หนึ่งเมือง สองแบบ อนาคต "เชียงของ" ยุคเออีซี

โดย...กานต์ กมลรัตน์

สะพานมิตรภาพไทย-ลาว แห่งที่ 4 เชียงของบ่อแก้ว จะเปิดอย่างเป็นทางการในเดือน มิ.ย.นี้ สะพานดังกล่าวเป็นส่วนหนึ่งของทางหลวงคุนหมิงกรุงเทพฯ หรือคุนมั่น กงลู่ หรือเส้นทาง R3A ระยะทางกว่า 1,800 กิโลเมตร เชื่อมมณฑลยูนนานทางตอนใต้ของจีน ผ่านลาวเหนือเข้าสู่ อ.เชียงของ จ.เชียงราย ระหว่างภูมิภาคจีนตอนใต้เข้าสู่ลาว จากนั้นจากเมืองห้วยทราย พรมแดนประเทศลาว เข้าสู่ไทย โดยมี อ.เชียงของ เป็นเมืองหน้าด่านและมุ่งสู่กรุงเทพมหานคร (กทม.)

เชียงของ อำเภอเล็กๆ ใน จ.เชียงราย จึงเป็นพื้นที่ยุทธศาสตร์สำคัญรองรับการขยายตัวทางเศรษฐกิจ การพัฒนาที่จะเกิดขึ้นข้างหน้า จึงเป็นความท้าทายของคนเชียงของ โดยภาคประชาชนกำลังเสนอแผนพัฒนา “หนึ่งเมืองสองแบบ” เป็นการพัฒนาในแนวเส้นขนาน โดยให้วิถีชีวิต ภูมิปัญญาเดิม ของชาวเชียงของควบคู่ไปกับการพัฒนาทางเศรษฐกิจที่เข้ามาหลังจากการเปิดสะพานมิตรภาพฯ ซึ่งทั้งสองอย่างนี้จะต้องพัฒนาอย่างควบคู่กันไป โดยกลุ่มรักษ์เชียงของได้เสนอแนวทางความคิดภายใต้ชื่อว่า “เชียงของ : หนึ่งเมืองสองแบบ การพัฒนาอย่างมีดุลยภาพและยั่งยืน”

หากมองในแง่ของอุตสาหกรรมที่จะเกิดขึ้นเมื่อมีการเปิดสะพานมิตรภาพฯ แห่งที่ 4 สงวน ซ้อนกลิ่นสกุล รองประธานหอการค้า จ.เชียงราย มองว่า สภาพเศรษฐกิจและระบบโลจิสติกส์จะเติบโตขึ้นอย่างแน่นอน เฉพาะราคาที่ดินในบริเวณ ต.สถาน (บริเวณที่ก่อสร้างสะพาน) สูงขึ้นอย่างรวดเร็วจากหลักแสนพุ่งสู่หลักล้าน แต่ก็ยังพบปัญหาที่น่าห่วงอยู่คือ กลุ่มธุรกิจระดับครัวเรือนในเชียงของจะลำบากมากขึ้น เพราะจะมีการปฏิสัมพันธ์ระหว่างกลุ่มอุตสาหกรรมขนาดใหญ่ ทำให้ร้านค้าเล็ก ร้านโชห่วยต่างๆ จะมีปริมาณที่ลดลง เนื่องจากช่องทางการกระจายสินค้ามีลดน้อยลง

“พอสะพานเสร็จสิ้นและเปิดใช้อย่างเป็นทางการ จะมีการดำเนินการลงทุนทางการค้ารายใหญ่ ปรับตัวสู่ภาคบริการ เรื่องการเข้ามาก็กลายเป็นการค้าปลีก กลายเป็นกลุ่มอุปโภคบริโภค มีการซื้อ แลก แจก แถม ในตลาดอุตสาหกรรม การค้าก็ได้ กำไร การค้าระดับครอบครัวจะเริ่มเข้าสู่ยุคถดถอย” สงวน กล่าว

ขณะที่นักธุรกิจในพื้นที่คนหนึ่ง เล่าว่า หลังจากที่สะพานมีการเปิดใช้โดยสมบูรณ์ และเป็นการเอื้อประโยชน์ต่อกลุ่มธุรกิจขนาดใหญ่ โดยเฉพาะจีนจะใช้เส้นทาง R3A นี้ เชื่อมลงสู่ กทม.โดยตรง แต่ขณะที่ไทยจะขนส่งสินค้าไปยังจีน จะต้องทำตามข้อตกลงเรื่องของการกระจายสินค้าตามที่จีนกำหนดไว้ ซึ่งแตกต่างกันในแต่ละมณฑล แต่เมื่อจีนค้าขายกับลาวนั้นจะมีการอะลุ่มอล่วยซึ่งกันและกัน มีการเข้ามาลงทุนในลาว เช่าพื้นที่เปิดบ่อนกาสิโนอีกด้วย

เพื่อเตรียมรับความท้าทายจากทุนใหญ่และการพัฒนาแบบข้ามชาติ แนวความคิด หนึ่งเมืองสองแบบ ได้แบ่งขอบเขตของการพัฒนาออกเป็น 2 อย่าง

อย่างแรก คือ การใช้ความเป็นเมืองประวัติศาสตร์เชียงของ จะเป็นต้นทุนเดิมหรืออัตลักษณ์ที่หลงเหลืออยู่มาใช้ในการพัฒนาการท่องเที่ยว เป็นเครื่องมือให้ชุมชนเข้มแข็งหรือการท่องเที่ยวโดยชุมชน และคงวิถีชีวิตวัฒนธรรมประเพณีเดิมไว้ ไม่ทำลายภูมินิเวศของเมือง

อย่างที่สอง การพัฒนาเขตเมืองใหม่ โดยมีการจัดตั้งเขตอุตสาหกรรมต้องเป็นมิตรกับนิเวศแวดล้อม

ทั้งนี้ การจัดการผังเมืองที่มีผลบังคับใช้อย่างชัดเจนและสร้างการมีส่วนร่วมในการจัดการผังเมืองในเขตเมืองใหม่อย่างจริงจัง เปิดโอกาสให้คนท้องถิ่นเข้าไปจัดการทรัพยากรธรรมชาติเพื่อประโยชน์ของคนทั้งหมดร่วมกันด้วย ซึ่งแนวความคิดทั้งสองแบบนั้น ต้องเร่งผลักดันทำเทศบัญญัติ เพื่อเร่งให้เกิดการจัดผังเมืองให้เป็นระบบโดยเร็วที่สุด ก่อนการเปลี่ยนแปลงมาถึงแบบไม่ให้โอกาสได้ตั้งตัว