สู้กับคอร์รัปชัน(3)

มาตรการที่ห้าในการต่อสู้กับคอร์รัปชันก็คือ การแปรรูปรัฐวิสาหกิจที่สมบูรณ์

อย่างที่เราทราบกันดี การแปรรูปรัฐวิสาหกิจหรือการโอนกิจการของรัฐไปเป็นของเอกชนนั้น จะมากจะน้อยอย่างไรก็ช่วยให้กิจการนั้นๆ มีประสิทธิภาพในการดำเนินการมากยิ่งขึ้น เพราะระหว่างที่กิจการต่างๆ ยังเป็นของรัฐนั้น ไม่มีเหตุผลอะไรที่กิจการนั้นๆ จะต้องบริหารตัวเองให้ได้ดี เพราะรู้แน่ว่าจะขาดทุนอย่างไร รัฐก็ต้องคอยสนับสนุน ไม่ปล่อยให้เจ๊งไปได้

การคอร์รัปชันทั้งหลายก็เลยงอกงามในรัฐวิสาหกิจ เพราะโกงกินเท่าไหร่ รัฐก็คอยเติมให้ไม่ขาด ดีเสียยิ่งกว่าบุฟเฟต์ ฝ่ายเจ้าของเงินภาษี ซึ่งรัฐเอามาใช้เลี้ยงรัฐวิสาหกิจ กล่าวคือ เอกชนเองก็ไม่มีแรงจูงใจให้เข้ามาตรวจสอบ เพราะพากันคิดในทำนองว่ารัฐเสีย ตัวเองไม่ได้เสีย แล้วพานนึกว่าธุระไม่ใช่ อย่างที่ มาร์กาเร็ต แทตเชอร์ นายกรัฐมนตรีหญิงของอังกฤษ เจ้าตำรับการแปรรูปรัฐวิสาหกิจผู้ล่วงลับสรุปไว้อย่างเฉียบขาดว่า “When state owns, nobody owns. When nobody owns, nobody cares” ด้วยเหตุนี้ การแปรรูปรัฐวิสาหกิจจึงเป็นมาตรการหนึ่งที่จำเป็นต้องทำเพื่อทำลายสิ่งแวดล้อมอันเอื้อต่อคอร์รัปชันดังกล่าว

อย่างไรก็ตาม เท่าที่ผ่านมา แม้ประเทศไทยจะมีรัฐวิสาหกิจเป็นบริษัทจดทะเบียนในตลาดหลักทรัพย์กว่าสิบแห่ง แต่เอาเข้าจริงแล้ว การแปรรูปที่ว่าก็ไม่ใช่การแปรรูปที่แท้จริง กล่าวคือ ประการแรก รัฐยังคงถือหุ้นเสียงข้างมากในบริษัทเหล่านั้นอยู่ หรือยังมีสิทธิแต่งตั้งกรรมการหรือมีช่องทางกำกับบริษัทเหล่านั้นให้อยู่อำนาจรัฐอยู่ดี ประการที่สองก็คือ รัฐยังคงไม่ได้สร้างสิ่งแวดล้อมที่จะขจัด “สภาพความผูกขาด” ของกิจการรัฐวิสาหกิจอย่างแท้จริง ทำให้ถึงจะปล่อยเข้าตลาดไปแล้ว เอกชนอื่นๆ ก็ยังเข้ามาแข่งขันไม่ได้ เพราะเอกชนย่อมไม่มีเงินทุนที่เพียงพอหรือไม่มีอำนาจรัฐที่จำเป็นในการทำกิจการบางประเภท อย่างเช่น โทรคมนาคม ปิโตรเลียม ฯลฯ ได้โดยลำพังหากรัฐไม่เข้ามาช่วยสร้างสภาพแวดล้อมหรือเงื่อนไขที่เหมาะสมเสียก่อน

โดยนัยนี้ ท้ายที่สุดแล้วจึงเห็นได้ว่ารัฐวิสาหกิจของไทย แม้จะแปรรูปไปแล้วก็ยังต้องเรียกว่าอยู่ในเงื้อมมือของรัฐมากกว่าเงื้อมมือของตลาด ดังนั้น กลไกของตลาดทั้งหลายที่เราหวังจะให้เข้ามาช่วยเพิ่มประสิทธิภาพและขจัดคอร์รัปชันในรัฐวิสาหกิจ อาทิ แรงกดดันจากผู้ถือหุ้น หรือแรงกดดันจากคู่แข่งอื่นก็ย่อมเกิดขึ้นไม่ได้ ไปๆ มาๆ การแปรรูปรัฐวิสาหกิจของเราจึงเป็นเรื่องของการดึงทรัพยากรของตลาดให้เข้ามาอยู่ในการบริหารของรัฐ มากกว่าการปล่อยให้กิจการของรัฐไปอยู่ในการบริหารของตลาดอย่างที่ควรจะเป็น

หากหวังจะเพิ่มประสิทธิภาพของรัฐวิสาหกิจ อันย่อมหมายถึงการลดคอร์รัปชันของรัฐวิสาหกิจไปในตัวนั้น รัฐจึงสมควรดำเนินการแปรรูปรัฐวิสาหกิจต่อให้สมบูรณ์ โดยเบื้องต้นก็ต้องสร้างสิ่งแวดล้อม เพื่อขจัดการผูกขาดและเอื้อต่อการแข่งขันก่อน จากนั้นจึงขายหุ้นในรัฐวิสาหกิจให้หมด เมื่อนั้นจึงเรียกได้ว่ารัฐวิสาหกิจไปเป็นของตลาดโดยแท้จริง ซึ่งย่อมนำมาซึ่งความโปร่งใส การเพิ่มประสิทธิภาพการผลิต ตลอดจนคุณภาพที่มากขึ้นและราคาที่ลดลงของสินค้าและบริการทั้งหลายด้วย แน่นอนรัฐวิสาหกิจอื่นๆ ที่ยังไม่แปรรูปก็ควรจะเริ่มดำเนินการในลักษณะเดียวกัน

มาตรการที่หก คือ การเปิดระบบเสรีเศรษฐกิจยิ่งขึ้น

เช่นเดียวกับที่เพิ่งพูดไปในกรณีของรัฐวิสาหกิจ การคอร์รัปชันจะงอกงามในตลาดที่ผูกขาด กล่าวคือ ตลาดที่รัฐจำกัดให้มีผู้ขายเพียงไม่กี่ราย ไม่ว่าจะโดยการจำกัดจำนวนใบอนุญาตการประกอบกิจการ การจำกัดสัญชาติของผู้ประกอบกิจการ หรือการกีดกันทางการค้าในรูปแบบใดๆ เพราะตลาดอย่างนี้ ใครติดสินบนรัฐได้สำเร็จ ก็เอาตลาดไปครองแต่ผู้เดียว ดังนั้นท้ายที่สุด นักธุรกิจที่ “ประมูล” ตลาดจากรัฐไปได้ ก็ย่อมสามารถไปขูดรีดเอาค่าสินบนที่ตนจ่ายไปจากผู้บริโภคอีกต่อหนึ่ง โดยที่ผู้บริโภคไม่มีทางสู้เลย เพราะจะหันไปซื้อเจ้าอื่น รัฐก็กีดกันออกไปหมดเสียแล้ว ประโยชน์ของการกีดกันต่างๆ ที่มักอ้างกัน เช่น การรักษาธุรกิจให้เป็นของคนไทย เอาเข้าจริงจึงหมายถึง “คนไทย” กลุ่มที่ไปประมูลตลาดจากรัฐมาสูบเอาได้เท่านั้น ส่วนคนไทยที่เหลือ ไม่ได้ประโยชน์อะไรด้วย นอกจากเป็นปูในอวยให้ “คนไทย” กลุ่มที่ว่ารีดเอาเลือด โดยหนีไปไหนไม่ได้ถ่ายเดียว

ด้วยเหตุนี้ รัฐจึงต้องส่งเสริมให้มีการแข่งขันอย่างกว้างขวางและขจัดเงื่อนไขที่กีดกันการแข่งขัน โดยสมบูรณ์ออกไปให้เหลือแต่เท่าที่จำเป็นและเกี่ยวข้อง อาทิ ลดการจำกัดจำนวนใบอนุญาตประกอบธุรกิจ ลดเงื่อนไขมาตรฐานผู้เข้าแข่งขัน ลดการใช้วิจารณญาณของผู้มีอำนาจรัฐในการออกใบอนุญาต รวมไปจนถึงลดการกำหนดราคาที่บิดเบือนกลไกตลาด เป็นต้น

โดยยิ่งตลาดมีการแข่งขันก็จะทำให้การจ่ายสินบนเพื่อผูกขาดตลาดยิ่งเป็นไปไม่ได้ ซึ่งย่อมเป็นการทำลายแรงจูงใจ ไม่ให้นักธุรกิจมีเหตุผลที่จะคอร์รัปชันต่อไปในที่สุด