หลักของ นักปกครอง

ปัญหาความขัดแย้งทางการเมืองและทางความคิดเห็นที่เกิดขึ้นในบ้านเรานั้น คงไม่สามารถสงบลงง่ายๆ หากยังคงยึดมั่นถือมั่น ต่างมีทิฐิมานะเข้าหากัน

หลายคนเชื่อว่าต้องหาลู่ทางสร้างความสามัคคีและความสมานฉันท์ในทุกๆ ฝ่าย ซึ่งในทางธรรมนั้นมีหลักที่ก่อให้เกิดความสามัคคี ธรรมะเครื่องยึดเหนี่ยวจิตใจ ที่เป็นที่รู้จักกันค่อนข้างแพร่หลาย

อย่างไรก็ตาม สังคหวัตถุ 4 ทั่วไป เป็นธรรมที่ไม่ได้เกี่ยวกับผู้ปกครองสูงสุดโดยตรง แต่เป็นธรรมเครื่องยึดเหนี่ยวจิตใจกับบุคคลทั่วไป ก่อให้เกิดความสามัคคีในทุกระดับชั้น มีองค์ประกอบคือ ทาน (การให้) ปิยวาจา (วาจาเป็นที่รัก) อัตถจริยา (การประพฤติประโยชน์) และสมานัตตตา (ความมีตนเสมอ เช่น ทำตนเสมอต้นเสมอปลาย ปฏิบัติเสมอกัน หรือการวางตนเหมาะสม)

ขณะที่ปัจจุบันปัญหาที่เกิดขึ้นในสังคมค่อนข้างจะเกี่ยวกับผู้นำ หรือนักปกครอง เสาร์นี้ MQ จึงขอนำเรื่องของ “ราชสังคหวัตถุ” คือ สังคหวัตถุของนักปกครอง หรือผู้ครองแผ่นดิน ซึ่งเป็นหลักการสงเคราะห์ประชาชนของนักปกครองที่อยู่ในตำแหน่งสูง เพื่อเป็นเครื่องยึดเหนี่ยวจิตใจประชาชน หรือผู้ใต้ปกครองมาคุยกัน

ราชสังคหวัตถุ มีองค์ประกอบ 4 ข้อ ดังนี้

สัสสเมธะ หมายถึง ความฉลาดในการบำรุงพืชพันธุ์ธัญญาหาร ส่งเสริมการเกษตร เมธะ หมายถึง ความฉลาด ส่วน สัสสะ แปลว่า ข้าวกล้า การเกษตรเป็นพื้นฐานเป็นกิจกรรมหลักโดยเฉพาะในอดีต ซึ่งโดยรวมแล้วอาจหมายรวมถึงความฉลาดในกิจทุกอย่าง ผู้นำที่ดีต้องเก่งงาน ต้องเข้าใจดูแลส่งเสริมปัจจัยทางเศรษฐกิจ ซึ่งมีความสำคัญและส่งผลกระทบต่อประชาชน

ปุริสเมธะ หมายถึง ความฉลาดในการบำรุงข้าราชการ รู้จักส่งเสริมคนดีมีความสามารถ ปุริส คือ บุรุษ หมายถึง คน คือ ฉลาดในเรื่องคน เช่น แต่งตั้งผู้มีความสามารถเรื่องใด ก็ให้ทำเรื่องนั้น ให้คนดีมีอำนาจ ใช้คนให้เหมาะกับงาน

สัมมาปาสะ หมายถึง ความรู้จักผูกผสานรวมใจประชาชน เช่น ด้วยการส่งเสริมอาชีพ เป็นต้น ปาสะ หมายถึงบ่วง คือ คล้องใจคน ในการผูกใจคนในการสงเคราะห์ประชาชน เพื่อร้อยรัดน้ำใจคนไว้ ด้วยการช่วยเหลือ การอนุเคราะห์สงเคราะห์ในความทุกข์ยากต่างๆ การดูแลทุกข์สุขของชาวประชาชนให้เหมาะสม

วาชเปยะ หรือวาจาเปยยะ หมายถึง ความมีวาจาอันดูดดื่มน้ำใจ คือ รู้จักพูด รู้จักปราศรัย ไพเราะ สุภาพนุ่มนวล ประกอบด้วยเหตุผล มีประโยชน์ เป็นทางแห่งสามัคคี ทำให้เกิดความเข้าใจอันดี และความนิยมเชื่อถือ เปยะ คือ ปิยะ หมายถึง เป็นที่รัก คือ พูดวาจาดีน่าฟัง พูดมีคติธรรม พูดคำเป็นสุภาษิต พูดเพื่อสร้างสรรค์แก้ไขปัญหาสร้างสามัคคี

สรุปแล้ว ผู้บริหารระดับสูงนั้นจะต้องเป็นผู้ฉลาดรอบด้าน คือ เก่งงาน เก่งคน เก่งการประสานใจประสานสามัคคีและพูดจาดีด้วย ดังนั้น ผู้บริหารระดับสูง จึงต้องพึงระวังจะเน้นเพียงเรื่องใดเรื่องหนึ่งไม่ได้ จะฉลาดแต่เรื่องคนก็คงไม่พอ ต้องฉลาดเรื่องกิจกรรมทางเศรษฐกิจด้วย หรือจะเก่งทั้งคนและงาน แต่ไม่สามารถก่อให้เกิดสามัคคีได้ เกิดการแบ่งฝักแบ่งฝ่ายก็ไม่ถูกเช่นกัน บางคนเก่ง ฉลาดทำ แต่ไม่ฉลาดพูด พูดแล้วเสียประโยชน์ พูดแล้วเกิดการทะเลาะวิวาท หรือแตกสามัคคี โกรธเคืองกัน ก็ไม่ดี

ดังนั้น ผู้บริหารระดับสูงที่ดีจริงๆ นั้น จึงหาได้ยาก บางทีในสังคมเรามักคิดว่าใครๆ ก็ทำงานในตำแหน่งหน้าที่สำคัญๆ ได้ แต่ความจริงแล้วจะทำให้ได้ดีนั้นต้องมีความสามารถครบรอบด้าน มิฉะนั้นก็จะก่อให้เกิดความเดือดร้อนต่อผู้ใต้บังคับบัญชา หรือประชาชนนั่นเอง

บทความนี้เป็นข้อคิดเห็นอิงหลักธรรมะ ท่านสามารถส่งคำถาม หรือข้อติชมทาง email มาได้ที่ [email protected]