ค้าเสรีอาเซียนสิ่งที่ธุรกิจบริการต้องรู้

...พวงรัตน์ อัศวพิศิษฐ์

ในฉบับก่อนดิฉันได้กล่าวไว้ว่า ลำดับต่อไปที่น่าจะทำความรู้จักไว้ได้แก่ อะไรคือข้อจำกัด หรืออุปสรรคสำหรับการค้าบริการ เราอาจจะทราบกันว่าข้อจำกัดหรืออุปสรรคการค้าสินค้าก็คือ ภาษีนำเข้าและมาตรการที่ไม่ใช่ภาษี ถ้าประเทศไหนมีภาษีนำเข้าสูง หรือมาตรการจำกัดการนำเข้าประเทศอื่น ก็ส่งสินค้าเข้าไปลำบาก แต่การค้าบริการมีความซับซ้อนกว่า

โดยทั่วไปอาจแบ่งข้อจำกัด หรืออุปสรรคของการค้าบริการได้เป็นเรื่องใหญ่ๆ 2 เรื่อง คือ

เรื่องที่ 1 อุปสรรคที่ประเทศหนึ่งจะขายบริการในตลาดของอีกประเทศหนึ่ง ไม่ว่าจะเป็นในรูปแบบของการขายข้ามพรมแดน (Mode 1) การบริโภคข้ามพรมแดน (Mode 2) หรือการเข้าไปตั้งสำนักงาน หรือบริษัทในอีกประเทศเพื่อให้บริการ (Mode 3) หรือแม้แต่การเคลื่อนย้ายบุคลากรเข้าไปทำงานในอีกประเทศหนึ่ง (Mode 4)

เรื่องที่ 2 การให้สิทธิต่างๆ หรือการปฏิบัติอย่างเสมอภาคกัน ระหว่างคนของชาติตนกับคนต่างชาติ หรือที่เรียกว่า National Treatment การที่ถือว่าเป็นข้อจำกัด หรืออุปสรรคของการค้าบริการก็เนื่องจากมีการเลือกปฏิบัติระหว่างต่างชาติกับคนของชาติตน โดยให้คนของชาติตนมีสิทธิดีกว่า ส่งผลกระทบต่อการให้บริการของต่างชาติ

ตัวอย่างที่ความตกลงว่าด้วยการค้าบริการ หรือที่เรียกว่า GATS (General Agreement on Trade on Services) ซึ่งเป็นข้อตกลงหนึ่งภายใต้ WTO ได้รวบรวมและระบุไว้เป็นกลุ่มใหญ่ๆ ได้ 6 กลุ่มด้วยกัน คือ

1.การที่ประเทศบางประเทศมีการจำกัดจำนวนบุคคลธรรมดา หรือนิติบุคคลที่เป็นผู้ให้บริการ หรือผู้ขายบริการ เช่น บางประเทศก็มีการจำกัดจำนวนสาขาธนาคารต่างชาติให้เข้ามาตั้งในประเทศได้ไม่เกิน 3 สาขา เป็นต้น

2.การที่ประเทศมีการจำกัดมูลค่าของบริการที่ขาย หรือจำกัดมูลค่าสินทรัพย์ เช่น กำหนดให้ธนาคารต่างชาติที่เข้ามาตั้งในประเทศมีสินทรัพย์ได้ไม่เกิน 20% ของสินทรัพย์ธนาคารภายในประเทศทั้งหมด เป็นต้น

3.การที่บางประเทศมีการจำกัดจำนวนบุคคลธรรมดาที่ได้รับการว่าจ้างเพื่อให้บริการ เช่น เมื่อต่างประเทศมาเปิดธุรกิจบริการในประเทศ จะต้องว่าจ้างนักกฎหมายท้องถิ่นไม่ต่ำกว่า 2 คน เป็นต้น

4.บางประเทศก็มีการจำกัดจำนวน หรือปริมาณให้บริการ เช่น กำหนดให้เปิดมหาวิทยาลัย หรือโรงพยาบาลได้ 1 แห่งใน 1 จังหวัด เป็นต้น

5.บางประเทศมีการจำกัดรูปแบบของหน่วยธุรกิจที่ให้บริการ เช่น รูปแบบของหน่วยธุรกิจที่ให้บริการจะต้องเป็นเฉพาะบริษัทจำกัด ซึ่งจะต้องจดทะเบียนในประเทศนั้นเท่านั้น เป็นต้น

6.บางประเทศก็จำกัดทุนจากต่างชาติที่จะลงทุนในการประกอบธุรกิจบริการ ในรูปของสัดส่วนการถือหุ้น หรือมูลค่าการลงทุน ซึ่งเรื่องนี้เป็นเรื่องที่คนไทยทั่วๆ ไปรู้จักกันดี และเป็นตัวอย่างที่เห็นได้ชัดก็คือ ตามที่กฎหมายการประกอบธุรกิจของคนต่างด้าว พ.ศ. 2542 กำหนดไว้ให้คนต่างชาติถือครองหุ้นได้โดยทั่วๆ ไปไม่เกิน 49% เป็นต้น

สำหรับในเรื่องที่ 2 นั้น บางประเทศอาจมีกฎหมายทั่วๆ ไป หรือกฎระเบียบภายใน หรือกฎหมายเฉพาะที่ให้การปฏิบัติไม่เท่าเทียมกันระหว่างบริการต่างชาติกับบริการในประเทศ หรือแม้บางครั้งไม่มีกฎหมายกำหนด แต่ในทางปฏิบัติก็มีการดำเนินการที่ไม่เท่าเทียมกัน ที่เรียกว่า โดยพฤตินัย เช่น การกำหนดทุนขั้นต่ำในการจัดตั้งบริษัท หรือเปิดสำนักงานสำหรับคนต่างชาติ หรือการเลือกปฏิบัติที่คนไทยรู้จักกันดีก็คือ กฎหมายที่ดินที่ไม่ให้ต่างชาติถือครองที่ดิน เป็นต้น

เมื่อได้เห็นภาพกว้างๆ ของรูปแบบของการให้บริการ รวมถึงข้อจำกัดหรืออุปสรรคของการค้าบริการแล้ว ก็น่าจะดูได้แล้วว่า จนถึงขณะนี้เขาเปิดอะไรไปถึงไหนกันแล้ว แต่ยังก่อน ก่อนที่จะก้าวไปสู่จุดนั้น ยังมีภาพรวมที่ควรจะทราบก่อน ก็คือแผนการเปิดเสรีบริการที่อาเซียนร่วมกันวางไว้ หรือที่เรียกว่า Road Map เพื่อจะนำไปสู่การรวมกลุ่มทางเศรษฐกิจของอาเซียนว่าเป็นอย่างไร

อาเซียนวางแนวทางเปิดเสรีบริการเพื่อที่จะรวมกลุ่มกัน โดยสรุปคือ

กำหนดสาขาบริการที่จะเร่งรัดการเปิดตั้งแต่ปี ค.ศ. 2008 ไว้ 4 สาขา โดยจะต้องมีสัดส่วนการถือหุ้นของไทยกับต่างชาติ ดังนี้

ปี ค.ศ. 2008/พ.ศ. 2551 ต่างชาติ 49 : ไทย 51

ปี ค.ศ. 2010/พ.ศ. 2553 ต่างชาติ 70 : ไทย 30

และไม่มีข้อจำกัดในการให้บริการข้ามพรมแดน ตลอดจนให้ต่างชาติเข้ามาทำงานได้มากขึ้น

ซึ่งสาขาเร่งรัด ได้แก่ คอมพิวเตอร์ โทรคมนาคม ธุรกิจท่องเที่ยว และสุขภาพ สำหรับสาขาเร่งรัดอีกสาขา ได้แก่ บริการด้านโลจิสติกส์ แต่สาขานี้จะเปิดเสรีช้ากว่าหน่อย คือปี ค.ศ. 2013/พ.ศ. 2556 ที่จะให้ต่างชาติถือหุ้นได้ถึง 70% โดยค่อยๆ ทยอยให้มีการถือหุ้นเพิ่มขึ้นเป็นลำดับ และก็เช่นเดียวกัน จะต้องไม่มีข้อจำกัดในการให้บริการข้ามพรมแดน ตลอดจนให้คนต่างชาติเข้ามาทำงานได้มากขึ้น

ส่วนสาขาอื่นๆ ที่ไม่อยู่ในกลุ่มสาขาเร่งรัด เช่น วิชาชีพ ก่อสร้าง จัดจำหน่าย การศึกษา สิ่งแวดล้อม เป็นต้น ก็จะต้องค่อยๆ ทยอยให้มีการถือหุ้นเพิ่มขึ้นจาก 49% ในปี ค.ศ. 2008/พ.ศ. 2551 ไปจนถึง 70% ในปี ค.ศ. 2015/พ.ศ. 2558 ตลอดจนไม่มีข้อจำกัดในการให้บริการข้ามพรมแดน และให้คนต่างชาติเข้ามาทำงานได้มากขึ้น

เห็นเช่นนี้แล้ว บางธุรกิจน่าจะเริ่มตกใจได้แล้ว แต่บางธุรกิจที่สามารถแข่งขันได้ก็จะดีใจ ขึ้นอยู่กับว่าท่านอยู่ที่ด้านไหนของเหรียญดังที่ดิฉันได้เคยกล่าวแล้ว

สำหรับท่านที่ตกใจ ก็อย่าเพิ่ง ใจเย็นๆ ไว้ก่อน จะต้องมาดูว่าเขาทำกันจริงจังแค่ไหน และท่านอยู่ในธุรกิจประเภทใด ประเด็นสำคัญอีกประเด็นที่ควรทราบก็คือ การค่อยๆ ให้คนต่างชาติเข้ามาทำงานได้มากขึ้นนั้น เขาพูดกันถึงเฉพาะแรงงานที่มีความเชี่ยวชาญหรือที่เรียกว่า Skill Labour เท่านั้น ไม่ใช่แรงงานทั่วๆ ไป