การเมืองของกำนัน ผู้ใหญ่บ้าน

โดย...วรรณธรรม กาญจนสุวรรณ

เมื่อวันที่ 9 ต.ค. 2555 ยงยศ แก้วเขียว นายกสมาคมกำนันผู้ใหญ่บ้านแห่งประเทศไทย พร้อมตัวแทน 25 จังหวัด ได้มาชุมนุมที่บริเวณหน้ารัฐสภา เพื่อเรียกร้องให้มีการถอนร่าง พ.ร.บ.ลักษณะปกครองท้องที่ (ฉบับที่...) เพื่อคัดค้านการกำหนดวาระดำรงตำแหน่ง 5 ปี และคัดค้านการเลือกกำนันโดยตรงจากประชาชน

ผู้เขียนได้ทำการศึกษาวิจัย เรื่อง “ปัญหากฎหมายเกี่ยวกับกำนัน ผู้ใหญ่บ้าน แพทย์ประจำตำบล สารวัตรกำนันและผู้ช่วยผู้ใหญ่บ้าน” เสนอต่อกรมการปกครอง กระทรวงมหาดไทย 2555 พบว่า

การศึกษาเชิงปริมาณ กลุ่มตัวอย่างโดยสุ่มตัวอย่างแบบเจาะจง คือ กำนัน ผู้ใหญ่บ้าน ทั่วประเทศจำนวน 2,046 คน กำนันและผู้ใหญ่บ้านผู้ตอบแบบสอบถาม มีระดับความคิดเห็นด้วยมากที่สุดตามลำดับ ดังนี้

1.ผู้ที่มีสิทธิสมัครรับเลือกเป็นผู้ใหญ่บ้าน จะต้องเป็นผู้ที่มีคุณสมบัติครบถ้วนและไม่มีลักษณะต้องห้ามตามที่กฎหมายกำหนดตั้งแต่ในวันสมัครรับเลือกเป็นผู้ใหญ่บ้าน คิดเป็น 71.65%

2.ควรให้มีการจัดตั้งสำนักงานหรือที่ทำการกำนัน/สำนักงานหรือที่ทำการผู้ใหญ่ รวมทั้งสนับสนุนวัสดุอุปกรณ์และงบประมาณในการทำงาน 69.99%

3.ผู้สมัครรับเลือกเป็นผู้ใหญ่บ้าน ต้องไม่เป็นผู้มีพฤติการณ์เป็นผู้มีอิทธิพล หรือเสียชื่อในทางพาลหรือทางทุจริต หรือเสื่อมเสียในทางศีลธรรม 69.75%

4.ควรกำหนดให้กำนัน ผู้ใหญ่บ้าน สามารถใช้อาวุธปืนของทางราชการในการปฏิบัติหน้าที่เกี่ยวกับการรักษาความสงบเรียบร้อยตามหลักเกณฑ์และวิธีการที่กระทรวงมหาดไทยกำหนด 69.35%

5.ผู้มีสิทธิสมัครรับเลือกเป็นผู้ใหญ่บ้านควรจบการศึกษา ภาคบังคับตามที่กฎหมายกำหนด อย่างน้อยชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 6 เพื่อให้สอดคล้องกับการศึกษาภาคบังคับตามที่กฎหมายในปัจจุบันและสภาวการณ์ของประเทศที่มีความเจริญขึ้น 67.16%

6.ผู้มีสิทธิสมัครรับเลือกเป็นผู้ใหญ่บ้านควรมีภูมิลำเนาหรือถิ่นที่อยู่เป็นประจำ และมีชื่อในทะเบียนบ้านหมู่บ้านของตนติดต่อกันไม่น้อยกว่า 2 ปี จนถึงวันเลือก 1,343 คน 65.64%

7.ผู้ที่มีสิทธิสมัครรับเลือกเป็นผู้ใหญ่บ้านจะต้องเป็นผู้ที่มีคุณสมบัติครบถ้วนและไม่มีลักษณะต้องห้ามตามที่กฎหมายกำหนดตั้งแต่ในวันที่มีการเลือกผู้ใหญ่บ้าน 61.88%

8.ควรพัฒนาและผลักดันให้ “คณะกรรมการตำบล” มีบทบาทหน้าที่อย่างจริงจังตามที่กฎหมายกำหนด 61.73%

9.เมื่อมีการประกาศจัดตั้งหมู่บ้านขึ้นใหม่ ควรกำหนดให้มีการเลือกผู้ใหญ่บ้านภายใน 30 วัน 60.56%

10.คณะกรรมการหมู่บ้านที่มีความหลากหลายด้านอาชีพของสมาชิกและเน้นการมีส่วนร่วมพัฒนาหมู่บ้าน จะช่วยให้ชุมชนเข้มแข็งขึ้น 58.26%

11.การกำหนดให้กำนัน ผู้ใหญ่บ้านมาจากการเลือกของประชาชนโดยตรง จะทำให้สามารถตรวจสอบความโปร่งใส สุจริต ยุติธรรมได้ง่ายขึ้น 56.40%

12.กำนัน ผู้ใหญ่บ้านควรมาจากการเลือกของประชาชนโดยตรง เพื่อให้สอดคล้องกับการเลือกตั้งในระดับท้องถิ่นและระดับชาติ 56.26%

13.คณะกรรมการตำบลจะทำหน้าที่เป็นตัวเชื่อมระหว่างกำนันกับองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นในพื้นที่ได้เป็นอย่างดี 49.22%

14.การกำหนดให้กำนัน ผู้ใหญ่บ้านทุกหมู่บ้านมาจากการเลือกของประชาชนโดยตรง จะทำให้การซื้อขายเสียงในการเลือกกำนัน ผู้ใหญ่บ้านลดลง 49.02%

15.การคัดเลือกกำนันโดยให้ผู้ใหญ่บ้านทุกหมู่บ้านในตำบลคัดเลือกกันเองดังที่เป็นอยู่ในขณะนี้ ทำให้มีการซื้อขายเสียงกันมากและง่ายกว่าการให้กำนันมาจากการเลือกของประชาชนโดยตรง 48.73%

16.ควรปรับปรุงวิธีการเข้าสู่ตำแหน่งของกำนันจากปัจจุบันกำนันมาจากการคัดเลือกกันเองของผู้ใหญ่บ้านในตำบล เป็นให้กำนันมาจากการเลือกโดยตรงของประชาชนทุกหมู่บ้านในตำบล 47.73%

17.ควรกำหนดให้กำนันมีอำนาจหน้าที่สามารถเรียกประชุมผู้ใหญ่บ้านและคณะกรรมการหมู่บ้านของหมู่บ้านอื่นในตำบลได้ 47.41%

18.ผู้มีสิทธิเลือกผู้ใหญ่บ้านควรต้องมีภูมิลำเนาหรือถิ่นที่อยู่ประจำ และมีชื่อในทะเบียนบ้านตามกฎหมายว่าด้วยการทะเบียนราษฎรในหมู่บ้านนั้น ติดต่อกันมานานกว่า 3 เดือน จนถึงวันเลือก เพื่อแก้ไขปัญหาการย้ายที่อยู่เพื่อหวังผลในการเลือกผู้ใหญ่บ้าน 42.08%

19.ในพื้นที่จังหวัดชายแดนภาคใต้ควรมีการจัดตั้งผู้ช่วยผู้ใหญ่บ้าน ฝ่ายกิจการเด็กและสตรี และฝ่ายพัฒนาสังคม ฯลฯ ขึ้น แล้วแต่งตั้งให้สตรีทำหน้าที่ผู้ช่วยใหญ่บ้านในฝ่ายดังกล่าวเพิ่มเติมขึ้น 40.47%

20.ผู้ใหญ่บ้านและกำนันที่เคยลาออกจากตำแหน่งไม่สมควรให้สามารถรับเลือกหรือคัดเลือกต่อเนื่องได้ในทันทีติดต่อกัน แต่ควรกำหนดให้มีการเว้นระยะเวลาหลังจากที่ได้พ้นจากตำแหน่งไประยะหนึ่ง จึงจะลงสมัครรับเลือกเป็นผู้ใหญ่บ้านหรือกำนันใหม่ได้ 35.78%

21.ควรสนับสนุน ผลักดัน และส่งเสริมให้สตรีได้เข้าสู่ตำแหน่งทางการปกครอง โดยกำหนดให้แต่ละหมู่บ้านมีสัดส่วนของชายและหญิงในการเป็นผู้ช่วยผู้ใหญ่บ้านอย่างเท่าเทียมกัน 35.53%

22.การให้กำนันมาจากการคัดเลือกกันเองของผู้ใหญ่บ้านในตำบลดังเช่นที่เป็นอยู่ในขณะนี้ จะทำให้ผู้ใหญ่บ้านใช้ดุลพินิจที่จะคัดเลือกผู้ที่มีความสามารถและเป็นที่ยอมรับของผู้ใหญ่บ้านส่วนใหญ่ เพื่อทำหน้าที่หัวหน้าของตน 28.54%

23.การให้กำนันมาจากการเลือกของประชาชนโดยตรงทำให้เกิดการแตกความสามัคคีของประชาชนในระดับหมู่บ้านภายในตำบลมากกว่าการให้กำนันมาจากการคัดเลือกกันเองของผู้ใหญ่บ้านดังที่เป็นอยู่ในปัจจุบัน 26.78%

นี้เป็นเพียงข้อมูลเชิงปริมาณบางส่วนเท่านั้น ขอให้ใช้วิจารณญาณในการอ่านและตีความครับ ที่แน่ๆ ผู้ปกครองหรือนักการเมืองจะทำให้ตนเองมีอำนาจและรักษาอำนาจ รวมถึงขยายอำนาจได้นานที่สุดทุกวิถีทาง