รุมวิพากษ์โปรเจกต์น้ำ 3 แสนล้าน แผนเพ้อฝัน...บนกระดาษ

โดย...สุภชาติ เล็บนาค

ปราโมทย์ ไม้กลัด อดีตอธิบดีกรมชลประทาน เปิดเผยระหว่างการประชุมวิชาการเรื่อง “วิพากษ์การจัดการน้ำและอุทกภัยของรัฐบาล” ซึ่งสมาคมนักอุทกวิทยาไทยจัดขึ้นเมื่อวันที่ 17 ส.ค. ว่า ที่ผ่านมาได้เสนอแนะกระบวนการจัดการน้ำในภาวะเร่งด่วน แต่กระบวนการจัดการของรัฐบาลใช้ไม่ได้เลย แต่ละหน่วยงานชุลมุน หาคนจัดการไม่ได้ และยังเป็นรูปแบบเดิมจนถึงทุกวันนี้ก็อ้างว่าเป็นแผนแม่บท ซึ่งไม่ใช่แผนแม่บทจริง แต่เกิดจากการจำลองทางวิทยาศาสตร์ ซึ่งไม่เข้าใจธรรมชาติอย่างสิ้นเชิง

“ตัวเลขการไหลของน้ำพวกนี้ผมมีตั้งแต่สมัยเป็นอธิบดีกรมชลประทาน แต่ในข้อเท็จจริงเป็นไปไม่ได้หรอก เพราะเกิดจากการวางในกระดาษ ไม่ได้ให้ธรรมชาติเป็นครูสอน รัฐบาลไม่เคยเรียนรู้เลยว่าทำไมบางระกำโมเดลถึงแก้ไม่ได้ อยุธยา สิงห์บุรี อ่างทอง ก็เหมือนกัน ธรรมชาติเขาก็สั่งสอนไปแล้ว แต่ผู้ที่บริหารจัดการเข้าใจหรือเปล่า ผมก็ไม่ทราบ” ปราโมทย์ ระบุ

“เวลานี้ส่วนราชการทุกหน่วยงานที่เกี่ยวข้องกับน้ำถูกทำลายลงทั้งหมด ไม่มีสิทธิมีเสียง ถูกจำกัดเสียงหมด ไม่กล้าพูด ไม่กล้าบอก พูดอยู่คำเดียวว่า ท่านรัฐมนตรีจะเอาอย่างไรก็เอา หรือแม้กระทั่งรัฐมนตรีเกษตรและสหกรณ์ ก็ยังไม่กล้าพูดข้อมูลต่างๆ เกี่ยวกับน้ำ กบอ. น่าเป็นห่วงว่าจะขับเคลื่อนยุทธศาสตร์การจัดการได้อย่างไร ยุทธศาสตร์เป็นข้อมูลทั้งสิ้น ไม่ใช่แนวทางปฏิบัติที่เกิดจากการศึกษาวิเคราะห์เป็นระบบว่าประชาชนจะได้รับผลกระทบอย่างไร ฉะนั้นไม่มีทางสำเร็จ” อดีตอธิบดีกรมชลประทาน ย้ำ

ขณะที่ บัญชา ขวัญยืน อาจารย์ประจำคณะวิศวกรรมศาสตร์ มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ กล่าวว่า การบริหารจัดการระบบลุ่มน้ำย่อยและระบบลุ่มน้ำรวมยังไม่เป็นเอกภาพ ขาดเครื่องมือการแก้ปัญหาลุ่มน้ำแบบองค์รวม เช่น เกณฑ์การบริหารจัดการน้ำในภาวะวิกฤต การปรับปรุงกฎหมายน้ำ การมีส่วนร่วมที่ยังไม่ครอบคลุม ไม่เปิดโอกาสให้วิพากษ์วิจารณ์

“รัฐบาลบอกว่าต้องฟื้นฟูป่าด้วยการปลูกป่าเพิ่มให้ซับน้ำได้มากกว่านี้ แต่ในความเป็นจริงไม่มีทางปลูกป่าทัน ถ้ายังมีคนบุกรุกตลอดเวลา แม่น้ำปิง ป่าลดลงกว่า 5% ตลอดปี 2545-2552 ขณะที่แม่น้ำยม ป่าก็ลดลง 2% จากการขยายพื้นที่การเกษตร ส่วนแม่น้ำสะแกกรังหรือท่าจีนก็หนักมากเช่นกัน แล้วจะไปส่งเสริมการปลูกป่าได้อย่างไร” บัญชา ชี้ให้เห็น

นักวิชาการจากมหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ ระบุอีกว่า แผนงานที่เลขาธิการสำนักงานนโยบายและบริหารจัดการน้ำและอุทกภัยแห่งชาติ (สบอช.) ระบุว่าได้เริ่มทำไว้แล้ว อาทิ คันกั้นคลองพระยาบันลือหรือคลองระพีพัฒน์นั้น ขณะนี้ยังไม่คืบหน้าใดๆ ถนนเลียบแม่น้ำท่าจีนทั้งสายก็ยังไม่ลงมือทำ ขอให้รัฐบาลลงไปตรวจพื้นที่และสภาพความเป็นจริงบ้างว่าได้ทำอะไรไปแล้วหรือไม่

ข้อเสนอก็คือ ให้จัดการพื้นที่ปลูกข้าวปีละ 2 ครั้ง โดยแบ่งเป็น 2 ลักษณะ คือ พื้นที่ลุ่มต่ำน้ำท่วมขังประจำ ต้องปรับให้ฤดูฝนเก็บเกี่ยวภายในเดือน ส.ค. ส่วนพื้นที่อื่นให้เก็บเกี่ยวภายในต้นเดือน ก.ย. รวมถึงเสนอแนะให้ผันน้ำลงทะเลมากที่สุดก่อนเดือน ต.ค.

ด้าน สุพจน์ โตวิจักษณ์ชัยกุล รองปลัดกระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม และเลขาธิการสำนักงานนโยบายและบริหารจัดการน้ำและอุทกภัยแห่งชาติ (สบอช.) กรรมการบริหารจัดการน้ำและอุทกภัย (กบอ.) อธิบายว่า ขณะนี้ กบอ. ได้เตรียมพร้อมด้วยการวิเคราะห์ข้อมูลปริมาณน้ำฝนในอดีต รวมถึงปรับฐานข้อมูลป่าในภาคเหนือใหม่จากที่เคยซึมซับได้ 2 หมื่นล้านลูกบาศก์เมตร (ลบ.ม.) ก็ปรับให้เป็น 5,000 ล้าน ลบ.ม.เท่านั้น

ทั้งนี้ หากพิจารณาสถานการณ์ที่เลวร้ายที่สุดจากปริมาณน้ำเฉลี่ย 2.8 หมื่นล้าน ลบ.ม. เท่าปี 2554 เก็บในป่าภาคเหนือ 5,000 ล้าน ลบ.ม. เก็บภายในเขื่อนภูมิพลและเขื่อนสิริกิติ์อีก 1 หมื่นล้าน ลบ.ม. พอมาถึงแก้มลิงเหนือและใต้ จ.นครสวรรค์ ยังสามารถเก็บได้อีก 5,000 ล้าน ลบ.ม. มาถึง จ.พระนครศรีอยุธยา รับจากแม่น้ำป่าสักและแม่น้ำสะแกกรัง 12,900 ล้าน ลบ.ม.

ขณะที่แม่น้ำเจ้าพระยารับได้ 1.16 ล้าน ลบ.ม. แม่น้ำท่าจีน 1,900 ล้าน ลบ.ม. แม่น้ำบางปะกง 1,500 ล้าน ลบ.ม. น้ำก็จะไม่ล้นตลิ่ง และสามารถระบายผ่านฟลัดเวย์ชั่วคราวตะวันออกได้อีก 1,800 ล้าน ลบ.ม. ซึ่งได้วางฟลัดเวย์ด้านตะวันออกและตะวันตกที่จะระบายน้ำได้ 3,800 ล้าน ลบ.ม. จะทำให้ไม่ท่วม จ.ฉะเชิงเทรา แน่นอน เพราะได้ทำทางน้ำหลากเร่งด่วนไว้แล้วที่ จ.นครนายก และฉะเชิงเทรา เพื่อไม่ให้เกิดผลกระทบจากการเบี่ยงน้ำหนีกรุงเทพมหานคร (กทม.) และปริมณฑลทั้งหมด

นอกจากนี้ รัฐบาลยังเตรียมคันปิดล้อมตั้งแต่เขื่อนพระราม 6 ยาวเชื่อมกับคลองระพีพัฒน์แยกใต้ไปสู่คลอง 13 คลองพระองค์ไชยานุชิตลงอ่าวไทย และยังปรับปรุงแนวคันพระราชดำริทิศเหนือจากคลองรังสิตและด้านทิศตะวันออกไปตามถนนนิมิตใหม่จนถึงคลองรังสิต พร้อมตั้งสถานีสูบน้ำชั่วคราว รวมถึงขุดลอกคลองกำหนดขอบเขตทางน้ำหลาก ด้วยการปรับปรุงช่องทางน้ำที่ตัดถนน

ด้านฝั่งตะวันตก ได้ปรับปรุงคันปิดล้อมริมแม่น้ำเจ้าพระยา ริมคลองพระยาบันลือไปจนถึงริมแม่น้ำท่าจีน และปรับปรุงคันปิดล้อมให้ลงไปสู่แก้มลิงมหาชัยได้

...แผนงานเร่งด่วนเหล่านี้ รัฐบาลได้ทำหมดแล้ว?