เบื้องหลังการเลือกตั้งประธานาธิบดีสหรัฐ

สื่อมวลชนและคนไทยสนใจการเลือกตั้งประธานาธิบดีสหรัฐครั้งนี้มากกว่าทุกครั้งที่ผ่านมาในอดีต

ผมเชื่อว่ามี 2 สาเหตุ คือ ภาพความสูสีจนต้องลุ้นกันสุดตัวประการหนึ่ง กับ พ.ท.หญิง ลัดดา แทมมี ดัคเวิร์ธ ทหารผ่านศึกพิการลูกครึ่งไทยหัวใจเต็มร้อย ที่ลงสู้ศึกและชนะเลือกตั้ง สส.อีกประการหนึ่ง

ที่จริงแม้สื่อมวลชนสหรัฐจะประโคมข่าวว่า ผลการเลือกตั้งมีสิทธิออกหัวออกก้อยเท่าๆ กัน แต่ถึงเวลานับคะแนนจริงกลับไม่เป็นไปตามคาด บารัก โอบามา ชนะ มิตต์ รอมนีย์ แบบขาดลอย

ผมขอรวบรวมเบื้องหน้าเบื้องหลังการเลือกตั้งหลายประเด็นมาเล่าสู่กันฟัง ตั้งแต่ช่วงเริ่มต้นหาเสียงจนถึงวันเลือกตั้ง

แต่ก่อนอื่นต้องบอกว่าการเลือกตั้งประธานาธิบดีสหรัฐเป็นการต่อสู้ระหว่าง 2 ขั้วการเมืองใหญ่ ต่างฝ่ายต่างมีทีมงานสนับสนุนที่มีความสามารถและทรัพยากรไม่ยิ่งหย่อนกว่ากัน ต่างจากการเลือกตั้งในบ้านเราที่พรรคการเมืองส่วนใหญ่ยังพึ่งพาวิธีการเลือกตั้งแบบเดิมๆ มีเพียงกลุ่มไทยรักไทยเพื่อไทยที่นำวิทยาการสมัยใหม่ในการหาเสียงและในการทำลายล้างฝ่ายตรงข้ามมาใช้อย่างครบเครื่อง จึงไม่น่าแปลกใจที่สามารถคว้าชัยชนะมาได้อย่างง่ายดาย

แต่ถึง 2 ค่ายใหญ่ในสหรัฐจะมีพละกำลังพอๆ กัน ก็ไม่ได้หมายความว่าผลการเลือกตั้งจะออกมาคู่คี่สูสีเสมอไป ยังมีปัจจัยและตัวแปรอื่นๆ ที่ทำให้เกิดการได้เปรียบเสียเปรียบและเกิดการพลิกผัน ตลอดจนบางครั้งก็เกิดการวางแผนหรือการแก้ปัญหาเฉพาะหน้าผิดพลาด จนเกิดการแพ้ชนะได้เช่นกัน

เรื่องแรก ที่ขอพูดถึงคือ ตั้งแต่ก่อนเริ่มลงมือหาเสียง โอบามามีข้อได้เปรียบรอมนีย์ที่สำคัญอยู่ 2 ประการ คือ การเป็นเจ้าของพื้นที่ หรืออยู่ในตำแหน่งอยู่แล้ว ประการหนึ่ง กับความเป็นนักพูด เป็นคนเจ้าคารมประเภทหาตัวจับยาก อีกประการหนึ่ง ซึ่งคุณสมบัติส่วนตัวของโอบามาข้อนี้มีความสำคัญมาก อาจกล่าวได้ว่า สำคัญกว่าความสามารถในการทำงานเสียอีก

ในทางตรงข้าม รอมนีย์มีภาพของความเป็นคนเจ้าระเบียบ เคร่งศาสนา จืดชืด ขาดสีสันและขาดชีวิตชีวา ถูกหลายคนวิจารณ์ว่าได้เป็นตัวแทนพรรค เพราะใช้ความร่ำรวยส่วนตัวช่วยหาเสียง ซึ่งพอมาถึงสนามใหญ่ ความสำเร็จทางธุรกิจกลับถูกคู่แข่งนำมาใช้โจมตีว่าเป็นนายทุนที่ไร้เมตตา ชอบทำนาบนหลังคน

เรื่องที่สอง ความผิดพลาดของโอบามา โดยในช่วงเริ่มต้นหาเสียง โอบามามีคะแนนนำห่างรอมนีย์มาก ซึ่งอาจมีผลทำให้ทีมงานของโอบามาวางแผนการโต้วาทีครั้งแรกผิดพลาดคือ ห้ามไม่ให้โอบามาแลกหมัดคลุกวงใน แต่ให้ใช้วิธีถอยวนเหมือนนักมวยที่คะแนนทิ้งห่างคู่ต่อสู้ชอบทำในยกท้ายๆ

ผลที่ได้ไม่เป็นไปตามคาด คนดูการโต้วาทีให้คะแนนรอมนีย์เป็นผู้ชนะ ทำให้ภาพความเป็นผู้นำของรอมนีย์เด่นขึ้นมาทันที หลังจากนั้นคะแนนนิยมในตัวรอมนีย์ก็ดีวันดีคืน แม้ว่าผลโพลจะยังไม่แซงโอบามา แต่คนจำนวนมากก็เชื่อว่า กระแสรอมนีย์จะส่งให้เขาเข้าเส้นชัยในวันเลือกตั้ง

เมื่อรู้ตัวว่าพลาด โอบามาก็เป็นฝ่ายบุกเข้าแลกหมัดอย่างดุเดือดในการโต้วาที 2 ครั้งหลัง แต่ถึงคนดูจะลงคะแนนให้โอบามาชนะ ก็หยุดภาพความเป็นผู้นำที่มีความสามารถของรอมนีย์ไม่ได้ ได้เพียงชะลอกระแสรอมนีย์ลงบ้างเท่านั้น

อาจจะด้วยความหงุดหงิดที่ทำให้โอบามาทำพลาดเป็นครั้งที่ 2 กล่าวคือ โอบามาหลุดปากคำหยาบออกมาว่า รอมนีย์เป็น Bullshitter หรือคนไร้สาระ ซึ่งความผิดพลาดนี้สามารถทำให้แพ้เลือกตั้งได้ง่ายๆ โดยเฉพาะอย่างยิ่งหากทีมของรอมนีย์เล่นเรื่องนี้ถูกวิธี

เรื่องที่สาม ความผิดพลาดของรอมนีย์ การเลือกตั้งครั้งนี้รอมนีย์วางแผนมาดี ทุกอย่างเดินหน้าเป็นขั้นเป็นตอน แทบจะไม่มีการสะดุดขาตัวเอง แต่มีเรื่องที่ผมเชื่อว่ารอมนีย์ไม่ควรทำคือ การโจมตีประธานเฟด เบน เบอร์แนนคี พร้อมกับประกาศว่า หากได้เป็นประธานาธิบดีจะไม่ต่ออายุให้เบอร์แนนคีอีกสมัย

การทะเลาะกับเบอร์แนนคีน่าจะเกิดผลร้ายมากกว่าผลดี เพราะมีคนเชื่อถือและศรัทธาผลงานของเบอร์แนนคีอยู่ไม่น้อย

นอกจากนี้ ยังอาจมีส่วนทำให้เบอร์แนนคีต้องออกมาชี้แจงว่าเศรษฐกิจเริ่มมีสัญญาณฟื้นตัว ซึ่งเท่ากับเป็นการช่วยโอบามา

หากผมเป็นรอมนีย์ ผมคงเลือกเป็นมิตรกับเบอร์แนนคีมากกว่าเป็นศัตรู เช่น อาจจะบอกว่ารัฐบาลโอบามาล้มเหลวในการฟื้นฟูเศรษฐกิจ ทั้งๆ ที่เบอร์แนนคีก็ได้พยายามช่วยด้านนโยบายการเงินทุกวิถีทางแล้ว

เรื่องที่สี่ โอบามามีบุญวาสนาดีกว่า ในยามคับขันมีธรรมชาติเป็นตัวช่วย เพราะก่อนการเลือกตั้งเพียงไม่ถึงสิบวัน เฮอริเคนแซนดีก็บุกถล่มชายฝั่งนิวยอร์กกับนิวเจอร์ซี

โอบามาเรียนรู้จากความผิดพลาดในอดีตของจอร์จ ดับเบิลยู. บุช สมัยเกิดเฮอริเคนแคทรินา จึงพลิกวิกฤตเป็นโอกาสด้วยการใส่กางเกงยีนส์ รองเท้าบู๊ต และเสื้อเชิ้ตพับแขน ออกไปย่ำโคลนตรวจเยี่ยมและช่วยเหลือชาวบ้าน

มีบางโพลที่สำรวจความคิดเห็นของประชาชนหลังเลือกตั้ง พบว่ามีถึง 15% ที่บอกว่า พายุมีส่วนช่วยในการตัดสินใจเลือกผู้สมัคร

เรื่องสุดท้าย กล่าวกันว่า รอมนีย์ถูกนักการเมืองพรรคเดียวกันหักหลัง นักการเมืองผู้นั้นคือ คริส คริสตี ผู้ว่าการรัฐนิวเจอร์ซี

ก่อนเกิดพายุ คริสตีเคยช่วยรอมนีย์หาเสียง โดยปราศัยถล่มโอบามาได้อย่างดุเด็ดเผ็ดมัน แต่พอโอบามาลงพื้นที่ช่วยคริสตีในช่วงเกิดพายุ คริสตีก็กลับลำออกมาประกาศยกย่องความเป็นผู้นำและความสามารถของโอบามา

เมื่อถูกถาม คริสตียืนยันว่ายังสนับสนุนรอมนีย์ แต่เรื่องพายุเป็นคนละเรื่องกัน ใครทำดีก็ต้องชมเชย ไม่ว่าจะอยู่ขั้วการเมืองไหน

มีผู้รู้วิเคราะห์ว่า คริสตีวางแผนจะลงชิงตำแหน่งประธานาธิบดีสมัยหน้า จึงไม่อยากเห็นรอมนีย์ชนะ เพราะจะทำให้รอมนีย์ได้สิทธิเป็นตัวแทนพรรคลงสมัครต่ออีกหนึ่งสมัย การออกมาตะลุยช่วยรอมนีย์ในช่วงแรกเป็นเพราะต้องการผลักดันตัวเองให้เด่นกว่าเพื่อนร่วมพรรคคนอื่นๆ ประกอบกับเชื่อว่าถึงจะช่วยอย่างไรรอมนีย์ก็คงแพ้อยู่ดี

แต่เมื่อรอมนีย์ทำท่าจะชนะขึ้นมาจริงๆ คริสตีก็เกิดอาการวางตัวไม่ถูก พอสบโอกาสพายุถล่ม จึงพลิกกลับไปช่วยโอบามาในทางอ้อม

การเมืองก็เป็นอย่างนี้แหละครับ แต่ถึงจะสกปรกแบบอเมริกัน ก็ยังขาวสะอาดกว่าของบ้านเรา