อย่าไว้ใจยกอำนาจให้ไอซีซีผลผูกมัดควบคุมไม่ได้

โดย...นิติพันธุ์ สุขอรุณ

คนเสื้อแดงพยายามผลักดันให้รัฐบาลลง “สัตยาบัน” ผ่านมือของ สุรพงษ์ โตวิจักษณ์ชัยกุล รองนายกรัฐมนตรีและ รมว.ต่างประเทศ กำหนดช่วงเหตุการณ์ความขัดแย้งทางการเมืองเดือน เม.ย.พ.ค. 2553 จนมีผู้เสียชีวิต 98 ศพ เข้าสู่กระบวนพิจารณาศาลอาญาระหว่างประเทศ หรือไอซีซี โดยใช้ช่องทางผ่านมาตรา 12 (3) ธรรมนูญกรุงโรม พร้อมทั้งเปรียบเหตุการณ์ความรุนแรงที่ผ่านมา เป็นการฆ่าล้างเผ่าพันธุ์ หรือเกิดอาชญากรรมของมวลมนุษยชาติ

ทั้งนี้ คณะรัฐมนตรีไทยได้มีมติเมื่อวันที่ 19 ม.ค. 2542 แต่งตั้ง “คณะกรรมการพิจารณาธรรมนูญศาลอาญาระหว่างประเทศ” มีหน้าที่ศึกษาผลดีผลเสียของการเข้าเป็นรัฐภาคีแห่งธรรมนูญ แต่ยังไม่เข้าร่วมเป็นภาคี

ทว่า เกิดความกังวลในการรับรองเขตอำนาจของศาลอาญาระหว่างประเทศ ควรได้รับการเห็นชอบจากรัฐสภามาตรา 190 ของรัฐธรรมนูญ อีกทั้งหวั่นเกรงผลผูกพันในอนาคตต่อสถาบันเบื้องสูง

คณิต ณ นคร ประธานคณะกรรมการอิสระตรวจสอบและค้นหาความจริงเพื่อการปรองดองแห่งชาติ (คอป.) สะท้อนความคิดเห็นว่า รัฐบาลไทยสามารถลงสัตยาบันต่อ “ธรรมนูญแห่งกรุงโรม” (Rome Statute of International Criminal Court) ได้ และสามารถดำเนินกระบวนการยุติธรรมเองได้ โดยไอซีซีไม่ต้องเข้ามายุ่งเกี่ยว แต่เมื่อใดก็ตามที่มีการยอมรับให้กระบวนการของศาลอาญาระหว่างประเทศเข้ามาดำเนินการเสียเอง เท่ากับว่าทำให้ประเทศไทยต้องสูญเสียเกียรติภูมิ นับเป็นการเสียเอกราชของชาติเลยทีเดียว

ทวี ประจวบลาภ อธิบดีผู้พิพากษาศาลอาญา กล่าวถึงหลักการพิจารณาของศาลอาญาระหว่างประเทศ มีทั้งข้อดีและข้อเสีย คือ กระบวนการการค้นหาความจริงจะเริ่มขึ้นในหลักสากล กรณีนี้ใช้ได้เมื่อกระบวนการยุติธรรมในประเทศไม่น่าเชื่อถือ แต่ในทางตรงกันข้ามเกิดข้อกังวลถึงผลที่จะผูกมัดประเทศตามมา ทำให้เป็นเรื่องละเอียดอ่อนที่ต้องใช้เวลา ส่วนตัวแล้วประเทศยังไม่ถึงเวลาเข้าร่วมได้ในขณะนี้

เขาชี้จุดที่ต้องคำนึงอย่างแรกคือ ใครมีอำนาจในการนำคดีเข้าสู่ศาลอาญาระหว่างประเทศ เพราะยังไม่แน่ใจว่า กลุ่มคน เอกชน หรือรัฐบาล จะนำเรื่องขึ้นสู่ศาลด้วยตัวเองได้ โดยไม่ผ่านการเห็นชอบจากรัฐสภา เพราะถ้าเป็นเช่นนั้นใครก็ไปร้องเรื่องร้องฟ้องได้ตลอดทำให้เกิดความวุ่นวาย

เพราะการเข้าร่วมเป็นภาคี เป็นไปได้มากที่จะเข้าข่ายมาตรา 190 ของรัฐธรรมนูญ อีกทั้งในอนาคตอาจมีผลต่อสถาบัน จึงเป็นไปได้ เมื่อบางคนได้จังหวะรื้อรากฐานสังคมไทย เพียงแค่ปมปัญหาแรกก็พาดพิงหลายสถาบันตามรัฐธรรมนูญแล้ว

แม้จะมองในแง่ของช่องทางมาตรา 12 (3) ธรรมนูญกรุงโรม ที่เปิดช่องให้รัฐมนตรีว่าการกระทรวงการต่างประเทศ รับรองเขตอำนาจศาลอาญาระหว่างประเทศ เฉพาะกรณีและช่วงเวลาถึงจะมีผลย้อนหลังได้ ซึ่งครั้งนี้เจาะจงไปที่เดือน เม.ย.พ.ค. 2553 เปิดประตูให้เข้ามารวบรวมข้อมูลเบื้องต้น แต่ก็หนีไม่พ้นเงื่อนไขที่ต้องพิจารณาทั้ง 4 ประเด็น มูลฐานความผิดที่จะเป็นเงื่อนไขเข้าสู่การพิจารณาของศาลอาญาระหว่างเทศคือ 1.อาชญากรรมล้างเผ่าพันธุ์ 2.อาชญากรรมต่อมนุษยชาติ 3.อาชญากรรมสงคราม และ 4.อาชญากรรมการรุกราน ซึ่งยังถกเถียงกันว่าเรื่องนี้เข้าข่ายมูลฐานความผิดหรือไม่

“มีคนอยากผลักดันเรื่องบางเรื่อง ซึ่งในปัจจุบันยังทำไม่ได้ เมื่อประเทศไทยเข้าไปผูกมัดกับการยอมรับอำนาจศาลอาญาระหว่างประเทศแล้ว หรืออยู่ภายใต้การยอมรับอำนาจศาล บางคนจะคิดเตรียมการจากหลักเกณฑ์ที่มีเป็นอย่างไร จากนั้นจะนำไปตีความได้หลายเรื่อง อย่าคิดว่าเป็นไปไม่ได้ เพราะเป็นเรื่องทางการเมืองสามารถพาดพิงได้หลายเรื่อง ยังมีคนที่อาจวางแผนเตรียมการซ่อนเร้นอีกมาก อาจจะมีเป้าหมายหลัก เป้าหมายหลอก”

“อย่าไว้ใจคนที่พยายามผลักดันเขาบริสุทธิ์ใจทั้งหมด คนที่เคลื่อนไหวแบบสุดขั้วมีอยู่แล้ว ไม่ว่าจะขวาจัด ซ้ายจัด สุดท้ายคนที่อยากได้อำนาจของศาลอาญาระหว่างประเทศมาใช้เป็นเครื่องมือ อาจไม่ยอมเปิดเผยความตั้งใจจริงทั้งหมด พูดเฉพาะสิ่งที่คนพอจะยอมรับได้ในช่วงนี้” ทวี กล่าว

เขาเน้นย้ำว่ารูปแบบของศาลอาญาระหว่างประเทศ มีลักษณะเป็นส่วนหนึ่งขององค์การสหประชาชาติ ที่เน้นหนักในคดีฆ่าล้างเผาพันธุ์ โดยตุลาการจะมาจากหลายประเทศ พิจารณาคดีตามหลักสากล แต่เขาจะไม่ได้คำนึงถึงรายละเอียดปีกย่อยว่า แต่ละประเทศว่ามี ศาสนา แนวความคิด จริยธรรม หรือความเชื่อศรัทธาหรือไม่ ปมตรงนี้ละเอียดอ่อน หลายประเทศจึงไม่ยอมเข้าร่วมเป็นภาคี

ตัวอย่างเหตุการณ์ในประเทศกัมพูชา กรณี เขียว สัมพัน อดีตผู้นำเขมรแดง เราจะเห็นได้ชัดเจนว่าเป็นคดีสะเทือนขวัญ จึงเกิดแนวร่วมในหลายประเทศ แต่ว่าเหตุการณ์ในประเทศไทยไม่ได้ถึงจุดนั้น ทำให้สงสัยว่าการยื่นเรื่องต่อศาลอาญาระหว่างประเทศจะสำเร็จได้แค่ไหน หรือถ้าเกิดขึ้นจริงคงมีคนย้อนเหตุการณ์ในอดีตไปถึง การฆ่ากวาดล้างยาเสพติด หรือเหตุการณ์ 14 ตุลาฯ เลยก็เป็นได้ ท้ายที่สุดย่อมไม่เป็นผลดีต่อรัฐบาลเสียเอง