วิพากษ์ต้นตอของการเก็บภาษีน้ำมัน...น้ำมันน้ำเมา

ผมคิดว่าหลายท่านอาจจะสงสัย ว่าทำไมน้ำมันต้องถูกเก็บภาษีในอัตราที่สูง โดยเฉพาะภาษีสรรพสามิต ที่รัฐบาลเก็บน้ำมันเบนซินลิตรละ 6.37 บาท และน้ำมันดีเซลลิตรละ 5.3 บาท (วันที่เขียนบทความนี้ รัฐบาลได้ลดภาษีสรรพสามิตน้ำมันดีเซลเหลือเพียง 0.005 บาทต่อลิตร เพื่อ “ช่วยเหลือ” ภาคขนส่งและบรรเทาปัญหาค่าครองชีพของประชาชน)

ผมคงขออ้างอิงถึงหลักทฤษฎีปัจจัยภายนอก (Externality) ว่า ระบบกลไกตลาดจะเกิดประสิทธิภาพทางเศรษฐศาสตร์สูงสุดได้ต่อเมื่อแต่ละคนรู้ต้นทุนค่าเสียโอกาสที่แท้จริงจากการกระทำของพวกเขา

แต่ในบางสถานการณ์ ราคาที่คนในสังคมจ่ายในใช้ทรัพยากร สินค้า และบริการอาจจะสูงกว่าหรือต่ำกว่าต้นทุนค่าเสียโอกาสที่สังคมต้องรับ

ซึ่งคงไม่ต้องบอกว่า ประเทศไทยมีต้นทุนจากมลพิษทางอากาศสูงถึงปีละ 7,214 ล้านบาทต่อปี ที่คิดเฉพาะค่ารักษาพยาบาลโรคระบบทางเดินหายใจที่เกิดจากมลพิษเท่านั้น นอกจากนี้ยังมีค่าใช้จ่ายบำรุงรักษาถนนต่างๆ อีกปีละเกือบ 8 หมื่นล้านบาท

มองไปแล้วคล้ายๆ กับการที่รัฐบาลต้องเก็บภาษีสรรพสามิตสุรา ยาสูบ เพราะไทยก็เสพติดน้ำมันด้วย แต่ละปีเราต้องนำเข้าพลังงานกว่าปีละ 1.2 ล้านล้านบาท

ปรากฏการณ์ “น้ำมัน น้ำเมา” นี้ ทำให้รัฐบาลต้องเข้ามาแทรกแซงกลไกตลาดในการจัดเก็บภาษี โดยราคาน้ำมันขายปลีกถูกกำหนดโดยปัจจัยต่างๆ ดังต่อไปนี้

(1) ราคาน้ำมันสำเร็จรูป ณ โรงกลั่น ซึ่งส่วนใหญ่น้ำมันแต่ชนิดมีราคาแตกต่างกันไม่มากนัก

(2) ภาษีสรรพสามิต คำนวณจากปริมาณน้ำมันเมื่อนำออกจากโรงกลั่นหรือคลังน้ำมัน โดยปี 2556 อัตราภาษีสรรพสามิตของน้ำมันเบนซิน แก๊สโซฮอล์ อยู่ที่ 7 และ 6.30 บาทต่อลิตร ส่วนดีเซลลดลงมาอยู่ที่ 0.005 บาทต่อลิตร เพื่อตรึงราคาไม่ให้เกิน 30 บาทต่อลิตร

(3) ภาษีเทศบาลที่เก็บเพื่อบำรุงท้องถิ่น คิดเป็น 10% ของภาษีสรรพสามิต

(4) ภาษีมูลค่าเพิ่มจัดเก็บ 2 รอบในอัตรา 7%

(5) กองทุนน้ำมันเชื้อเพลิงและกองทุนเพื่อส่งเสริมการอนุรักษ์พลังงาน โดยน้ำมันเบนซิน 95 และ 91 ต้องส่งเงินเข้ากองทุนน้ำมันฯ 9.20 และ 7.20 บาทต่อลิตร และน้ำมันทุกชนิดต้องส่งเงิน 0.25 บาทต่อลิตร เข้ากองทุนอนุรักษ์พลังงาน

(6) ค่าการตลาด ประกอบด้วยค่าใช้จ่ายต่างๆ ของบริษัทน้ำมัน เช่น ค่าบริหารจัดการคลังน้ำมัน ค่าใช้จ่ายในการขนส่ง

ดังนั้น โครงสร้างราคาน้ำมันขายปลีกภายในประเทศขึ้นอยู่กับปัจจัยหลายๆ ประการ โดยราคาหน้าโรงกลั่นของบริษัทผู้ผลิตน้ำมันเป็นเพียงแค่จุดเริ่มต้น

สุดท้ายนี้ ผมหวังว่าเราจะเข้าใจถึงพลวัตการเปลี่ยนแปลงราคาพลังงานในไทยมากขึ้น และเข้าใจว่าทำไมรัฐบาลต้องมีการเก็บภาษีสรรพสามิต นอกจากนี้ ผมยังมองว่า นโยบายตรึงราคาน้ำมันดีเซลไม่ให้กว่า 30 บาทต่อลิตร จะส่งผลต่อการบิดเบือนโครงสร้างราคาและปริมาณการใช้น้ำมันในระยะยาว และยังกระตุ้นการใช้น้ำมันดีเซลเพิ่มมากขึ้นในกลุ่มประชากรที่มีรายได้ปานกลางถึงระดับสูง

ภาครัฐจึงจำเป็นต้องจัดสรรทรัพยากร โดยเฉพาะรายจ่ายให้เกิดประสิทธิภาพ เพื่อช่วยเหลือกลุ่มเป้าหมายเฉพาะที่ได้รับความเดือดร้อนอย่างแท้จริง

ส่วนตัวแล้ว ผมจึงเห็นว่า การผ่อนคลายการตรึงราคาน้ำมันดีเซลควบคู่ไปกับมาตรการเงินอุดหนุน เพื่อเน้นให้ความช่วยเหลือเฉพาะผู้ที่มีความจำเป็น จึงเป็นทางเลือกที่ควรทำในอนาคต เพื่อลดแรงกดดันทางสังคมของการยกเลิกมาตรการตรึงราคาน้ำมัน

นอกจากนี้ รัฐบาลควรเร่งวางแผนโครงการพัฒนาการใช้พลังงานในระยะยาว โดยสนับสนุนการผลิตและใช้พลังงานทดแทนอย่างจริงจัง โดยเฉพาะเชื้อเพลิงชีวภาพและชีวมวล เช่น แก๊สโซฮอล์ ไบโอดีเซล ขยะ และมูลสัตว์ เป็นต้น โดยกำหนดโครงสร้างราคาเชื้อเพลิงที่เหมาะสมและเอื้อต่อการพัฒนาพืชพลังงาน

นอกจากนี้ จะต้องส่งเสริมการอนุรักษ์และประหยัดพลังงานในทุกภาคส่วน และกระตุ้นให้ประชาชนหันมาใช้บริการขนส่งสาธารณะ (Public Transportation) เพื่อลดอุปสงค์รวมในการใช้พลังงานเชื้อเพลิงในอนาคตต่อไปครับ