คาถา “เอ๊ะ” ตัวช่วยแก้ปัญหาสุขภาพชมชนได้ยั่งยืน
สร้างสุขภาพใน อบต.ได้ยั่งยืน ชู “หนองปลาหมอ” ต้นแบบลดใช้สารเคมี พลิกสุขภาพประชาชนดีขึ้นต่อเนื่อง
เมื่อเร็วๆ นี้ ทีมงานสร้างเสริมสุขภาพองค์การบริหารส่วนตำบลนำเสนอภาพรวมโครงการพัฒนาทักษะด้านการบริหารงานสร้างเสริมสุขภาพให้แก่บุคลากร/ทีมงานด้านสุขภาพในองค์การบริหารส่วนตำบล (อบต.) ในเขตพื้นที่ภาคกลาง ตามแนวทาง Action Research Evaluation (ARE) หรือการวิจัยเชิงปฏิบัติการเพื่อการประเมินผล สนับสนุนโดยสำนักสร้างสรรค์โอกาสและนวัตกรรม สำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ (สสส.) โดยมีนางพรทิพย์ สุประดิษฐ์ ผู้ทรงคุณวุฒิ สสส. เข้าร่วมรับฟังและให้ข้อเสนอแนะ ที่บ้านสวนส้มทิพย์ รีสอร์ท แอนด์สปา จ.ราชบุรี
โดย นางสาววนิดา วัฒนชีวโนปกรณ์ หัวหน้าโครงการฯ กล่าวว่า กระบวนการ ARE เป็นกระบวนการประเมินผลโดยการวางแผน และทดลองทำ จากนั้นตั้งข้อสังเกตว่าเมื่อลงมือทำแล้วมีโอกาสไปสู่ความสำเร็จที่ตั้งเป้าหมายไว้หรือไม่ หากไม่สำเร็จให้รีบนำมาปรับเพื่อให้เกิดความสำเร็จมากขึ้น โดยการดำเนินงานจะมีพี่เลี้ยงคอยให้การสนับสนุนความคิดและแก้ปัญหาให้กับประชาชนในพื้นที่ต้นแบบ ทั้งนี้ มีโครงการที่เข้าร่วม 4 แห่ง คือโครงการลดใช้สารเคมีและส่งเสริมการใช้สารอินทรีย์บ้านบ่อเจ๊ก ต.หนองปลาหมอ อ.บ้านโป่ง จ.ราชบุรี , โครงการนำร่องทำเกษตรอินทรีย์สู่การพึ่งตนเองตามวิถีพอเพียง อบต.ปากช่อง อ.จอมบึง จ.ราชบุรี, โครงการอาหารปลอดภัย อบต.บ้านสระ อ.สามชุก จ.สุพรรณบุรี และโครงการสร้างเสริมศักยภาพชุมชน ร่วมลดมลภาวะจากขยะ ทต.ท่าจีน อ.เมือง จ.สมุทรสาคร
“ผู้ที่จะบอกปัญหาได้คือชุมชน หรือ อบต.สำหรับพี่เลี้ยงที่มาจากสำนักงานป้องกันควบคุมโรคที่ 4 หรือส่วนกลางของ สสส.เพียงเข้าไปช่วยสะท้อนว่ามีการเปลี่ยนแปลงอะไรเกิดขึ้น เข้าไป เอ๊ะ! เมื่อ เอ๊ะ! ว่ามีปัญหาแล้วจะทำทันที เราจะเป็นผู้ยุ ว่าทำหรือยัง มีตรงไหนก็เติมลงไป ดังนั้น คนทำคือคนในพื้นที่ คนชวนคิดชวนคุยคือพี่เลี้ยง ตัวอย่างของหนองปลาหมอนั้นถือว่าเกินคาด สามารถทำได้ถึง 35 ครัวเรือนจากที่ตั้งเป้าไว้ 45 ครัวเรือน และที่สำคัญเห็นแววในการดำเนินงานอย่างต่อเนื่อง เพราะนายก อบต. เป็นต้นแบบด้านเกษตรอินทรีย์เช่นเดียวกัน ซึ่งก็ถือเป็นแรงเสริมด้วย เป็นต้น” นางสาววนิดากล่าว
ด้าน นางจันทร์แรม หงส์บุญ ทีมงานสร้างเสริมสุขภาพ อบต.หนองปลาหมอ กล่าวว่า แนวทาง ARE เราต้องคอยทบทวนกระบวนการดำเนินงาน และสะท้อนผลว่าเป็นไปตามวัตถุประสงค์ของโครงการหรือไม่ ดูว่าปัญหาเกิดจากอะไร ผลเป็นไปตามที่คาดหวังหรือไม่ หากเป็นต้องทำต่ออย่างไร และถ้าไม่เป็น ต้องปรับอย่างไร เพื่อแก้ไขปรับปรุงให้ได้ผลลัพธ์ที่เกิดขึ้น อย่างในพื้นที่ อบต.หนองปลาหมอประชาชนส่วนใหญ่ประกอบอาชีพทำนา มีปัญหาการใช้สารเคมี ซึ่งจากการเก็บข้อมูลในพื้นที่หมู่บ้านบ่อเจ๊กกว่า 80 ครัวเรือน พบว่าเด็กเกิดใหม่และวัยแรงงานกว่า 30 ครัวเรือน มีอาการเจ็บป่วยด้วยโรคภูมิแพ้ และโรคแพ้สารเคมีกันมาก ประกอบกับการสังเกตสภาพแวดล้อมในพื้นที่จะมีกลิ่นของสารเคมีที่ทำการเกษตรรุนแรง จึงเป็นจุดเริ่มต้นที่จัดทำโครงการลดใช้สารเคมีและส่งเสริมการทำเกษตรอินทรีย์ เมื่อมีการประชาสัมพันธ์เชิญชวนให้ประชาชนเข้าร่วมโครงการแล้ว จึงได้จัดอบรมครัวเรือนแกนนำศึกษาดูงาน และระหว่างนี้เราเริ่มใช้กระบวนการ ARE เริ่มเอ๊ะ! ว่า เหตุใดกลุ่มเป้าหมายมาไม่ครบ ก็พบว่าเพราะกลุ่มเป้าหมายไปทำการเพาะปลูกเนื่องจากชลประทานปล่อยน้ำให้ทำนา เราจึงต้องปรับกิจกรรมให้เร็วขึ้นเพื่อให้สอดคล้องกับฤดูกาลเพาะปลูก โดยให้ 1 ครัวเรือนสามารถไปได้ทั้งสามีภรรยาแล้วแต่สะดวก ซึ่งก็พบว่ากลุ่มเป้าหมายเข้าร่วมอบรมได้อย่างดี บ่งบอกว่าการที่เราทำไป เรียนรู้ปัญหา และปรับจากสิ่งที่เรียนรู้อย่างต่อเนื่องตลอดโครงการทำให้เราเห็นปัญหาได้อย่างชัดเจนและแก้ปัญหาได้ไว
ด้าน นายสุรพล เหลี่ยมสูงเนิน ที่ปรึกษาโครงการฯ กล่าวว่า หัวใจสำคัญของ ARE คือความชัดเจนในการวัดผล และการออกแบบวิธีให้สอดคล้องกับกลุ่มเป้าหมาย ในบางพื้นที่อาจใช้วิธีการทำแบบสอบถาม การเล่าเรื่อง และเมื่อออกแบบเก็บข้อมูลแล้วต้องตรวจสอบกับคนในพื้นที่ว่าจะเดินหน้าต่อไปตามกระบวนการได้อย่างไร ARE จึงเป็นการช่วยชุมชน โดยชุมชน เพื่อชุมชนที่แท้จริง อย่างไรก็ตามกลุ่ม อบต.ในภาคกลาง ถือว่าท้องถิ่นมีความเป็นเมืองสูง ดังนั้นกระบวนการพี่เลี้ยงจึงต้องมีความเข้มแข็งอย่างมาก เพราะการเปลี่ยนวิธีการทำงานต้องค่อยๆ ดำเนินการ และสิ่งสำคัญอย่างมากคือกำลังใจ นอกจากเป็นพี่เลี้ยงวิชาการแล้ว ยังต้องเป็นพี่เลี้ยงที่ปรับสภาพจิตใจด้วย
