การเปลี่ยนแปลงภูมิอากาศกับภาคเกษตรไทย

หุ้นส่วนประเทศไทยฉบับเมื่อวานนี้ ผมจุดประกายทางความคิดถึงเรื่องสภาพลมฟ้าอากาศเกิดการเปลี่ยนแปลง ซึ่งจะทำให้ผลผลิตทางการเกษตรย่อมเปลี่ยนแปลงตาม เนื่องจากการผลิตสินค้าเกษตรพึ่งพิงสภาพลมฟ้าอากาศเป็นอย่างมาก และจะนำมาซึ่งการสูญเสียผลผลิตทางการเกษตรจำนวนไม่น้อยได้ แน่นอนว่า ผลกระทบที่พวกเราได้รับจากราคาสินค้าเกษตรที่แพงขึ้นก็จะตามมา

ผมยังได้นำเสนอเรื่องที่น่าเป็นห่วงกันมากที่สุดนั้น เป็นเรื่องความมั่นคงด้านอาหาร เนื่องจากประชากรโลกกำลังเพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่อง เมื่อปากท้องเพิ่มขึ้น พื้นที่เพาะปลูกการเกษตรและปริมาณอาหารก็ควรจะเพิ่มขึ้นในอัตราเดียวกัน

ขณะที่ประเทศไทย แม้เรากำลังมุ่งหน้าพัฒนาประเทศจากภาคอุตสาหกรรม แต่เราไม่อาจจะปล่อยให้เกษตรกร ซึ่งเป็นกำลังแรงงานเกือบกึ่งหนึ่งในประเทศนี้ เก็บเกี่ยวผลผลิตเพียงแค่หยิบมือ ในขณะที่ภายในหยิบมือดังกล่าวนั้นเป็นความมั่นคงของประเทศ

ยิ่งกว่านั้น ถ้าแรงงานเกือบกึ่งหนึ่งเก็บเกี่ยวผลผลิตได้ไม่ถึง 10% ในขณะที่แรงงานกึ่งหนึ่งที่เหลือเก็บเกี่ยวผลผลิตที่เหลือได้ทั้งหมดแล้ว อนาคตบ้านเราจะเป็นอย่างไรต่อไป

ไทยเราจะปรับกลยุทธ์ในด้านการเกษตรกันอย่างไร คือสิ่งที่ต้องขบคิด

ผมเห็นว่า เกษตรกรจำเป็นจะต้องปรับเปลี่ยนตัวเองตามไปด้วย โดยลดละวิธีปฏิบัติจัดการไร่หรือสวนแบบเดิมๆ แล้วเรียนรู้องค์ความรู้และเทคโนโลยีใหม่ๆ จากภาครัฐ โดยเฉพาะแนวทางการปรับตัวให้เป็นเกษตรกรปราดเปรื่อง (Smart Farmer) ซึ่งภาครัฐมุ่งหวังจะทำให้เกษตรกรรู้จักปรับกลยุทธ์ด้านการผลิตสินค้าเกษตรอย่างมีประสิทธิภาพ

เริ่มต้นตั้งแต่การรู้จักลดต้นทุนและเพิ่มผลผลิตในไร่สวน รวมถึงการลดความเสี่ยงต่างๆ โดยเฉพาะความเสี่ยงจากสภาพดินฟ้าอากาศ เมื่อเกษตรกรเรารับการอบรมและฝึกฝนจากภาครัฐแล้ว หลังจากนั้นหวังว่าพี่น้องเกษตรกรจะสามารถต่อยอดองค์ความรู้ดังกล่าวไปสู่แนวทางการปฏิบัติได้จริง

ผมเสนอว่า ภาครัฐจำเป็นจะต้องตระหนักด้วยเช่นกัน อย่าถ่ายทอดองค์ความรู้และเทคโนโลยี ซึ่งเกษตรกรไม่สามารถนำไปใช้ได้จริง ยิ่งกว่านั้น เครื่องไม้เครื่องมือก็จำเป็นไม่น้อย เช่น การส่งเสริมเกษตรกรให้เพิ่มประสิทธิภาพการเพาะปลูก โดยเฉพาะการใส่ปุ๋ยจากอินทรีย์ชีวภาพ หรือตามสูตรที่ได้จากผลการวิเคราะห์ใบ วิธีการดังกล่าวถือว่าเป็นวิธีที่ดี มีประสิทธิภาพ

อย่างไรก็ตาม ห้องแล็บซึ่งสามารถวิเคราะห์ใบได้นั้นกลับไม่ได้มีอยู่มากนัก เกษตรกรจึงแทบจะเข้าไม่ถึงห้องแล็บดังกล่าว ทำให้แนวทางดังกล่าวไปไม่ถึงเรือกสวนไร่นาของเกษตรกร

ภาครัฐจึงต้องตระหนักว่าหน้าที่ของท่านจะต้องหาวิธีการให้เกษตรกรไทยได้รับรู้ถึงวิชาการเพิ่มผลผลิตให้เกษตรกรอย่างทั่วถึง

ถ้าทำได้หมายถึงประสิทธิภาพการทำงานของหน่วยงานด้านการเกษตร

อีกประการหนึ่ง การผลิตปุ๋ยจากเศษอาหารเหลือหรือผลไม้เหลือหมักด้วยน้ำตาลทรายแดงในระยะเวลาหนึ่ง จะได้ปุ๋ยและสารกำจัดแมลงได้ แต่เกษตรกรบ้านเรายังคงคุ้นชินกับแนวทางการจัดการเรือกสวนไร่นาแบบเดิมๆ แม้ว่าภายหลังรับการอบรมและฝึกฝนจากภาครัฐแล้ว แต่องค์ความรู้เหล่านั้นมักจะอยู่เพียงแค่ในห้องประชุมเท่านั้น

ผมไม่ได้ต่อต้านภูมิปัญญาการจัดการไร่สวนอย่างเดิมๆ แต่อยากจะเชิญชวนให้พี่น้องเกษตรกรปรับตัวต่อสภาพแวดล้อมที่เปลี่ยนแปลงไป อย่างน้อยก็ต้องลองผสมผสานทั้งของใหม่ของเก่าดู เพราะอันที่จริง ทั้งสภาพภูมิอากาศ รวมถึงสภาพเศรษฐกิจก็เปลี่ยนแปลงไป เกษตรกรเราจำเป็นจะต้องปรับตัวให้เป็น Smart Farmer มีความรู้และเทคโนโลยี ตั้งแต่เริ่มต้นเพาะปลูก เลือกดิน เลือกพื้นที่เพาะปลูก พืช และพันธุ์พืชให้เหมาะสมสัมพันธ์กัน การเลือกใส่ปุ๋ยบำรุงรักษาก็ต้องสอดคล้องตามความต้องการของพืช การเลือกใช้เทคโนโลยีเก็บเกี่ยวผลผลิต สภาพภูมิอากาศเป็นปัจจัยซึ่งเกษตรกรจะต้องไม่ละเลย ต้องหมั่นติดตาม เพื่อเตรียมพร้อมและเตรียมแผนรับมือไว้ตั้งแต่เนิ่นๆ

ถึงเวลาแล้วที่เกษตรกรไทยจะต้องพรักพร้อมต่อการปรับเปลี่ยนรูปแบบและวิธีจัดการไร่หรือสวน โดยเฉพาะการรับองค์ความรู้หรือแนวทางใหม่ๆ ซึ่งอาจขัดแย้งกับวิธีปฏิบัติจัดการไร่หรือสวนแบบเดิมๆ สุดท้ายการรับมือดังกล่าวจากภาครัฐและเกษตรกรดังกล่าวคงจะเป็นกระบวนการไม่จบไม่สิ้น ถ้าไม่แก้ไขปัญหา ณ ต้นเหตุ

ถ้าพวกเราทุกคนจำเป็นต้องตระหนักถึงปัญหาสภาพภูมิอากาศซึ่งกำลังรุนแรงขึ้นในแต่ละวัน โดยร่วมมือร่วมใจกันคนละไม้คนละมือ รู้จักปรับปรุงและปรับตัวกับการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ รวมไปถึงช่วยกันใช้พลังงานทุกประเภทอย่างรู้คุณค่า ลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจก รวมถึงการลดโลกร้อนเชิงรุกทั้งการปลูกป่าและปลูกคลุมดินแล้ว ชะรอยวันเวลาเก่าๆ ของโลก ฤดูกาลเก่าๆ ซึ่งไม่ต้องคาดเดาอาจจะกลับคืนมาบ้างครับ

แต่ถ้าเราไม่ปรับตัวกับสภาพอาการศที่แปรปรวน เชื่อได้ว่าเกษตรกรไทย พืชผลทางการเกษตรไทยเจอปัญหาแน่