เขตควบคุมมลพิษ มาบตาพุด

ปมปัญหาที่เกิดขึ้นในมาบตาพุดไม่ใช่มีเพียงแค่ปัญหาการปฏิบัติตามรัฐธรรมนูญฯ พ.ศ. 2550 มาตรา 67 วรรค 2 ที่ยังคงเป็นประเด็นที่รอการแก้ไขอยู่ในขณะนี้เท่านั้น เพราะก่อนหน้าที่ศาลปกครองมีคำสั่งคุ้มครองชั่วคราวให้ระงับการดำเนินการตามโครงการลงทุนรวมทั้งสิ้น 64 โครงการ ศาลปกครองจังหวัดระยองได้พิพากษาสั่งให้คณะกรรมการสิ่งแวดล้อมแห่งชาติประกาศให้ท้องที่เขตเทศบาลมาบตาพุดทั้งหมด รวมทั้งตำบลใกล้เคียงอีกหลายตำบลเป็นเขตควบคุมมลพิษ ทั้งนี้เพื่อให้ดำเนินการควบคุมลดและขจัดมลพิษตามที่กฎหมายกำหนดต่อไป คำพิพากษาดังกล่าวนี้เป็นการตัดสินภายใต้ มาตรา 59 แห่งพระราชบัญญัติส่งเสริมและรักษาคุณภาพสิ่งแวดล้อมแห่งชาติ พ.ศ. 2535 ที่ให้อำนาจคณะกรรมการสิ่งแวดล้อมแห่งชาติประกาศให้ท้องที่ใดเป็นเขตควบคุมมลพิษได้ หากท้องที่นั้นมีปัญหามลพิษซึ่งมีแนวโน้มที่จะร้ายแรงถึงขนาดเป็นอันตรายต่อสุขภาพอนามัยของประชาชน หรืออาจก่อให้เกิดผลกระทบเสียหายต่อคุณภาพสิ่งแวดล้อม โดยที่มาของการฟ้องคดีมาจากปัญหามลพิษในมาบตาพุดที่รุนแรงและเรื้อรังมาเป็นเวลานาน จุดกำเนิดของปัญหามลพิษในมาบตาพุดอาจกล่าวได้ว่าเกิดจากความหละหลวมและไม่ใส่ใจผลกระทบทางสิ่งแวดล้อมของรัฐบาล โดยมีการอนุญาตให้ก่อสร้างโรงงานอุตสาหกรรมขนาดใหญ่รุกล้ำพื้นที่กันชน (Buffer Zone) จนบ้านเรือนของชาวบ้านบางรายอยู่ห่างจากโรงงานอุตสาหกรรมเพียง 2 กิโลเมตรเท่านั้น นอกจากนี้ รายงานผลวิเคราะห์ทางวิทยาศาสตร์ที่ส่วนราชการและเอกชนได้จัดทำขึ้นชี้ชัดว่ามลพิษในมาบตาพุดอยู่ในขั้นวิกฤตและเป็นภัยต่อสุขภาพและอนามัยของชาวบ้านอย่างรุนแรง ตัวอย่างเช่น อากาศในมาบตาพุดมีสารอินทรีย์ระเหยมากกว่า 40 ชนิด เป็นสารก่อ 20 ชนิด โดย 19 ชนิดเป็นสารอินทรีย์ระเหยก่อมะเร็งที่มีค่าก่อมะเร็งเกินมาตรฐาน และรายงานศึกษาของสถาบันมะเร็งแห่งชาติยังพบอีกว่า ในปี 2540–2544 สถิติการเกิดมะเร็งทุกชนิดและโรคมะเร็งเม็ดเลือดขาวของอำเภอเมืองระยองสูงกว่าอำเภออื่นๆ ของจังหวัด 3 ถึง 5 เท่า รายงานทางวิชาการเหล่านี้แสดงให้เห็นถึงผลกระทบจากกิจกรรมในพื้นที่อย่างชัดเจน โดยที่ปัญหามลพิษที่เกิดขึ้นในมาบตาพุดนั้นไม่เคยได้รับการแก้ไขอย่างจริงจังเลย

การที่มาบตาพุดจะพ้นจากคำว่าเมืองมลพิษได้นั้น การประกาศเขตควบคุมมลพิษ การจัดทำแผนปฏิบัติการลดและขจัดมลพิษ การมีส่วนร่วมในการแสดงความคิดเห็นของประชาชน และการบังคับใช้กฎหมายถือเป็นสิ่งจำเป็น แต่การมีองค์การอิสระที่เป็นคนกลางเพื่อช่วยในการแก้ไขปัญหานั้นเป็นสิ่งที่จำเป็นอย่างยิ่ง หากจะให้องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นรับผิดชอบจัดทำแผนปฏิบัติการลดและขจัดมลพิษโดยไม่รับความช่วยเหลือจากหน่วยงานของราชการ การปฏิบัติการก็จะล่าช้าและไม่มีประสิทธิภาพ เพราะองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นไม่มีความรู้ ความเชี่ยวชาญเพียงพอ แต่หากจะให้ภาครัฐที่มีความรู้ความเชี่ยวชาญทางวิชาการมาช่วยเหลือองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น ก็อาจเป็นการแทรกแซงการปฏิบัติการขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นและอาจเกิดการครอบงำโดยภาครัฐได้ ดังนั้น ทางออกของสถานการณ์นี้ คือ การหา “คนกลาง” ที่จะเข้ามาช่วยองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นจัดทำแผน ซึ่งในที่นี้ คือ องค์การอิสระด้านสิ่งแวดล้อมและสุขภาพที่ประกอบไปด้วยคณะกรรมการที่เป็นคนกลางอย่างแท้จริง อย่างไรก็ตาม ณ ขณะนี้ องค์การอิสระด้านสิ่งแวดล้อมและสุขภาพยังไม่สามารถถูกผลักดันให้เป็นรูปเป็นร่างได้ และนี่ก็เป็นอีกหนึ่งปมปัญหาในมาบตาพุดที่รอทางแนวทางแก้ไขเช่นกัน รัฐบาลควรเร่งจัดตั้งองค์การอิสระด้านสุขภาพและสิ่งแวดล้อมให้เร็วที่สุด เพราะองค์การนี้คือตัวแปรที่สำคัญที่สุดในการแก้ไขปมปัญหาทุกปมในมาบตาพุด โดยองค์การดังกล่าวจะเข้ามาช่วยเหลือองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นจัดทำแผนลดและขจัดมลพิษ เพื่อให้การแก้ไขปัญหามลพิษในมาบตาพุดเป็นไปอย่างรวดเร็วและมีประสิทธิภาพ นอกจากนี้ ผู้ว่าราชการจังหวัดซึ่งเป็นหนึ่งในตัวแปรสำคัญในการแก้ไขปัญหามลพิษควรเร่งกำหนดมาตรฐานมลพิษให้เข้มงวดกว่าพื้นที่อื่นๆ อย่างไรก็ตาม การประกาศให้มาบตาพุดเป็นเขตควบคุมมลพิษไม่ได้แปลว่าจะมีโครงการลงทุนในมาบตาพุดไม่ได้เลย หากแต่ต้องเป็นอุตสาหกรรมที่สะอาด คำนึงถึงผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อมและสุขภาพของประชาชน และไม่ก่อให้เกิดมลพิษซ้ำเติมขึ้นอีก