของโครงการนี้ ไม่ได้ต้องการแบบการท่องเที่ยว 100% แต่ต้องการให้เกิดเป็นรูปธรรมจริง ชาวบ้านสามารถเข้ามามีส่วนร่วมในชุมชน ไม่ว่าจะเป็นกลุ่มอาชีพ กลุ่มแม่บ้าน กลุ่มเยาวชน หรือกลุ่มผู้สูงวัย สามารถเข้ามามีส่วนร่วมได้”

นอกจากจะเป็นเรื่องของการทบทวน รื้อฟื้นเทศกาล โดยใช้เทศกาลประเพณีตานตุงมาเป็นจุดนำ เพราะเป็นประเพณีที่ชาวบ้านทำกันอยู่แล้ว เพียงแต่มหาวิทยาลัย เข้าไปช่วยเสริมให้ถูกต้องในเชิงวัฒนธรรมมากขึ้น คือทำตัวตานตุงให้เกิดความถูกต้องทางชาติพันธุ์ไทลื้อจริงๆ ให้สมบูรณ์ตามคติความเชื่อเดิม ซึ่งบางอย่างในประเพณีตานตุงได้สูญหายไปก็จะเข้าไปช่วยรื้อฟื้น ส่วนประเพณีอื่นจะค่อยๆ ทยอยทำ ในส่วนนี้จะมีนิสิตปริญญาโทและเอก เข้าไปช่วยเก็บข้อมูลด้วย

“ในอนาคตอยากให้ชุมชนมีความเข้มแข็ง อยากเห็นประเพณีตานตุงในช่วงเดือน เม.ย.ปีหน้า มีกิจกรรมที่รื้อฟื้นในเชิงวัฒนธรรม ซึ่งชาวบ้านจะทำต่อให้เป็นอัตลักษณ์อย่างภาคภูมิใจ อีกส่วนหนึ่งที่น่าสนใจ ภายในงานจะมีถนนคนเดิน แต่ชาวบ้านจะไม่ใช้คำว่าถนนคนเดิน แต่จะเรียกว่ากาดกุนเตียว ซึ่งเป็นภาษาไทลื้อ กุน แปลว่า คน เตียว แปลว่า เดิน ซึ่งจะอนุรักษ์สิ่งแวดล้อม เช่น ไม่ใช้กล่องโฟมใส่อาหาร ใช้กระบอกไม้ไผ่แทนแก้วน้ำ อาหารจะเป็นอาหารไทลื้อ ในส่วนของผลิตภัณฑ์จะเกิดจากความคิดสร้างสรรค์ของเยาวชนเอง เช่น สมุดโน้ตทำมือที่มีลายเส้นวาดเป็นรูปนกยูง โดยการใช้ตราสัญลักษณ์เป็นนกยูงแทนชาติพันธุ์ไทลื้อที่นับถือนกยูง ซึ่งสัญลักษณ์นี้จะเป็นแบรนด์ในผลิตภัณฑ์ต่างๆ”

โครงการชุมชนเศรษฐกิจสร้างสรรค์บ้านท่าฟ้า นอกจากจะเป็นความร่วมมือระหว่างหน่วยงานต่างๆ ใน จ.พะเยา และมหาวิทยาลัยพะเยาแล้ว ยังมีในส่วนของนิสิตที่ได้เข้ามาเป็นส่วนหนึ่งของโครงการด้วย สำหรับมหาวิทยาลัยพะเยานั้นเป็นหน่วยงานหนึ่งที่มีส่วนร่วมอนุรักษ์ประเพณีวัฒนธรรมดั้งเดิม ให้คงเอกลักษณ์และสามารถเพิ่มมูลค่าให้กับชุมชน จากการพัฒนาผลิตภัณฑ์ ด้านภูมิปัญญาท้องถิ่นให้เป็นจุดขายและเป็นจุดเด่น เพื่อพัฒนาชุมชนท่าฟ้าให้เกิดเป็นเมืองต้นแบบเศรษฐกิจสร้างสรรค์ขึ้นใน จ.พะเยา