กรุงเทพฯ ต้องไม่เป็นเมืองทัศนะอุจาด

โดย...ธเนศน์ นุ่นมัน

ตึกสูง ป้ายโฆษณา เสาและสายไฟระโยงระยาง ยังไม่นับรวมถึงสิ่งก่อสร้างอื่นๆ ซึ่งไม่มีการจัดหมวดหมู่การก่อสร้างให้มีทิศทางที่ชัดเจนทั่วกรุงเทพมหานคร (กทม.) กลายเป็นทิวทัศน์ที่ไม่ชวนมอง

สร้างปรากฏการณ์ที่เรียกว่า “ทรรศนะอุจาด” หรือ Visual Pollution ซึ่งเป็นคำที่แวดวงวิชาชีพสถาปัตยกรรมและผังเมืองใช้เรียกเมือง พื้นที่ สิ่งก่อสร้างที่ขาดการเอาใจใส่ด้านความงาม

วิศวกรและสถาปนิกต่างเห็นไปในทางเดียวกันว่า ทรรศนะอุจาดเป็นสิ่งที่ถูกปล่อยปละละเลยให้อยู่คู่ กทม.มาอย่างช้านาน ยังไม่มีแนวคิดในการเข้ามาดูแลเรื่องนี้อย่างชัดเจน แม้จะมีระเบียบการสร้างตึกสูง ติดตั้งป้ายโฆษณา และสิ่งก่อสร้างต่างๆ

แต่ระเบียบดังกล่าวก็เป็นเพียงหลักการที่คำนึงถึงความปลอดภัย และความเหมาะสมที่ไม่กระทบต่อสิ่งแวดล้อม โดยไม่ได้ลงลึกถึงรายละเอียดบางประการ เช่น การสร้างตึกสูง ต้องกำหนดระดับความสูงให้สอดคล้องกับผังเมืองไม่ให้บดบังทิศทางลม บดบังทัศนียภาพจน กทม.ในปัจจุบันเป็นเมืองที่ไร้จุดที่เผยให้เห็นมุมมองที่เปิดที่เว้นว่างของเมืองให้มองอย่างสบายตา

ต่อตระกูล ยมนาค นายกสมาคมวิศวกรรมสถานแห่งประเทศไทยในพระบรมราชูปถัมภ์ สะท้อนว่าเรื่องดังกล่าวเป็นอีกหนึ่งในปัญหาเรื้อรังที่อยู่คู่ กทม.มาช้านาน แต่ก็เป็นสิ่งที่ไม่สามารถที่จะปฏิเสธความรับผิดชอบได้ โดยสิ่งที่ควรดำเนินการอย่างเป็นรูปธรรมก่อนหน้านี้ คือ การกำหนดพื้นที่หรือผังเมืองให้ชัด เช่น กำหนดส่วนที่เป็นย่านธุรกิจ การค้า แยกออกจากพื้นที่อยู่อาศัย โดยเชื่อมต่อกันด้วยระบบขนส่งมวลชน

“พอไม่ทำเรื่องนี้ตั้งแต่ตอนแรก ปัญหาบางเรื่องก็พอกพูนขึ้นมาเรื่อยๆ เช่น ปล่อยให้มีการเปิดร้านคาราโอเกะเสียงดังใกล้ที่อยู่อาศัย มุมหนึ่งของย่านการค้าก็มีชุมชนที่ทนอยู่กันแบบแออัด เพราะประหยัด ไม่มีค่าใช้จ่ายในการเดินทางมาก ยังไม่ต้องพูดถึงเรื่องของการจัดการพื้นที่ให้มีความงาม ซึ่งพอจัดการปัญหาพื้นฐานไม่ได้ ความสวยงามของเมืองก็มักจะไม่ถูกคำนึงถึงไปด้วย”

ต่อตระกูล ระบุว่า ในต่างประเทศเรื่องนี้ถือเป็นเรื่องสำคัญมาก ชาวเมืองจะไม่ยอมให้สิ่งก่อสร้างที่น่าเกลียดมาโผล่กลางเมือง โดยที่พวกเขาไม่ได้มีส่วนร่วมรับรู้ แม้กระทั่ง สตีฟ จ็อบส์ ผู้ร่วมก่อตั้งบริษัท แอปเปิล ซึ่งมีวิสัยทัศน์ในการออกแบบ จะสร้างตึกสำนักงานใหม่ในแคลิฟอร์เนีย ก็ต้องทำประชาพิจารณ์แบบตึก และถึงกับต้องมาพรีเซนต์ด้วยตัวเองให้ได้ตึกที่สวยที่สุดและเหมาะกับพื้นที่ที่สุด

“ในอนาคต กทม.อาจจะต้องคำนึงถึงเรื่องนี้ให้มากขึ้น” ต่อตระกูล กล่าว

ต่อตระกูล กล่าวอีกว่า แม้ กทม.จะมีขั้นตอนและหลักเกณฑ์ในการคัดกรองสิ่งก่อสร้างต่างๆ ก่อนอนุญาต แต่ภาพของสิ่งก่อสร้างที่ขาดความงามหรือเป็นสิ่งแปลกปลอม ที่มีให้เห็นหลายจุดใน กทม. ก็ถือเป็นประจักษ์พยานทางสายตาที่ยืนยันถึงความบกพร่องในการวางผังเมืองโดยคำนึงถึงความงาม