คำตัดสินของศาลสหรัฐให้เด็กไทยชนะในคดีลิขสิทธิ์สำนักพิมพ์สหรัฐ

เมื่อประมาณปลายปีที่แล้ว ผู้เขียนได้เขียนบทความเกี่ยวกับเรื่องเด็กไทยนำเข้าตำราเรียนจากประเทศไทยไปขายในอีเบย์ (eBay) ในราคาที่ถูกกว่าหนังสือตำราเรื่องเดียวกันเป๊ะที่ขายในสหรัฐ จึงถูกบริษัทผู้จัดพิมพ์หนังสือดังกล่าวฟ้องว่าผิดกฎหมายลิขสิทธิ์ แล้วเด็กไทยคนดังกล่าวก็แพ้ไปแล้ว 2 ศาล กำลังอยู่ระหว่างดำเนินการยื่นเรื่องต่อศาลสูงสหรัฐผู้ที่เป็นแฟนประจำของคอลัมน์ “หนึ่งเสียงเพื่อสร้างสรรค์” คงจะพอนึกออก ถ้าผู้เขียนจำไม่ผิดคงลงอยู่ในฉบับใดฉบับหนึ่งในเดือน พ.ย.ปีที่แล้ว และหลายๆ ท่านรวมทั้งตัวผู้เขียนเองก็เฝ้าติดตามคำตัดสินของศาลสูงสหรัฐ เพราะคำตัดสินของศาลสูงครั้งนี้ ไม่ว่าจะให้เด็กไทยแพ้หรือชนะ จะมีผลกระทบเป็นวงกว้างแน่นอน ถ้าให้เจ้าของลิขสิทธิ์ชนะ ก็จะกระทบบริษัทอย่าง eBay Cosco ห้องสมุด ฯลฯ ถ้าให้เด็กไทยชนะ ก็กระทบบริษัทเจ้าของลิขสิทธิ์ต่างๆ อย่างสำนักพิมพ์ บริษัทภาพยนตร์ อย่างเช่น MPA ฯลฯ

คดีนี้ก็คือ การที่บริษัท จอห์น วิลลี แอนด์ ซันส์ (John Wiley & Sons, Inc.) ฟ้องนายสุภาพ เกิดแสง นักศึกษาไทยที่ไปเรียนปริญญาโทและเอกในสหรัฐ แต่โดยที่ตำราเรียนในสหรัฐนั้นแพงมากถ้าเทียบกับตำราเรียนที่เหมือนกันเปี๊ยบ แต่อาจแตกต่างกันในแง่คุณภาพของกระดาษหรือบางส่วนที่ไม่ใช่สาระสำคัญ เช่น รูปที่ปก เป็นต้น แต่พิมพ์ในแถบเอเชียรวมทั้งไทยด้วย เนื่องจากต้นทุนค่าใช้จ่ายถูกกว่า ซึ่งเป็นเรื่องปกติธรรมดาที่บริษัทที่จัดพิมพ์หรือสำนักพิมพ์ในสหรัฐจะขายใบอนุญาต (License) ให้บริษัทในประเทศกำลังพัฒนา โดยเฉพาะในเอเชียไปพิมพ์ขายโดยมีเงื่อนไขห้ามส่งออก โดยเฉพาะการส่งออกไปสหรัฐยิ่งในกรณีของ John Wiley & Sons นี้ เขาให้บริษัทลูกคือ Wiley ในเอเชียเป็นผู้พิมพ์จำหน่ายและส่งออก ยกเว้นการส่งออกไปสหรัฐ จึงเท่ากับว่า Wiley เอเชียได้ลิขสิทธิ์มาถูกต้อง และผู้ซื้อตำราเรียนนี้ก็ซื้อตำราที่มีลิขสิทธิ์ถูกต้อง ไม่ใช่ไปซื้อหนังสือที่แอบซีรอกซ์มา หรือแอบพิมพ์ขโมยลิขสิทธิ์เขามา ผู้เขียนเน้นตรงนี้เพราะเมื่อพิจารณาในรายละเอียดต่อไปจะได้เห็นว่ามีการพูดถึงพอสมควรในเรื่องของ “ความถูกต้องตามกฎหมาย” (Lawfully)

เรื่องมาเกิดขึ้นเมื่อนายสุภาพ เกิดแสงให้พี่ซื้อตำราเรียนส่งไปให้เรียน เนื่องจากราคาตำราเรียนดังกล่าวในประเทศไทยถูกกว่าในสหรัฐมาก ซึ่งก็ไม่น่าจะมีปัญหาอะไร แต่ปัญหาก็เกิดขึ้นเมื่อนายสุภาพเล่นเอาหนังสือพวกนั้นไปขายใน eBay ทำเอาบริษัท John Wiley & Sons เต้น เพราะเกิดความเสียหาย แล้วก็ฟ้องนายสุภาพ เกิดแสง ว่าผิดกฎหมายลิขสิทธิ์ Section 602 (การนำเข้าซ้อน) ซึ่งนายสุภาพ เกิดแสง ก็สู้ด้วยกฎหมายลิขสิทธิ์เช่นกันแต่เน้นไปที่ Section 109 การหมดสิทธิตั้งแต่การขายครั้งแรก หรือที่เรียกกันว่า ExhaustionOf Rights/First Sale Doctrine แต่ก็ปรากฏว่านายสุภาพ เกิดแสง แพ้ไป 2 ศาลเรียกง่ายๆ ว่าคือ ศาลชั้นต้น และศาลอุทธรณ์ก็แล้วกัน ให้ฟังเหมือนระบบของไทย ท่านผู้อ่านจะได้เข้าใจง่าย (ที่จริงสหรัฐเขาก็มีระบบศาลของเขาที่เรียกต่างกันออกไป) แล้วก็ถูกศาลชั้นต้นสั่งให้ชดใช้ด้วยจำนวนเงินค่อนข้างสูง โดยศาลอุทธรณ์ก็ยืนตามศาลชั้นต้น จะต่างกันหน่อยก็ตรงการตัดสินเรื่องค่าเสียหาย ท่านผู้อ่านที่สนใจว่าค่าเสียหายเป็นเท่าไหร่ ลองกลับไปอ่านฉบับแถวๆ เดือน พ.ย.ปีที่แล้ว ที่ผู้เขียนได้เขียนไว้แล้วดู

ประเด็นสำคัญที่จะชี้ให้เห็น และท่านผู้อ่านทั้งหลายคงต้องการจะทราบมากกว่า คือ การสู้มาถึงศาลสูงของสหรัฐนี้ นายสุภาพ เกิดแสง ชนะอย่างไร ก็ขอเรียนว่าชนะด้วยคะแนนเสียง 6:3 และการพิจารณาส่วนใหญ่ก็เน้นไปที่ Section 109 คือ First Sale Doctrine หรือ Exhaustion Of Rights โดยศาลสูงไม่ใช่จะแค่พิจารณาตีความ Section 109 เท่านั้น แต่ได้ย้อนไปดูฎีกาที่ผ่านมา ซึ่งปรากฏว่า Common Law ก็มีผลสนับสนุนมาทางนายสุภาพเกิดแสง เช่นกัน

โดยศาลสูงสหรัฐเห็นว่าเมื่อพิจารณา Section 109 แล้ว ไม่มีส่วนไหนที่บอกว่า “การหมดสิทธิตั้งแต่การขายครั้งแรก” (First Sale/Exhaustion Of Rights) นั้น เกี่ยวข้องกับขอบเขตทางภูมิศาสตร์ หรือจะพูดให้เข้าใจกันง่ายๆ ก็คือ ไม่มีตอนไหนที่บอกว่าจะต้องขายเฉพาะในสหรัฐเท่านั้น ถึงจะถือว่าหมดสิทธิในลิขสิทธิ์ ดังนั้นถึงแม้จะเป็นการขายในต่างประเทศ ถ้าเป็นการขายถูกต้องตามกฎหมาย (Law Full) ก็หมดสิทธิในลิขสิทธิ์นั้นเช่นกัน ผู้ซื้อสามารถจะนำไปขายต่อ ให้เช่า หรือทำอะไรก็ได้ เพราะมีสิทธิเต็มที่ในสิ่งที่ซื้อมา โดยไม่ต้องไปขออนุญาตจากเจ้าของลิขสิทธิ์ว่าจะทำอะไร มีการวิพากษ์วิจารณ์ถึงตัวอย่างการขายรถยนต์มือสองว่า ถ้าเจ้าของรถยนต์ที่ซื้อรถมาจะขายรถที่ตัวเองใช้แล้ว จะต้องไปขออนุญาตเจ้าของลิขสิทธิ์ Software ที่ใช้ในรถคันนั้นไหม เนื่องจากระยะหลังมานี้ รถรุ่นใหม่ๆ มีการนำเรื่องของคอมพิวเตอร์มาใช้บังคับส่วนต่างๆ ค่อนข้างมาก

การตีความของศาลสูงนี้ ตีความแตกต่างจากทั้งสองศาลที่ผ่านมา และแตกต่างจากโจทก์ที่ตีความว่า Section 109 หมายความเฉพาะในสหรัฐเท่านั้น การนำเข้ามาจึงเป็นการนำเข้าซ้อนตาม Section 602

การตัดสินของศาลสูงครั้งนี้เล่นเอามีเฮทั้งสมาคมห้องสมุด กลุ่มที่ต้องใช้งานเทคนิคด้าน Software eBay และกลุ่มผู้บริโภค

ยังไม่มีโอกาสได้เข้าถึงประเด็นรายละเอียดที่ศาลสูงสหรัฐทำไมถึงตีความต่างออกไปรวมทั้งเรื่องการนำเข้าซ้อน ก็หมดเนื้อที่เสียแล้วผู้เขียนคงต้องขอไปต่อคราวหน้า