เกิดมารวย (จบ)

เศรษฐกิจที่เติบโตอย่างรวดเร็วตลอดช่วง 30 ปีที่ผ่านมา ย่อมสร้างนักธุรกิจที่มีทรัพย์สินมูลค่าร้อยล้านจำนวนนับไม่ถ้วน ทายาทเจ้าสัวถือเป็นผู้สานต่อกิจการ ซึ่งเติบโตมาในสภาพครอบครัว สภาพสังคม และมีภูมิหลังทางการศึกษาที่แตกต่างอย่างสิ้นเชิงกับสังคมยุคก่อน ทายาทเจ้าสัวยุคใหม่จึงมีลักษณะจำเพาะกว่าที่ผ่านมา พวกเขาไม่ได้เป็นชนชั้นที่มีความแปลกใหม่แต่อย่างใด เพียงแต่คนกลุ่มนี้กลายเป็นที่จับจ้องของคนในสังคมมากขึ้น โดยเฉพาะภาพลักษณ์ที่มักถูกมองว่าขาดการอบรมสั่งสอนที่ดี

เราคงปฏิเสธไม่ได้ว่าแนวทางการให้การศึกษาแก่เยาวชนของจีนมีความแตกต่างจากตะวันตกอยู่มาก ในส่วนของระบบการเรียนการสอน เริ่มต้นก็เน้นหนักไปที่การป้อนวิชาความรู้ให้แน่นเข้าไว้ แต่ก็ไม่ได้ให้ความสำคัญกับเรื่องการอบรมจริยธรรมมากเหมือนกับสังคมจีนยุคโบราณ ยิ่งในยุคที่ตลาดเต็มไปด้วยการแข่งขันทางธุรกิจ ค่านิยมเรื่องเงินทองดูจะมีบทบาทสำคัญมากขึ้นเรื่อยๆ ในชีวิตประจำวัน จะสังเกตเห็นผู้ปกครองและเด็กยุคใหม่มักมองเรื่องความสำเร็จและคะแนนสอบเป็นสำคัญ คนรวยรุ่นบุกเบิกธุรกิจมักบ่มเพาะแนวคิดเรื่องการฝึกฝนให้ลูกเป็นเด็ก IQ ดี แต่ละเลยเรื่อง EQ

ในแง่มุมของนักธุรกิจที่ครอบครองทรัพย์สินมูลค่าหลายร้อยล้านนับแต่ช่วงปฏิรูปทางเศรษฐกิจ ถือเป็นคนรวยยุคใหม่ที่ผ่านประสบการณ์ชีวิตมาอย่างโชกโชน จึงมักมีแนวคิดที่ว่า “ไม่อยากให้ลูกหลานต้องลำบาก” ประคบประหงมและปกป้องลูกยิ่งกว่าไข่ในหิน ไม่เคยสร้างภูมิคุ้มกันทางจิตใจให้แก่เยาวชนเหล่านี้ ส่งผลให้เด็กเติบโตมาแบบไม่พร้อมที่จะเผชิญหน้ากับอุปสรรค ขาดความรับผิดชอบ ไม่เห็นอกเห็นใจผู้อื่น ไม่อุทิศตนเพื่อสังคม ไม่ว่าจะตกอยู่ในสภาวะเช่นใด ก็มักจะเห็นแก่ประโยชน์ส่วนตน และมองข้ามคุณค่าของผู้อื่น

นักท่องอินเทอร์เน็ตจำนวนมากมองคนกลุ่มนี้ด้วยสายตาต่อว่าต่อขานคละเคล้ากับความรู้สึกเห็นอกเห็นใจ ที่บอกว่าต่อว่าต่อขานเพราะมองจากมุมของพวกใช้เงินซื้อทุกสิ่งอย่างในชีวิต แต่ที่เห็นใจนั้นเป็นเรื่องของการเติบโตมาในครอบครัวที่ขาดการเสริมสร้างความแข็งแกร่งทางจิตใจ คำกล่าวที่ว่า “สภาพแวดล้อมทางการศึกษาที่ดีไม่ได้หมายถึงการอบรมสั่งสอนที่ดีที่สุด” สะท้อนให้เห็นถึงคุณภาพทางการศึกษาของคนกลุ่มนี้ ตลอดช่วง 2 ปีมานี้ เสียงเรียกร้องให้จัดเก็บภาษีมรดกดูจะหนาหูมากขึ้นเรื่อยๆ เนื่องจากสังคมเริ่มมีกระแสต่อต้านพฤติกรรมไม่ถูกไม่ควรของบรรดาทายาทเจ้าสัวจำนวนมาก ซึ่งรังแต่จะเพิ่มภาระให้แก่สังคมที่เต็มไปด้วยปัญหานานัปการอยู่แล้ว

มีการวิเคราะห์กันว่า พฤติกรรมในทางเสียหายของทายาทเจ้าสัวในสังคมจีนเป็นผลจากการขาดการอบรมสั่งสอนที่ดีของบุพการี เพราะพ่อแม่ถือเป็นแบบอย่างที่มีอิทธิพลต่อลูก การเอาใจและยอมปล่อยให้ลูกทำอะไรตามอำเภอใจอยู่ร่ำไป ย่อมส่งผลเสียต่อการบ่มเพาะคุณธรรมและความสามารถ สภาพที่เกิดขึ้นกับบรรดาทายาทเจ้าสัวในสังคมจีนเข้าทำนอง “อยากได้ลมก็ได้ลม อยากได้ฝนก็ได้ฝน” แต่โดยมากพวกเขามักได้รับความรักจากพ่อแม่ในรูปของวัตถุมากกว่า ค่าใช้จ่ายสุรุ่ยสุร่ายในชีวิตประจำวันไม่ได้เป็นปัญหาใหญ่สำหรับพ่อแม่ที่มีเงินมากมายมหาศาล ขอเพียงสามารถสร้างความสุขให้แก่ลูก จะสังเกตเห็นว่าบรรดานักธุรกิจร้อยล้านส่วนใหญ่มักใช้เวลาไปกับการประกอบธุรกิจ จึงไม่ค่อยมีเวลาให้ลูกๆ มองข้ามการอบรมสั่งสอน การคอยเป็นกำลังใจให้ลูกในช่วงวัยเจริญเติบโต ลืมนึกถึงปรารถนาภายในใจของลูก ด้วยเหตุนี้ ข่าวคาวๆ จึงมักเกิดขึ้นกับคนกลุ่มนี้ไม่เว้นวัน

ข่าวในเชิงลบของทายาทเจ้าสัวคนแล้วคนเล่าเริ่มสั่นคลอนแนวคิดเรื่องความมั่งคั่งในหมู่เด็กยุคใหม่ การบ่มเพาะเยาวชนให้เป็นผู้มีความรู้ความสามารถเพื่อนำไปใช้ในการประกอบวิชาชีพ เลี้ยงตนเองและครอบครัวถือเป็นวัตถุประสงค์สำคัญของระบบการศึกษาตลอดช่วงหลายสิบปีที่ผ่านมา การสร้างความมั่งคั่งทางฐานะด้วยความมุมานะ ตั้งอยู่บนความซื่อสัตย์ย่อมแสดงให้เห็นถึงคุณค่าในชีวิตของแต่ละบุคคล การมีเยาวชนที่เข้มแข็งถือเป็นกำลังสำคัญของชาติ และมุมมองเรื่องความมั่งคั่งที่ถูกต้องย่อมมีความสำคัญอย่างมากต่อการเติบโตอย่างมีคุณภาพของเยาวชนจีน

ทว่า สิ่งที่เราเห็นในปัจจุบันก็คือ ทายาทเจ้าสัวเพิ่มจำนวนขึ้นอย่างรวดเร็วและส่งผลโดยตรงต่อมุมมองเรื่องดังกล่าวในหมู่เยาวชน ทำให้พวกเขาขาดความมุ่งมั่นที่จะอาศัยความขยัน ความซื่อสัตย์ ความมัธยัสถ์ในการสร้างฐานะให้แก่ตนเอง อิทธิพลจากทายาทเจ้าสัว หรือเรียกว่า กลุ่มคนรวยรุ่นใหม่ ซึ่งรายล้อมพวกเขา ย่อมกระทบต่อความรู้สึกทางใจของเยาวชนที่ไม่ได้เกิดมาบนกองเงินกองทอง

คำกล่าวที่ว่า “หากเรียนคณิตศาสตร์และฟิสิกส์ได้ดี ไม่ว่าจะไปที่ใดก็ไม่เคยหวาดหวั่น” มาในยุคนี้กลับเปลี่ยนเป็น “เรียนคณิตศาสตร์และฟิสิกส์ได้ดีก็ไม่สู้มีพ่อที่ดี (รวย) สักคน” สะท้อนให้เห็นถึงความน้อยเนื้อต่ำใจของบรรดาเยาวชนที่ไม่ได้เกิดมาในครอบครัวที่มีฐานะ ยิ่งพฤติกรรมฉาวของบรรดาทายาทเจ้าสัวที่สร้างความวุ่นวายให้แก่สังคมเพิ่มมากขึ้นเท่าใด ความเข้าใจผิดๆ เกี่ยวกับมุมมองเรื่องความมั่งคั่งก็ดูจะทวีความรุนแรงขึ้น เพราะคิดว่าขอเพียงมีเงิน ไม่ว่าจะได้มาด้วยวิธีใด ก็สามารถทำอะไรได้ตามอำเภอใจ ที่สำคัญก็คือ สายตาของผู้คนที่จับจ้องมาก็มีแต่ความชื่นชม ถือเป็นค่านิยมผิดๆ ที่หยั่งรากลึกลงในความรู้สึกของเยาวชน

หากเรามองจากภาพรวมแล้ว ไม่ว่าจะเป็น “การตัดสินใจรับช่วงต่อ” หรือ “การไม่สานต่อธุรกิจ” ของทายาทเหล่านี้ ล้วนมีบทบาทสำคัญต่อทิศทางเงินทุนกว่าครึ่งหนึ่งที่ไหลเวียนในตลาดการค้าเสรีของจีนในขณะนี้ ศักยภาพของทายาทร้อยล้านยุคใหม่ไม่เพียงมีส่วนสัมพันธ์กับภาพลักษณ์ธุรกิจเอกชน แต่ยังเป็นส่วนสำคัญในการขับเคลื่อนเศรษฐกิจให้พัฒนาไปได้อย่างราบรื่นและเติบโตอย่างมั่นคงอีกด้วย

กล่าวได้ว่าธุรกิจครอบครัวมูลค่ามหาศาลเหล่านี้กำลังก้าวสู่ช่วงหัวเลี้ยวหัวต่อ เพราะนอกจากจะรับช่วงกิจการและดำเนินธุรกิจให้คงอยู่ต่อไปแล้ว พวกเขายังต้องเผชิญกับการสรรค์สร้างสิ่งใหม่ๆ ให้แก่ภาคการผลิตเพื่อให้ก้าวทันโลกยุคใหม่ ปัจจุบัน ธุรกิจครอบครัวกว่า 2 ล้านแห่งของจีนกำลังอยู่ในช่วงการส่งผ่านอำนาจบริหารที่สำคัญอย่างยิ่งยวด

หลายปีมานี้ บรรดาทายาทเจ้าสัวซึ่งรับช่วงกิจการต่อและสร้างรายได้เป็นกอบเป็นกำของจีน มักเห็นความสำคัญในกิจการสาธารณประโยชน์มากขึ้น ทว่ายังไม่มากเท่ากับคนกลุ่มเดียวกันในฮ่องกงที่ตื่นตัวเรื่องดังกล่าวนานแล้ว แต่ก็เรียนรู้แนวทางการหยิบยื่นโอกาสให้แก่คนในสังคมผ่านวิธีการต่างๆ และเน้นที่การให้โอกาสทางการศึกษา ถือเป็นนิมิตหมายที่ดีของการช่วยลดภาระทางสังคมและสร้างความสุขให้แก่คนจำนวนไม่น้อย

ในแต่ละสังคมย่อมประกอบด้วยคนรวยและคนจน ถือเป็นความจริงที่หลีกเลี่ยงไม่ได้ เมื่อเราอยู่ร่วมกันในสังคม ก็ควรมีน้ำใจให้แก่กัน การเกิดมาในครอบครัวที่มีโอกาสมากกว่าผู้อื่นและรู้จักแบ่งปันความสุข ย่อมมีส่วนช่วยให้สังคมที่เต็มไปด้วยนานาปัญหามีความน่าอยู่มากขึ้น