AEC กับมุมมองทางกฎหมาย

โดย...พวงรัตน์ อัศวพิศิษฐ์

ผู้เขียนคิดว่าจะไม่เขียนเรื่องการรวมกลุ่มทางเศรษฐกิจของอาเซียน หรือ AEC (ASEAN Economic Community) อีกสักพัก เพราะเห็นว่ามีการเขียนกันมากแล้วในระยะนี้ ทั้งที่เป็นข้อมูลและเป็นการวิเคราะห์ ตัวผู้เขียนเองก็เขียนไปมากเช่นกัน ถึงแม้จะเขียนมาก่อนหน้านี้นานมาแล้ว แต่ก็เผอิญมาเห็นเรื่องที่น่าสนใจและยังไม่มีใครพูดถึง ก็เลยอดไม่ได้ ที่จริงก็น่าเสียดายที่ผู้เขียนมาเขียนช้าไปนิด เพราะกว่าบทความนี้จะลงตีพิมพ์ ก็เป็นหลังจากที่การสัมมนาได้จัดไปแล้ว

เรื่องที่ผู้เขียนจะเขียนถึงก็คือกฎหมายต่างๆ ของอาเซียน ในเรื่องของทรัพย์สินทางปัญญาและการค้าระหว่างประเทศ เมื่อเป็น AEC ในปี 2558 แล้ว ซึ่งเป็นเรื่องที่ผู้เขียนยังไม่เห็นมีการพูดถึงกันตรงๆ อาจมีบ้างก็แทรกอยู่ตรงนั้นตรงนี้ โดยเฉพาะความริเริ่มและการจัดสัมมนาครั้งนี้ก็มาจากฝากของกฎหมายโดยตรง นั่นก็คือ ศาสทรัพย์สินทางปัญญาและการค้าระหว่างประเทศกลาง ได้จัดการสัมมนาที่เรียกว่า เป็นการสัมมนาเตรียมความพร้อมทางกฎหมายและธุรกิจสู่ประชาคมเศรษฐกิจอาเซียน (AEC) โดยจัดขึ้นในวันที่ 20–21 ก.ค. 2555 ที่โรงแรมเซ็นทาราแกรนด์ แอท เซ็นทรัล พลาซา ลาดพร้าว กรุงเทพ

หัวข้อสำคัญที่น่าสนใจก็คือ การดูว่ามีกฎหมายของไทยอะไรบ้างที่จะต้องแก้ไขเพื่อรองรับการเป็น AEC ทั้งกฎหมายที่เกี่ยวกับการค้า การลงทุน การเงิน การธนาคาร กฎหมายศุลกากร กฎหมายเกี่ยวกับการเคลื่อนย้ายแรงงานและบริการ รวมถึงบทบาทของศาลที่เปลี่ยนแปลงไปเมื่อเข้าสู่ประชาคมเศรษฐกิจอาเซียน เรื่องเหล่านี้ผู้เขียนเชื่อว่ายังไม่มีใครพูดถึงมาก่อน

ดูแค่เรื่องของบริการที่มีรวมๆ แล้วเป็นร้อยสาขาย่อย เพราะบริการนั้นไม่ใช่ แต่สาขาที่เราได้ยินผ่านๆ หูกันไม่กี่สาขา เช่น ท่องเที่ยว วิชาชีพ โรงแรม สปา โรงพยาบาล เป็นต้น แต่ที่จริงแล้วมีมากมายกว่านั้น เช่น ท่องเที่ยวก็มีตั้งแต่โรงแรม ร้านอาหาร ผู้ประกอบการท่องเที่ยว ไกด์ หรือสาขาวิชาชีพ ก็มีทั้งแพทย์ พยาบาล สถาปนิก วิศวกร ผู้ตรวจบัญชี แล้วยังมีเรื่องของการธนาคาร ซึ่งมีสารพัดกิจกรรมภายใต้ธนาคาร ไม่ว่าจะเป็นเอทีเอ็ม การฝาก ถอน โอน แลกเปลี่ยนเงินตรา ฯลฯ

ผู้เขียนสามารถนั่งบรรยายกิจกรรมภายใต้บริการไปอีก 3 ตอน แต่ก็คงไม่มีประโยชน์อะไร เพราะเรากำลังจะดูกันในแง่มุมของกฎหมาย ซึ่งก่อนจะไปถึงตรงนั้น ก็ต้องทำความรู้จักเรื่องการเปิดตลาดบริการอีกนิดว่า ไม่ใช่การลดภาษีนำเข้าอย่างการเปิดตลาดสินค้า แต่เขาแบ่งลักษณะออกเป็น 2 แบบใหญ่ๆ คือ

Horizontal Commitments กับ

Specific Commitments

เนื่องจากได้สรุปการค้าบริการไว้เป็น 4 รูปแบบ (Mode) คือ

1.Cross border supply ซึ่งก็คือการค้าข้ามชายแดนหรือระหว่างประเทศนั่นเอง เช่น การที่เราดูข่าว CNN ผ่านทางดาวเทียม

2.Consumption Abroad ซึ่งก็คือการที่ผู้บริโภคเดินทางไปรับบริการในต่างประเทศ เช่น คนไทยไปเข้าโรงพยาบาลรับการรักษาในสหรัฐ หรือนักท่องเที่ยวเดินทางมาพักโรงแรมในประเทศไทย เป็นต้น

3.Commercial Presence ซึ่งก็คือการที่ต่างชาติมาตั้งบริษัทในไทยและไทยไปตั้งบริษัทในต่างประเทศ

4.Presence of natural persons ซึ่งก็คือการเคลื่อนย้ายแรงงานระหว่างประเทศ

ดังนั้น สิ่งที่ยังไม่ได้พูดถึงก็คือการจับคู่เรื่องของการเปิดเสรีสาขาย่อย หรือสาขาใดสาขาหนึ่งของบริการกับกฎหมายในประเทศของไทย ว่าถ้ามีการเปิดเสรีสาขาย่อยใดหรือสาขาใด จะต้องมีการแก้ไขกฎหมายที่เกี่ยวข้องหรือไม่ เช่น ตกลงกันว่าจะให้ต่างชาติถือหุ้นได้ถึง 70 เปอร์เซ็นต์ในสาขาโลจิสติกส์ จะต้องแก้พระราชบัญญัติประกอบธุรกิจคนต่างด้าวหรือไม่ เพื่อรองรับ AEC ที่จะมาถึง เป็นต้น

คงจะต้องดูกันวันสัมมนาว่าจะได้ทราบอะไรบ้างในเรื่องกฎหมายที่เกี่ยวข้อง มีการแก้ไขเพื่อรองรับหรือไม่ แต่คราวนี้คงจะเป็นการดูแค่กฎหมายของไทย ที่จริงยังมีกฎหมายของอาเซียนอื่นๆ ที่ควรจะได้ทราบด้วย เพื่อรู้เราและรู้เขา เพราะการรู้เขานั้นจะสำคัญกว่ามากๆ เราเห็นว่าเขาผูกพันที่จะเปิดเรื่องโน้นเรื่องนี้ แต่อาจมีก๊อก 2 ก๊อก 3 เป็นกฎหมายภายในต่างๆ ที่ปิดกั้นไว้ก็ได้

แล้วนี่ก็ยังเป็นตัวอย่างแค่เรื่องบริการ ถ้าหันมาดูเรื่องทรัพย์สินทางปัญญา ก็จะมีเรื่องของกฎหมายให้ดูอีก น่าเสียดายที่ผู้เขียนดูกำหนดการแล้วไม่มีเรื่องความตกลงมาดริด หรือพิธีสารมาดริด ซึ่งเป็นเรื่องที่สมาชิกสามารถจดทะเบียนเครื่องหมายการค้าระหว่างประเทศได้ จากประเทศใดประเทศหนึ่งหรือประเทศต้นกำเนิด และอาเซียนจะต้องเป็นสมาชิกให้พร้อมเพรียงกันภายในปี 2558 และเท่าที่ทราบไทยอาจจะเข้าเป็นสมาชิกในอีก 12 ปีข้างหน้า หากแก้ไขพระราชบัญญัติเครื่องหมายการค้าได้ทัน น่าเสียดายที่ไม่มีการพูดถึงแต่กลับไปพูดถึงความตกลงเฮก ซึ่งเป็นแผนการเข้าเป็นสมาชิกลำดับถัดไป

อย่างไรก็ตาม ผู้เขียนคงได้มีโอกาสมาเล่าให้ฟังต่อไป หลังจากได้เข้าร่วมสัมมนาแล้ว