มือไว ใจเบา

ขณะที่อินเทอร์เน็ตทำให้การสื่อสารข้ามโลกรวดเร็วและง่ายดายแค่เพียงการใช้นิ้วมือคลิก เครือข่ายโซเชียลเน็ตเวิร์กที่เชื่อมโยงผู้คนหลายล้านคนเข้าด้วยกันก็ทำหน้าที่ราวกับโรงงานผลิตข้อมูลสารพัดที่หลั่งไหลออกมาไม่ขาดสาย

1 นาทีในโซเชียลเน็ตเวิร์ก มีข้อความถูกส่งออกมาจากผู้คนผ่าน “ทวิตเตอร์” ถึง 1แสนข้อความ มีคนล็อกอินเข้าสู่ “เฟซบุ๊ก” 2.7 แสนคน และมีการเปิดดูข้อมูลในเฟซบุ๊กถึง 6 ล้านครั้ง

1 นาทีบนเว็บไซต์ “ยูทูบ” มีการอัพโหลดวิดีโอที่มีความยาวเฉลี่ยรวมกันมากกว่า 30 ชั่วโมง และมีการเข้มชมวิดีโอมากกว่า 1.3 ล้านครั้ง ขณะที่บน “ฟลิคเกอร์” (Flickr) มีรูปภาพถูกเปิดชม 20 ล้านครั้ง และมีการอัพโหลดรูปภาพใหม่เข้าไปกว่า 3,000 ภาพ

1 นาทีบนโลกอินเทอร์เน็ตมีเครื่องคอมพิวเตอร์เชื่อมต่อและแลกเปลี่ยนข้อมูลระหว่างกันในปริมาณถึง 639,800 กิ๊กกะไบต์

ปริมาณข้อมูลมหาศาลจากเทคโนโลยีการสื่อสารถาโถมเข้าสู่ผู้คนในทุกขณะ ตั้งแต่ลืมตาตื่นตอนเช้าและหลับตานอนในยามค่ำ ที่สำคัญเรายังสามารถเลือกเสพข้อมูลทั้งในรูปแบบปัจจุบันทันที ไปจนถึงข้อมูลย้อนหลังในอดีตได้อย่างรวดเร็วผ่านหน้าจอของอุปกรณ์คอมพิวเตอร์

ทว่าการที่ได้มีโอกาสเสพข้อมูลสารพัดที่ไหลท่วมโลกออนไลน์นั้น กลับทำให้การกลั่นกรองข้อเท็จจริงของข้อมูลของผู้คนจำนวนไม่น้อยถดถอยลงอย่างน่าตกใจ

หลายครั้งที่ “ข้อมูลลวง” ที่ใครบางคนสร้างขึ้นบนโซเชียลเน็ตเวิร์กถูกทำให้กลายเป็น “ข้อมูลจริง” โดยมหาชนที่เชื่อมต่ออยู่กับเครือข่ายนั้นที่พร้อมจะกดไลค์ กดแชร์ เติมแต่ง ส่งต่อออกไปโดยไม่สนว่าแท้จริงแล้วต้นสายปลายเหตุของข้อมูลนั้นคืออะไร

สิ่งที่มักเห็นอยู่บ่อยครั้งบนเฟซบุ๊กก็คือ การโพสต์ภาพของคนป่วยคนหนึ่งที่ส่วนใหญ่มักจะเป็นเด็กพร้อมข้อความที่ระบุว่า เด็กคนนี้มีอาการป่วยอย่างไรพร้อมขอให้ผู้ที่เข้ามาชมภาพนี้ช่วยกันกดไลค์ กดแชร์ภาพออกไปเพราะจะทำให้เด็กคนดังกล่าวได้รับค่ารักษาพยาบาล

ผลลัพธ์ที่เกิดขึ้นคือภาพดังกล่าวมักมีการกดไลค์ กดแชร์ในปริมาณมหาศาลเสมอๆ

ที่น่าสนใจยิ่งไปกว่านั้นก็คือ แม้จะมีใครบางคนไปค้นข้อมูลออกมาแสดงให้ชาวเน็ตที่กำลังกดไลค์กันอย่างเมามันได้เห็นว่า ภาพที่ถูกโพสต์ขึ้นมานั้นเป็นภาพเก่าที่เกิดขึ้นมานานนมแล้ว หรือไม่ก็เป็นภาพที่ผู้นำมาโพสต์ไปค้นหามาจากกูเกิลแล้วนำมาใส่ข้อความเพิ่มเติมขึ้นเอง

ที่สำคัญคือ การกดไลค์ กดแชร์ของภาพผู้ป่วยหลายภาพที่ถูกนำมาโพสต์นั้นก็ไม่ได้เกี่ยวข้องกับค่ารักษาพยาบาลแต่อย่างใด เพราะผู้ที่จะได้ประโยชน์จากการกดไลค์ กดแชร์ของผู้คนก็คือเจ้าของเพจเฟซบุ๊กที่โพสต์ภาพที่จะมียอดการเข้าชมเพจเพิ่มสูงขึ้นอย่างรวดเร็ว และย่อมนำไปหารายได้จากการโฆษณาได้ง่ายๆ

แม้จะมีคำเตือนพร้อมข้อมูลข้อเท็จจริงจากบางคน แต่ยอดการกดไลค์ กดแชร์ก็ยังไม่ได้ลดลง แถมจำนวนน้อยยังหาเรื่องต่อว่าผู้ที่ออกมาเตือนอย่างไม่ไยดีกับข้อเท็จจริงของเรื่องราวนั้นที่ถูกค้นออกมาแสดง

นอกจากข้อมูลลวงที่ถูกทำให้จริงด้วยการกดไลค์ กดแชร์โดยไม่สนที่มาแล้ว พื้นที่บนอินเทอร์เน็ตยังกลายเป็นเวทีด่าทอกันอย่างสนุกปากของผู้คนจำนวนไม่น้อยที่ต่างใช้คีย์บอร์ดป้อนความสะใจส่วนตัวขึ้นไปบนหน้าจออย่าเมามันเพื่อที่จะรอใครสักคนเข้ามาตอบโต้ข้อความเหล่านั้นและพร้อมที่จะสวนกลับอย่างรวดเร็ว

หลายกระทู้ที่ถูกตั้งขึ้นบนเว็บบอร์ดรวมทั้งในโซเชียลเน็ตเวิร์ก กลับมีผู้เข้าไปแสดงความคิดเห็นเกี่ยวกับหัวข้อของกระทู้เหล่านั้นไม่เกินครึ่ง ขณะที่อีกกว่าครึ่งกลับเป็นข้อความที่ด่าทอกันเองระหว่างผู้เข้าไปแสดงความคิดเห็น และเนื้อหาที่กำลังหยิบขึ้นมาด่าทอนั้นก็ไม่ได้เกี่ยวอะไรกับหัวข้อที่ผู้ตั้งกระทู้มาเปิดบทสนทนาเอาไว้แม้แต่น้อย

ผมจำได้ว่าเมื่อเปิดดูคลิปวิดีโอบนยูทูบ ก็จะพบว่าข้อความแสดงความเห็นต่อคลิปวิดีโอมักมีผู้คนเข้ามาด่าทอกันเองในเรื่องที่ไม่ได้เกี่ยวข้องกับคลิปนั้น

แม้แต่คลิปขำๆ ตลกๆ ที่ดูเพื่อความบันเทิงเพียงอย่างเดียวก็มีคนเข้าไปทะเลาะกันให้เห็น ชาวไซเบอร์บางคนที่อดไม่ไหวก็ถึงกับโพสต์ข้อความลอยๆ ขึ้นมาว่า ผู้คนยุคนี้ทะเลาะกันได้ทุกที่จริงๆ

ใช่หรือไม่ว่าระบบกรองข้อมูลของผู้คนกำลังมีปัญหาเพราะเราต่างสนใจเฉพาะสิ่งที่อยู่ตรงหน้าโดยไม่สน “ที่มา” และ “ที่ไป” ของสิ่งเหล่านั้นว่าจะเป็นอย่างไร

เราเชื่อในสิ่งที่พอใจจะเชื่อ และแสวงหาข้อมูลแบบด่วนได้ โดยไม่สนใจว่าสิ่งเหล่านั้นจะเริ่มต้นเป็นมาอย่างไร เมื่อเห็นสิ่งที่ปรากฏขึ้นตรงหน้าว่าเป็นเช่นไร เราก็มักพอใจที่จะเชื่อว่ามันเป็นเช่นนั้นโดยไม่ได้สืบค้นหรือถอยออกมาดูว่า แท้จริงแล้วเรื่องราวทั้งขบวนตั้งแต่หัวยันท้ายนั้นเริ่มมาอย่างไร และกำลังจะไปทางไหนต่อ

ที่สำคัญกว่านั้นเรามัก “เชื่อ” ในสิ่งที่ใครบางคนนำมาป้อนให้เสมือนหนึ่งนั่งรอให้บริกรมาเสิร์ฟอาหารให้รับประทาน โดยไม่สนใจใคร่รู้ว่าอาหารเหล่านั้นจะมีที่มาอย่างไร สภาพการทำอาหารหลังครัวนั้นมีความปลอดภัยต่อตัวเรามากน้อยแค่ไหน

แม้เทคโนโลยีจะทำให้โลกแห่งการสื่อสารเป็นเรื่องที่สะดวกรวดเร็ว และง่ายดายในการใช้งาน แต่ในความสะดวกนั้นกลับเต็มไปด้วยความซับซ้อนของข้อมูลที่เพิ่มมากขึ้นหลายเท่าทวีคูณ

การเสพข้อมูลยุคใหม่จึงหลีกเลี่ยงไม่ได้ที่เราจะต้องมีเครื่องกรองที่มีประสิทธิภาพในการแยกแยะ “จริงเท็จ” ให้ได้ มีการไตร่ตรอง ค้นคว้า และเข้าใจในข้อมูลที่ปรากฏขึ้นอยู่ตรงหน้าให้ถ่องแท้

เมื่อมือไม่ไวต่อการกดไลค์ กดแชร์เกินกว่าสติที่พึงมี และใจไม่เบาเกินไปที่จะเชื่อสารพัดสิ่งที่ถาโถมเข้ามา เมื่อนั้นเราคงมองเห็นโลกที่ไม่จากความจริงมากจนเกินไปนัก