จุดร่วมหากจะเขียนรัฐธรรมนูญ

ท่ามกลางการต่อสู้ว่าควรจะเขียนรัฐธรรมนูญใหม่ทั้งฉบับหรือไม่ควร ผมไม่มีความประสงค์จะไปเข้าข้างใดข้างหนึ่ง แต่ถ้าหากจะมีการเขียนรัฐธรรมนูญขึ้นใหม่ด้วยเหตุใดก็ตาม น่าจะนึกถึงว่าจะมีอะไรแปลกใหม่ไปจากเดิมอย่างสำคัญ เพราะของเดิมๆ ไม่สามารถแก้ปัญหาของประเทศได้จริงจัง ทำให้ต้องเขียนรัฐธรรมนูญใหม่ซ้ำซากถึง 18 ฉบับแล้ว

จนมีผู้วิพากษ์ว่าลัทธิรัฐธรรมนูญนิยม (Constitutionalism) นี้มันไม่ได้ผลหรอก ซึ่งก็มีความจริงอยู่ไม่น้อย

1.วัตถุประสงค์ใหญ่ร่วมกันของไทยทั้งชาติ

มีผู้กล่าวว่า คนไทยไม่เคยมีวัตถุประสงค์ใหญ่ร่วมกัน มีแต่วัตถุประสงค์ของบุคคล กลุ่ม ฝ่าย องค์กร สถาบัน แยกย่อยแตกต่างและขัดแย้งกัน จึงไม่มีพลังร่วมที่จะออกจากวังวนของวิกฤตการณ์เรื้อรัง น่าจะถึงเวลาที่คนไทยทั้งชาติที่จะสร้างวัตถุประสงค์ใหญ่ร่วมกัน จะได้ลดความแตกแยกและมีพลังที่จะร่วมกันออกจากวังวนของวิกฤตการณ์เรื้อรังที่ทำให้ชาติเจ็บป่วยอ่อนเปลี้ยลงไปเรื่อยๆ และเสี่ยงต่อการเกิดมิคสัญญีกลียุค

ขอนำเสนอตัวอย่างของวัตถุประสงค์ใหญ่ร่วมกันของไทยทั้งชาติ 8 ประการ ดังนี้

(1) ประเทศไทยมีการปกครองระบอบประชาธิปไตย ไม่ต้องการเผด็จการทุกรูปแบบ

(2) สังคมต้องมีความเป็นธรรม ลดความเหลื่อมล้ำ

(3) ระบบรัฐมีสมรรถนะสูง มีคอร์รัปชันต่ำ สามารถพัฒนาประเทศอย่างสมดุล เป็นธรรม และยั่งยืน

(4) ประเทศไทยสามารถอนุรักษ์และเพิ่มพูนทรัพยากรธรรมชาติ และสิ่งแวดล้อม ตลอดจนจัดการใช้อย่างเป็นธรรมและยั่งยืน

(5) ประเทศไทยเป็นประเทศแห่งสันติภาพ

(6) คนไทยทุกคนมีศักดิ์ศรีและคุณค่าแห่งความเป็นมนุษย์เสมอกัน สามารถรวมตัวร่วมคิดร่วมทำ มีองค์กรจัดการของตนเอง เป็นสังคมเข้มแข็ง

(7) มีการกระจายอำนาจโดยทั่วถึงให้บุคคล ชุมชน ท้องถิ่น สามารถจัดการตนเองได้มากที่สุด เพื่อให้ฐานของประเทศแข็งแรง อันจะรองรับประเทศทั้งหมดให้มั่นคง

(8) ระบบต่างๆ ของประเทศ เช่น ระบบเศรษฐกิจ ระบบการศึกษา ระบบสุขภาพ ระบบความยุติธรรม ระบบการเมืองการปกครอง จะต้องเชื่อมโยงอย่างเกื้อหนุนระหว่างฐานกับยอดของประเทศ ฐานของประเทศ คือ ชุมชน ท้องถิ่น ยอดของประเทศ คือ ความเป็นธรรม ประดุจเป็นพระเจดีย์แห่งการพัฒนาประเทศไทยอันแสดงด้วยภาพ ดังข้างล่างนี้

ถ้าคนไทยทั้งมวลมีวัตถุประสงค์ใหญ่ร่วมกันทั้ง 8 ประการ จะเกิดพลังร่วมมหาศาลที่จะออกจากวังวนของความขัดแย้งและวิกฤตการณ์ไปสู่ประเทศไทยที่มีศานติสุขและศานติธรรม

2.การรวมศูนย์อำนาจการปกครองคือต้นตอของปัญหาทั้งปวง

ประเทศไทยรวมศูนย์อำนาจการปกครองไว้ที่ส่วนกลางมาเป็นเวลากว่า 100 ปี การต่อสู้ทางการเมืองในรอบ 80 ปีที่ผ่านมา เป็นเพียงการเปลี่ยนแปลงผู้เข้ามามีอำนาจสูงสุดที่ส่วนบนเท่านั้น โดยไม่ได้เปลี่ยนแปลงโครงสร้างอำนาจที่รวมศูนย์โดยสาระ คือเปลี่ยนผู้ถืออำนาจสูงสุดจากพระมหากษัตริย์เป็นคณะราษฎร เป็นกองทัพ เป็นนักธุรกิจการเมือง แต่ระบบรัฐที่ปกครองโดยรวมศูนย์อำนาจยังคงเดิม การปกครองโดยรวมศูนย์อำนาจไว้ที่ส่วนกลางเป็นต้นตอของปัญหานานาชนิด ดังต่อไปนี้

(1) ทำให้ชุมชนท้องถิ่นอ่อนแอไม่สามารถจัดการเรื่องของตนเองได้ ทำให้ปัญหานานาชนิดพุ่งเข้าสู่ส่วนกลาง ซึ่งไม่สามารถรับมือได้ ไม่ว่าใครจะเป็นรัฐบาล (2) ทำให้ระบบรัฐมีสมรรถนะต่ำ เพราะใช้อำนาจมากแต่ใช้ปัญญาน้อย สมรรถนะต่ำแสดงให้เห็นในความล้มเหลวที่จะแก้ปัญหาต่างๆ เมื่อไม่สามารถแก้ปัญหาความรุนแรงระบบรัฐที่มีสมรรถนะต่ำทำให้สะสมปัญหาต่างๆ มากขึ้น วิกฤตมากขึ้น รุนแรงมากขึ้น อาจถึงขั้นรัฐล้มเหลว (Failed State) (3) ทำให้เกิดความขัดแย้งระหว่างอำนาจรวมศูนย์และวัฒนธรรมท้องถิ่นที่หลากหลาย อาการของความขัดแย้งอย่างหนึ่ง คือ ความรุนแรงที่ชายแดนใต้

(4) ทำให้มีคอร์รัปชันมาก อำนาจเข้มข้นที่ไหนคอร์รัปชันก็จะเข้มแข็งที่นั่น แก้ไขไม่ได้เพราะไม่เข้าใจต้นตอของปัญหา คือการรวมศูนย์อำนาจ ที่ประเทศสวิตเซอร์แลนด์ ย้อนหลังไปร้อยกว่าปีเต็มไปด้วยคอร์รัปชัน ประเภทโคตรโกง โกงทั้งโคตร เพราะปกครองโดยรวมศูนย์อำนาจ ต่อมาเมื่อกระจายอำนาจไปสู่ท้องถิ่น 26 องค์กรท้องถิ่น (Canton) ประชาชนสามารถเข้ามามีบทบาทโดยตรงและควบคุมโดยใกล้ชิด คอร์รัปชันก็หายไป (5) ทำให้มีการทุ่มทุนแย่งอำนาจทางการเมืองกันอย่างรุนแรง ในเมื่อการปกครองรวมศูนย์อำนาจ ใครได้อำนาจทางการเมืองจึงกินรวบหมดทั้งประเทศ ทำให้ระบอบประชาธิปไตยผิดเพี้ยนไปเป็นธนาธิปไตย เมื่อใช้ทุนมากก็ต้องถอนทุนและแสดงกำไร การเมืองก็ด้อยคุณภาพและมีความขัดแย้งรุนแรง อันเป็นข้ออ้างของการทำรัฐประหารครั้งแล้วครั้งเล่า

(6) ทำให้เกิดรัฐประหารได้ง่าย เมื่ออำนาจรวมศูนย์อยู่ก็ยึดอำนาจได้ง่าย แต่ยึดแล้วก็แก้ปัญหาไม่ได้ การเมืองก็วนเวียนอยู่ในวงจรชั่วร้าย คือ “การเมืองด้อยคุณภาพ–รัฐประหาร–เขียนรัฐธรรมนูญใหม่–เลือกตั้ง–รัฐประหาร เพราะไม่ได้แก้ปัญหาที่รากฐานของเหตุปัจจัย ประเทศที่กระจายอำนาจไปสู่ท้องถิ่นทั้งหลายไม่มีรัฐประหาร

(7) ทำให้แก้ความยากจนและความอยุติธรรมทางสังคมไม่ได้ เป็นเรื่องใหญ่ที่แก้ไขได้ยาก หรือแก้ไม่ได้เลย เพราะโครงสร้างอำนาจที่ไม่เป็นธรรม ความขัดแย้งและความรุนแรงจะเพิ่มขึ้นๆ จนวิกฤต

3.ชุมชนจัดการตนเอง–ท้องถิ่นจัดการตนเอง–จังหวัดจัดการตนเองเอง

การรวมศูนย์อำนาจทำให้เกิดความเครียดในระบบ การจัดการตนเองหมายถึง การจัดการพัฒนาอย่างบูรณาการและจัดการขับเคลื่อนนโยบาย ความร่มเย็นเป็นสุขและยั่งยืนจะเกิดขึ้นต่อเมื่อมีการพัฒนาอย่างบูรณาการและสมดุล ถึงเวลาประเทศไทยจะต้องปรับใหม่เป็นพัฒนาโดยเอาพื้นที่เป็นตัวตั้ง กรมปรับไปทำหน้าที่สนับสนุนเชิงวิชาการและนโยบาย

4.พื้นที่จัดการตนเองจะถอดชนวนความรุนแรง

ขณะนี้ประชาชนในจังหวัดต่างๆ กำลังดำเนินการเรื่องชุมชนจัดการตนเอง ท้องถิ่นจัดการตนเอง จังหวัดจัดการตนเอง ขยายตัวมากขึ้นเรื่อยๆ อย่างที่ จ.อำนาจเจริญ ประชาชน 1.5 หมื่นคน จากทุกตำบลมารวมตัวกันทำธรรมนูญการจัดการตนเองของอำนาจเจริญ ว่ามีกี่เรื่อง กี่ประเด็น ที่ทุกภาคส่วนของอำนาจเจริญจะนำไปขับเคลื่อนร่วมกัน ในการขับเคลื่อนเรื่องการจัดการตนเองของพื้นที่ ไม่ใช่พลังแตกแยก แต่เป็นพลังสามัคคี

ประเทศไทยมาอยู่ ณ ทางแพร่งแล้วระหว่างการเกิดมิคสัญญีกลียุค เพราะอำนาจทางดิ่งกับการเกิดศานติสุข เพราะกระจายอำนาจไปให้ประชาชนจัดการตนเอง

5.ถ้าจุดร่วมของประเทศไทย คือ กระจายอำนาจและสนับสนุนให้พื้นที่จัดการตนเอง

ขณะนี้ประชาชนในจังหวัดต่างๆ ไม่ได้รอรัฐธรรมนูญแต่เขาลงมือปฏิบัติเลยเรื่องชุมชนจัดการตนเอง ท้องถิ่นจัดการตนเอง จังหวัดจัดการตนเอง โดยถือหลักว่า “ทำความดีไม่ต้องขออนุมัติ” การจัดการตนเองเป็นการก่อการดี ไม่ใช่ก่อการร้าย ถูกต้องตามหลักธรรมที่ว่า อัตตา หิ อัตตโน นาโถ และตามหลักอปริหานิยธรรม หรือธรรมะเพื่อความเจริญถ่ายเดียว

แต่หากจะมีการแก้หรือเขียนรัฐธรรมนูญขึ้นใหม่ด้วยประการใดๆ ควรจะมีการคิดกันว่าจะต้องบัญญัติอะไรบ้างให้มีการกระจายอำนาจและสนับสนุนให้ชุมชนจัดการตนเอง ท้องถิ่นจัดการตนเอง จังหวัดจัดการตนเองให้ได้มากที่สุด

ทั้งนี้ ผู้ที่สนใจในการเขียนรัฐธรรมนูญควรจะลงไปเรียนรู้กระบวนการชุมชนท้องถิ่นที่กำลังเกิดขึ้นจริงในพื้นที่ ไม่ควรจะอยู่เฉพาะกับทฤษฎีแบบเดิมๆ เท่านั้นอีกต่อไป