เปิดโมเดล 'ประชามติ'พรรคร่วม

คณะทำงานพรรคร่วมรัฐบาลศึกษาการแก้ไขรัฐธรรมนูญ (รธน.) 16 คน นำโดย “โภคิน พลกุล”

โดย...ชุษณ์วัฏ ตันวานิช

คณะทำงานพรรคร่วมรัฐบาลศึกษาการแก้ไขรัฐธรรมนูญ (รธน.) 16 คน นำโดย “โภคิน พลกุล” ที่ได้รับแต่งตั้งโดยมติพรรคร่วมรัฐบาลเมื่อวันที่ 31 ก.ค. คลอด “รายงานฉบับสมบูรณ์” ความยาว 50 หน้า ศึกษาวิเคราะห์คำวินิจฉัยกลางและส่วนตนของตุลาการศาลรัฐธรรมนูญพร้อมเสนอแนะทางออกจากวิกฤตความขัดแย้งของการแก้ไขกฎหมายสูงสุดของประเทศ

สาระหลักของรายงานฉบับนี้แบ่งออกเป็น 6 หัวข้อ ประกอบด้วย ที่มาของคณะทำงานพรรคร่วมรัฐบาล ปัญหาสำคัญของ รธน. 2550 สาระสำคัญของคำวินิจฉัยศาลรัฐธรรมนูญ ความเห็นคณะทำงานพรรคร่วมรัฐบาลต่อคำวินิจฉัยกลางและส่วนตนของศาลรัฐธรรมนูญ แนวทางการลงมติในวาระ3 และข้อเสนอแนะของคณะทำงานกรณีการแก้ไขเพิ่มเติม รธน.มาตรา 291

ทั้งนี้ หลังจาก ยิ่งลักษณ์ ชินวัตร นายกรัฐมนตรี เลือกเส้นทาง “ประชามติ” ก่อนเดินหน้าโหวตวาระ 3 เมื่อวันที่11 ธ.ค. สอดคล้องกับ โภคิน ที่แถลงมติคณะทำงานพรรคร่วมเปิดช่องให้คณะรัฐมนตรี (ครม.) จัดทำประชามติก่อนได้ ส่งผลให้หลายฝ่ายจับตามองโมเดล “ประชามติ 2 ครั้ง” ทั้งก่อนยกร่างและหลังยกร่างแล้วเสร็จ

ขณะที่เนื้อหาในรายงานฉบับสมบูรณ์โฟกัสไปยังประเด็น “ประชามติ” ผ่าน ส่วนที่ 4 ของรายงาน “ความเห็นคณะทำงานพรรคร่วมรัฐบาลต่อคำวินิจฉัยของศาลรัฐธรรมนูญ” ที่มีต่อประเด็นที่ 2 ของคำวินิจฉัยศาลที่ว่า“การแก้ไขเพิ่มเติม รธน.มาตรา 291 เพื่อจัดตั้งสภาร่างรัฐธรรมนูญ (ส.ส.ร.) จัดทำ รธน.ฉบับใหม่ สามารถกระทำได้หรือไม่” อันนำมาสู่คำวินิจฉัยกลางสุดคลุมเครือว่า “...รธน. 2550 ได้ผ่านการลงประชามติโดยตรงของประชาชน การจะแก้ไขเพิ่มเติม รธน.โดยการยกร่างขึ้นใหม่ทั้งฉบับก็ควรให้ประชาชนลงประชามติเสียก่อนว่าสมควรจะมี รธน.ฉบับใหม่หรือไม่” เป็นจุดสำคัญที่ทิ้งเชื้อคาไว้จนส่งผลให้รัฐบาลไม่กล้าเดินหน้าวาระ 3 โดยไม่ผ่านประชามติ เพราะเสี่ยงถูกยื่นให้ศาลตีความซ้ำ

รายงานดังกล่าวยืนยันหลักการชัดเจนว่า “ประชามติ” หลังร่างเสร็จเดินตามกรอบของศาลรัฐธรรมนูญ แต่บทเรียนการถูกยุบพรรคด้วยเงื้อมมือศาลรัฐธรรมนูญ 2 ครั้งที่ผ่านมา ยังเป็นฝันร้ายทำให้พรรคเพื่อไทยไม่เสี่ยงนำรัฐบาลเข้าสู่หลักประหาร จนในที่สุดคณะทำงานพรรคร่วมถึงกับบรรจุข้อเสนอ “...ครม.ก็อาจจัดให้มีการออกเสียงประชามติตาม รธน.มาตรา 165 ได้” จารึกบนหน้าสุดท้ายของรายงานฉบับนี้รับลูกการหันหัวเรือของ ยิ่งลักษณ์ พอดิบพอดี โดยในรายงานยังแจงเส้นทางของ “ประชามติ” ไว้ละเอียดยิบแบบที่ยังไม่เคยแถลงอย่างเป็นทางการว่า

คณะทำงานพรรคร่วมรัฐบาลเห็นว่า การดำเนินการให้มีการลงประชามติว่าสมควรจะให้มี รธน.ฉบับใหม่หรือไม่ ก่อนที่จะมีการลงมติในวาระ 3 อาจเป็นทางเลือกหนึ่งเพื่อให้สังคมเห็นว่าพรรคร่วมรัฐบาลอยากให้เกิดความรอบคอบและขจัดข้อคัดค้าน โต้แย้ง ทั้งปวงออกไป แต่การทำประชามติโดยอาศัยบทบัญญัติของ รธน. 2550 และ พ.ร.บ.ประกอบรัฐธรรมนูญว่าด้วยการออกเสียงประชามติ พ.ศ. 2552 ก็ยังต้องพิจารณาว่า จะจัดทำประชามติโดยการตราเป็น พ.ร.บ.เฉพาะ หรือโดยการดำเนินการของ ครม. ซึ่งถ้าเป็น ครม.มีได้ 2 กรณี คือ ขอข้อยุติหรือขอคำปรึกษา ถ้าขอข้อยุติต้องได้เสียงข้างมากของ “ผู้มีสิทธิออกเสียง” ประชามติ ซึ่งเป็นเรื่องไม่ง่าย แต่หากขอคำปรึกษาใช้เพียงเสียงข้างมากของ “ผู้ไปใช้สิทธิออกเสียง” ซึ่งจะเหมือนกับประชามติของ รธน. 2550

ทั้งนี้ ถ้าจะดำเนินการโดย ครม.ซึ่งแม้เป็นความปรารถนาดี แต่ก็จะอธิบายยาก ว่าหากร่าง รธน.เสนอโดย สส.หรือ สส.ร่วมกับ สว. หรือประชาชน 5 หมื่นคนแล้ว จะสามารถทำประชามติก่อนยกร่างหรือระหว่างการพิจารณาของรัฐสภาได้อย่างไร เนื่องจาก รธน.ไม่ได้บัญญัติกรณีเหล่านี้ไว้ จึงต้องใช้ช่องทางอื่น

รายงานชี้ว่า ช่องทางดังกล่าวประกอบด้วย 1.เสนอร่างกฎหมายอีกหนึ่งฉบับเพื่อให้มีการออกเสียงประชามติ หรือ 2.แก้เพิ่มเติม รธน.มาตรา 165 เพื่อเพิ่มเติมการทำประชามติกรณีมีการจัดทำ รธน.ฉบับใหม่เข้าไป สองกรณีข้างต้นถ้าหากทำในขณะนี้ก็จะทำให้การลงมติวาระ3 โดยรัฐสภาต้องรอจนกว่าจะมีผู้เสนอร่างกฎหมายหรือร่าง รธน.แก้ไขเพิ่มเติมดังกล่าว ซึ่งจะต้องผ่านสภาผู้แทนราษฎรและวุฒิสภาหรือรัฐสภา แล้วแต่กรณี จนมีการลงพระปรมาภิไธยและบังคับใช้เป็นกฎหมาย จากนั้นจึงจะเข้าสู่กระบวนการทำประชามติ ซึ่งเป็นการขอความเห็นชอบจากประชาชนแต่เพียงว่า...สมควรจะมี รธน.ฉบับใหม่หรือไม่?