ฝ่าปมแก้รธน.จุดร่วมพ่วงประชามติ

โดย...ชัยรัตน์ พัชรไตรรัตน์

สถาบันพระปกเกล้า จัดสัมมนาโครงการศึกษา “รัฐธรรมนูญที่เหมาะสมสำหรับประเทศไทย” เรื่อง “รูปแบบและกระบวนการร่างรัฐธรรมนูญที่เหมาะสม” ณ อาคารรัฐประศาสนภักดี ศูนย์ราชการการเฉลิมพระเกียรติ 80 พรรษา

บวรศักดิ์ อุวรรณโณ เลขาธิการสถาบันพระปกเกล้า กล่าวว่า การจัดทำรัฐธรรมนูญต้องคำนึงถึงอำนาจในการสถาปนารัฐธรรมนูญด้วยอำนาจนี้จะอยู่เหนือคณะรัฐมนตรี รัฐสภา และศาล ดังนั้นรัฐสภาไม่สามารถออกกฎหมายที่ขัดต่ออำนาจสถาปนารัฐธรรมนูญได้ ส่วนกรณีกลุ่มนิติราษฎร์เสนอให้ตั้งคณะตุลาการพิทักษ์ระบอบรัฐธรรมนูญนั้น เห็นว่าไม่ใช่แนวคิดใหม่ แต่เป็นรูปแบบที่ยึดตามประเทศฝรั่งเศส โดยเปลี่ยนแปลงเฉพาะที่มาของคณะตุลาการเท่านั้น

ดังนั้น การจัดทำรัฐธรรมนูญที่เหมาะสมสำหรับประเทศไทยต้องมีองค์ประกอบด้วยกัน 3 ประเด็น คือ ประเด็นแรก วัฒนธรรมการเมืองไทย ประเด็นที่สอง การศึกษาเปรียบเทียบกับต่างประเทศว่าทำอะไรกันบ้าง และประเด็นที่สาม คือหลักนิติศาสตร์

อุทัย พิมพ์ใจชน อดีตประธานรัฐสภา มองว่า ปัจจุบันรัฐธรรมนูญถูกเขียนไว้หลายมาตรา ทั้งที่สามารถเขียนไม่กี่มาตราก็ได้ “เมื่อเกิดความไม่เหมาะสม ก็จะมีการแก้ไขที่จะเกี่ยวกับเรื่องนักการเมืองทั้งนั้น ซึ่งคิดว่าสิ่งที่มีความเป็นห่วงในการร่างรัฐธรรมนูญ คือ 1.นักการเมืองจะทำปู้ยี่ปู้ยำใส่ในรัฐธรรมนูญ โดยหลายคนมีความเป็นห่วงความไม่ชอบมาพากลของนักการเมือง และ 2.กลัวการปฏิวัติ ที่กลัวการล้มล้างรัฐธรรมนูญ ซึ่งรัฐธรรมนูญปี 2540 ก็เขียนไว้ชัดเจน และปี 2550 ก็ได้ลอกมาใช้”

อย่างไรก็ตาม หากห่วง 2 เรื่องนี้ ต่อไปรัฐธรรมนูญเขียนเพียง 34 มาตราก็ได้ ซึ่งเป็นสิ่งที่คิดมากว่า 30 ปี เช่น มาตรา 1 ประเทศไทยเป็นราชอาณาจักรอันหนึ่งอันเดียวกัน จะแบ่งแยกไม่ได้ มาตรา 2 ประเทศไทยปกครองโดยระบอบประชาธิปไตย มีพระมหากษัตริย์เป็นประมุข และให้สืบสันติวงศ์เป็นไปตามกฎเกณฑ์ มาตรา 3 ประเทศไทยปกครองตามประเพณี โดยการปกครองตามระบอบประชาธิปไตย หากมีกรณีที่มีความสงสัยก็ให้ที่ประชุมใหญ่ศาลฎีกาพิจารณา

บรรเจิด สิงคะเนติ คณบดีนิติศาสตร์ สถาบันบัณฑิตพัฒนบริหารศาสตร์ (นิด้า) กล่าวว่า รัฐธรรมนูญไม่ควรจะยาวมาก เพราะประเทศไทยมีปัญหาในเรื่องของการตีความ และหลายเรื่องไม่จำเป็นต้องเขียนไว้ เช่น องค์กรตามรัฐธรรมนูญ เอาองค์กรเทียมมาใส่รวมอยู่ด้วย หลายองค์กรไม่ได้เป็นองค์กรตามรัฐธรรมนูญโดยสภาพ ดังนั้นสามารถตัดออกไปได้ เพราะโดยหลักรัฐธรรมนูญแก้ยาก เนื่องจากเป็นกติกาสูงสุดของประเทศ ดังนั้นการแก้ไขต้องให้ประชาชนลงประชามติ เพื่อถามความเห็นพ้องต้องกัน ไม่ใช่อาศัยเสียงข้างมากของฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งผลักดันการแก้ไขรัฐธรรมนูญ

“ผมเห็นว่าประเทศที่มีความแตกแยก อย่าใช้ประชาธิปไตยเสียงข้างมาก ต้องอาศัยความยินยอมพร้อมใจจากทุกฝ่าย โดยเฉพาะประเทศที่ร้าวลึกทางศาสนา ประเทศไทยก็เช่นเดียวกัน ควรใช้ประชาธิปไตยแบบสมานฉันท์ เรื่องของการแก้รัฐธรรมนูญไม่มีอาหารสำเร็จรูป ฉะนั้นต้องตั้งโจทย์ให้ถูกต้องเพื่อที่จะดำเนินการได้อย่างถูกต้อง”

นครินทร์ เมฆไตรรัตน์ คณบดีรัฐศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ อธิบายว่า กฎหมายรัฐธรรมนูญในโลกมีที่มา 3 อย่าง 1.เกิดจากชนชั้นหลัก คือ พระมหากษัตริย์จัดทำแล้วพระราชทานให้ 2.เกิดจากประชาชนปฏิวัติและตั้งสภาร่างรัฐธรรมนูญ (ส.ส.ร.) มาทำร่างรัฐธรรมนูญขึ้นเอง และ 3.รัฐธรรมนูญของประเทศไทย อำนาจในการจัดทำเกิดจากข้อตกลงระหว่างพระมหากษัตริย์กับคณะราษฎร ฉะนั้นรัฐธรรมนูญของเรามีองค์ประกอบ คือ พระมหากษัตริย์

ทว่าปัญหาคือ บางคนอธิบายว่ารัฐธรรมนูญเกิดจากพระมหากษัตริย์ฝ่ายเดียว ถือว่าเป็นการบิดเบี้ยวข้อเท็จจริง บางคนบอกว่าเกิดจากคณะราษฎรหรือผู้แทนประชาชนจัดทำ ซึ่งสุดโต่งทั้งคู่ ประเทศไทยมีวิวัฒนาการไปไกล และคิดว่าการลงประชามติเป็นการใช้อำนาจโดยตรงของประชาชน ไม่ว่าจะเห็นด้วยหรือไม่ และถือเป็นความก้าวหน้า ซึ่งการลงประชามติด้วยการรับรองรัฐธรรมนูญทั้งฉบับบางประเทศก็เคยใช้ เช่น ฝรั่งเศส

การทำรัฐธรรมนูญยืนยาวหรือสั้น หรือผันแปรไปจากเจตนารมณ์ดั่งเดิม ล้วนแล้วแต่ไม่ได้เขียนในรัฐธรรมนูญทั้งสิ้น ดังนั้นรูปแบบการจัดทำแก้ไขหรือร่างใหม่ 3 รูปแบบ 1.ดำเนินการโดยกรรมาธิการของรัฐสภาเพียงฝ่ายเดียว หรือเปิดให้คนนอกเข้ามาทำได้ 2.การตั้ง ส.ส.ร.ควรเขียนเอกสารให้กับตัวเอง โดยขอสมัครเป็น ส.ส.ร.จะร่างหรือแก้ไข ไม่ควรเป็น ส.ส.ร.ลักษณะเสือมือเปล่า ควรมีข้อเสนอ เช่น การร่างรัฐธรรมนูญของสหรัฐจะมีการร่างตามความคิดของตัวเองขึ้นมาก่อนเผยแพร่ต่อประชาชน และ 3.จัดทำโดยคณะผู้เชี่ยวชาญที่ได้มอบหมายจากผู้มีอำนาจในรัฐธรรมนูญ

“กระบวนการที่เหมาะสม คือ เตรียมการให้ความรู้ ความเข้าใจ ปรับทัศนคติประชาชน ในฐานะอดีต ส.ส.ร. 2550 หากท่านพบกับประชาชนจะมีการเรียกร้องให้เขียนรัฐธรรมนูญที่ยาว เพราะคนไทยต้องการให้รัฐมีอำนาจมาก รัฐบาลไม่เคยทำอะไร ก็อยากให้ทำ ดังนั้นต้องทำความเข้าใจว่ากระบวนการร่างไม่ควรจะยาวมากนัก และหากทำรัฐธรรมนูญฉบับใหม่ ต้องมีเวลาลงประชามติให้ข้อมูลด้านบวกและลบ เพื่อประกอบการตัดสินของประชาชน”