"นโยบายสาธารณะ" ต้องทันเกมโลกาภิวัตน์

ความเปลี่ยนแปลงที่เกิดขึ้นกับโลกในช่วง 30 ปีที่ผ่านมา มีอัตราความรวดเร็วกว่า 300 ปีก่อนหน้านั้น ซึ่งต้นเหตุสำคัญของความเปลี่ยนแปลงที่ว่านี้ คือ “กระแสโลกาภิวัตน์” ที่พัฒนาอย่างต่อเนื่อง โดยเฉพาะด้านวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี ที่ส่งผลกระทบต่อประเทศต่างๆ ในด้านการเมือง เศรษฐกิจและสังคม ทั้งที่เป็นคุณและเป็นโทษมาเป็นระยะๆ

โลกาภิวัตน์มีส่วนสำคัญที่ทำให้ประเทศพัฒนาแล้วอย่างสหรัฐอเมริกา อียู และญี่ปุ่น เป็นมหาอำนาจทางเศรษฐกิจของโลกต่อเนื่องมายาวนาน อีกทั้งประเทศเหล่านี้ยังเป็นผู้กำหนดกติกา วางระเบียบเศรษฐกิจโลกผ่านองค์กรระหว่างประเทศ ทั้งที่เกี่ยวข้องกับภาคการเงินอย่างธนาคารโลก และ IMF หรือวางระเบียบการค้าและการลงทุน ผ่านองค์การการค้าโลก (WTO) ที่เน้นการเปิดการค้าเสรีในกลุ่มประเทศสมาชิก ซึ่งผู้ได้รับประโยชน์มากที่สุด ตลอดระยะเวลาที่ผ่านมากว่า 1 ศตวรรษ คือกลุ่มประเทศที่พัฒนาแล้ว

จนกระทั่งเมื่อปี 2550 ก็เริ่มเกิดสถานการณ์ที่ไม่คาดคิดมาก่อนคือ วิกฤตการณ์ทางเศรษฐกิจครั้งสำคัญของสหรัฐอเมริกาและยุโรป ทำให้เกิดคำถามว่า ทำไมประเทศผู้นำทางเศรษฐกิจโลกและมีความก้าวหน้าทางเทคโนโลยีสูงสุด จึงปล่อยให้เกิดวิกฤตการณ์ขึ้นได้

เรื่องนี้ผมเห็นว่านาย Joseph Stiglitz นักวิชาการที่มีชื่อเสียงระดับโลก ได้ให้คำตอบที่ดีว่าเป็นเพราะความล้มเหลวที่เกิดขึ้นจากนโยบายสาธารณะที่ขาดการใส่ใจต่อพลังขับเคลื่อนทางเทคโนโลยีและโลกาภิวัตน์

ทำให้ผมสรุปได้ว่า สหรัฐอเมริกาและในยุโรป รวมทั้งญี่ปุ่น มองไปข้างหน้าไม่ไกลพอและขาดความเข้าใจโลกาภิวัตน์เท่าที่ควร แต่ในทางตรงกันข้าม ประเทศที่กำลังพัฒนาหรือประเทศเศรษฐกิจใหม่กลับมีความเข้าใจในสถานการณ์เศรษฐกิจโลกและมีนโยบายสาธารณะที่ตอบสนองต่อโลกาภิวัฒน์ได้ดีกว่า จนทำให้เศรษฐกิจของประเทศกำลังพัฒนาขยายตัวเพิ่มขึ้น

วันนี้โลกที่เคยขีดเส้นแบ่งระหว่างประเทศพัฒนาแล้วกับประเทศกำลังพัฒนา (Developed and Developing) หรือกลุ่มประเทศตอนเหนือของโลกที่ร่ำรวยแล้วกับตอนใต้ที่ยากจน (North and South) เส้นแบ่งนั้นเริ่มไม่ตรงต่อข้อเท็จจริงแล้ว เพราะการเจริญเติบโตทางเศรษฐกิจจากฟากตะวันตกได้เคลื่อนย้ายมาทางตะวันออก มาถึงในวันนี้ก็ได้กระจายออกไปยังประเทศกำลังพัฒนาทั่วทุกมุมโลก

ฉะนั้น มหาอำนาจทางเศรษฐกิจจึงไม่ได้จำกัดอยู่เพียงประเทศที่พัฒนาอีกต่อไปแล้ว แต่ประเทศกำลังพัฒนาอย่างจีนและอินเดีย กลับเข้ามาร่วมเป็นผู้นำเศรษฐกิจโลกเพิ่มขึ้นด้วย

จากปัญหาเศรษฐกิจที่เกิดขึ้นในช่วง 6 ปีที่ผ่านมานี้ ทำให้ชาวโลกเริ่มรู้สึกและหันมาให้ความสำคัญกับกระแสโลกาภิวัตน์มากขึ้น เพราะรับรู้ถึงฤทธิ์เดชอันทรงพลังของโลกาภิวัตน์ที่สามารถทำให้มุมหนึ่งของโลกที่เคยรุ่งเรืองทางเศรษฐกิจ ที่เป็น “ขาขึ้น” ตลอดมากลับมาเป็น “ขาลง” ขณะที่ในอีกมุมหนึ่งของโลกก็สวนทางขึ้นมาเป็นเศรษฐกิจขาขึ้นแทน

ปัจจุบันนี้ จึงไม่อาจคาดคะเนได้ล่วงหน้าเลยว่าจะเกิดเหตุการณ์ ณ ที่ใดของโลก และมีการเตรียมมาตรการป้องกันล่วงหน้าได้เพราะความเปลี่ยนแปลงเกิดขึ้นอย่างรวดเร็ว ทำให้โลกทุกวันนี้ที่เชื่อมต่อกัน (Interconnected) ไม่มีพรมแดนที่จะเป็นกันชน (Buffer) อีกต่อไป

เห็นได้ชัดเจนคือ กรณีที่เกิดขึ้นกับ Wall Street ณ กรุงนิวยอร์ก ในปี 2551 ปัญหาได้ลุกลามอย่างรวดเร็วจนไปกระทบเศรษฐกิจภายในสหรัฐอเมริกาอย่างรุนแรงและกระจายไปทั่วโลกทันที

กรณีอย่างนี้ แม้ Wall Street จากเป็นศูนย์รวมที่ประกอบด้วย นักธุรกิจ นักลงทุนชั้นนำระดับโลกก็ตาม แต่กลับไม่มีใครรับรู้มาก่อนถึงภัยที่กำลังจะเกิดขึ้นในช่วงเวลานั้น ซึ่งแสดงให้เห็นว่าปัญหาทางเศรษฐกิจมีความสลับซับซ้อนมากยิ่งขึ้น เกินกว่าที่รัฐและผู้นำทางธุรกิจในประเทศที่พัฒนาแล้วจะเข้าใจได้

ทั่วโลกจึงต้องมีความพร้อมที่จะรองรับสถานการณ์ที่อาจเกิดขึ้นอย่างไม่คาดฝันได้ทุกเวลา ซึ่งนาย Jeffrey D. Sachs นักวิชาการจากมหาวิทยาลัยโคลัมเบีย ที่เขียนหนังสือชื่อ “The End of Poverty and Common Wealth” เสนอในบทความ “Globalization’s Government” ว่า นโยบายรัฐที่ชาญฉลาด (Smart Government Policies) จะเป็นตัวช่วยให้ฝ่าฟันกระแสโลกาภิวัตน์ไปได้

ข้อเสนอสำคัญซึ่งตรงกับนาย Stiglitz คือ นโยบายส่งเสริมคุณภาพการศึกษาอย่างจริงจัง เพราะมองว่าการศึกษาจะทำให้เยาวชนในชาติแข่งขันกับโลกได้ รวมทั้งการพัฒนาโครงสร้างพื้นฐานที่ทันสมัย ส่งเสริมวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีด้วย

สำหรับประเทศไทย ในอดีตที่ผ่านมาก็มีวิกฤตการณ์สำคัญเกิดขึ้นหลายครั้ง เช่น วิกฤตเศรษฐกิจในปี 2540 ปัญหาการเมืองที่เกิดจากการรัฐประหาร โรคระบาด การก่อการร้าย หรือภัยธรรมชาติต่างๆ แต่ไทยก็สามารถผ่านวิกฤตการณ์ต่างๆ มาได้ด้วยดี ซึ่งในส่วนของรัฐบาลปัจจุบันของ น.ส.ยิ่งลักษณ์ ชินวัตร นายกรัฐมนตรี ก็มีนโยบายสาธารณะที่ทำให้ชนะการเลือกตั้งมาแล้ว และล่าสุดได้กำหนดยุทธศาสตร์การพัฒนาไว้ 4 ด้าน ที่อาจมีส่วนรองรับกระแสโลกาภิวัตน์ได้คือ

1.การเพิ่มขีดความสามารถการแข่งขันของประเทศที่จะต้องเพิ่มรายได้รองรับการเข้าสู่ประชาคมอาเซียน และเสริมสร้างศักยภาพการน่าลงทุน

2.การลดความเหลื่อมล้ำทางเศรษฐกิจ การเมืองและสังคม

3.การพัฒนาเศรษฐกิจควบคู่กับสิ่งแวดล้อม

4.การปรับปรุงประสิทธิภาพแผนบริหารจัดการภาครัฐ

หากรัฐบาลจริงจังและทำได้สำเร็จตามทั้ง 4 ข้อดังกล่าว ก็น่าจะเกิดผลดีต่อประเทศ ซึ่งขณะนี้ยังไม่ปรากฏรายละเอียดของแต่ละหัวข้อ แต่เมื่อได้ฟังจากการแถลงจากรัฐบาลก็ดูเหมือนจะเน้นการพัฒนาโครงสร้างพื้นฐานเป็นหลักก่อน อย่างเช่น รถไฟความเร็วสูง โครงการรถไฟฟ้า และการลงทุนด้านพลังงานทดแทน จึงอยากจะฝากรัฐบาลเพิ่มเติมในเรื่องการให้ความสำคัญกับ “ระบบการศึกษาไทย” เป็นอีกหนึ่งยุทธศาสตร์ เพราะหัวใจหลักของการพัฒนาประเทศอยู่ที่การพัฒนาคน ซึ่งคนจะมีคุณภาพได้ก็โดยการศึกษาที่ทันสมัยอย่างทั่วถึง และเพื่อให้คนไทยมีความพร้อมต่อความเปลี่ยนแปลงที่เกิดขึ้นกับโลกอยู่ตลอดเวลา

โลกาภิวัตน์สร้างคุณประโยชน์ให้แก่ชาวโลกมากมาย ที่เด่นชัดในยุคนี้ก็คือ คนยากจนได้หายไปจากโลกหลายร้อยล้านคน ประชาคมโลกมีความใกล้ชิดกันมากยิ่งขึ้น จนกล่าวกันว่า กระแสโลกาภิวัตน์ได้สร้างอารยธรรมโลกใหม่ขึ้นมา (New Global Civilization) ในขณะที่โลกาภิวัตน์มีส่วนในการสร้างความเสียหายหลายเรื่อง เช่น การใช้ทรัพยากรธรรมชาติอย่างสิ้นเปลือง ทำลายสิ่งแวดล้อมและสร้างภาวะโลกร้อน การใช้พลังงานอย่างไร้ขอบเขต โภคภัณฑ์และอาหารมีราคาสูงขึ้น มีการคอร์รัปชันทุกรูปแบบเพิ่มขึ้น ที่น่าเป็นห่วงมากที่สุดคือ เกิดความไม่เสมอภาคทางเศรษฐกิจ (Economic Inequality) ซึ่งเป็นประเด็นร้อนของหลายประเทศที่พัฒนาแล้ว รวมทั้งประเทศกำลังพัฒนาที่กำลังหาทางออกอยู่

การวางนโยบายสาธารณะที่ชาญฉลาดและไม่ประมาทเท่านั้น จึงจะเป็นกุญแจดอกสำคัญของการอยู่รอดของประเทศ ภายใต้กระแสโลกาภิวัตน์ที่มีพลังเพิ่มขึ้นทุกวันครับ