เก็บกู้ไม่สิ้นสุด "ทุ่นระเบิด" เศษซากสงครามเย็น

โดย...สุภชาติ เล็บนาค

แม้ว่าสงครามระหว่างโลกเสรีนิยมและโลกคอมมิวนิสต์แถบชายแดนไทยกัมพูชา จะสิ้นสุดไปนานกว่า 30 ปีแล้ว แต่วิถีชีวิตของประชาชนแถบชายแดนในพื้นที่ 27 จังหวัดยังมีความเสี่ยงจากเศษซากสงคราม นั่นคือ ทุ่นระเบิด สังหารบุคคลจำนวนมากที่ถูกฝังไว้ใต้พื้นดินครอบคลุมพื้นที่กว่า 2,556.7 ตร.กม. ซึ่งยังคงอยู่รอวันเก็บกู้

แม้ว่าไทยจะลงนามใน “สนธิสัญญาออตตาวา” ในปี 2541 โดยสนธิสัญญามีเนื้อหาให้เก็บกู้และทำลายทุ่นระเบิดทิ้งให้หมดภายใน 10 ปี นับตั้งแต่วันลงนาม ควบคู่ไปกับการแสดงขอบเขต ล้อมรั้ว และให้ความช่วยเหลือผู้ประสบเหตุจากทุ่นระเบิด ทว่าพื้นที่ส่วนใหญ่ที่มีทุ่นระเบิดฝังอยู่เป็นพื้นที่ป่า ทำให้ไม่สามารถเข้าไปเก็บกู้ได้ ทำให้ประเทศไทยขอต่อเวลาการเก็บกู้จากปี 2552 เป็นปี 2561 แทน

อย่างไรก็ตาม เพื่อให้ทั่วโลกเห็นถึงความตั้งใจของทางการไทย กระทรวงการต่างประเทศจึงได้นำคณะผู้สังเกตการณ์จากสถานทูตต่างๆ เช่น นอร์เวย์ ออสเตรเลีย เบลเยียม แคนาดา เข้าเยี่ยมชมการปฏิบัติงานของศูนย์ปฏิบัติการทุ่นระเบิดแห่งชาติ เพื่อแสดงให้เห็นว่าอย่างน้อยในปี 2561 ไทยจะสามารถเก็บกู้ทุ่นระเบิดได้เต็มขีดความสามารถ

ชุตินทร คงศักดิ์ รองอธิบดีกรมองค์การระหว่างประเทศ ระบุว่า นานาชาติให้ความสนใจนโยบายเรื่องการจัดการทุ่นระเบิดของไทยมาก เพราะแม้จะมีงบประมาณไม่มากนัก และโดนตัดงบประมาณไปเหลือเพียง 80 ล้านบาท แต่ศูนย์ปฏิบัติการทุ่นระเบิดแห่งชาติก็ดำเนินการเก็บกู้ระเบิดด้วยเงินบริจาคและความร่วมมือจากหลายๆ องค์กรภาคีดำเนินการเป็นอย่างดี

ด้าน พล.ต.ไสยสิทธิ์ บุณยรัตพันธุ์ รองผู้บังคับการศูนย์ปฏิบัติการทุ่นระเบิดแห่งชาติ กล่าวถึงอุปสรรคในการเก็บกู้ว่า พื้นที่เก็บกู้ทั้งหมดมีความชื้นสูงและเป็นโคลนเสียเป็นส่วนใหญ่ ทำให้การเก็บกู้เป็นไปอย่างลำบาก นอกจากนี้ต้องใช้เจ้าหน้าที่ทหารที่เชี่ยวชาญใส่เครื่องแบบกันแรงกระแทกค่อยๆ เดินเก็บกู้ครั้งละ 1 ตร.ม. หากพบว่ามีโลหะแปลกปลอมก็จำเป็นต้องกั้นพื้นที่และให้ผู้เชี่ยวชาญอีกส่วนหนึ่งเข้ามาเก็บกู้ออกไป อย่างไรก็ตามพื้นที่ส่วนใหญ่ที่ยังเหลือนั้นได้มีการกั้นพื้นที่ปักป้ายแจ้งเตือนไว้ทั้งหมดแล้ว ทำให้ตั้งแต่ต้นปีที่ผ่านมายังไม่มีผู้ได้รับบาดเจ็บแม้แต่คนเดียว

“พื้นที่ตะเข็บชายแดนยังไม่สงบ 100% บางพื้นที่ยังมีการใช้ทุ่นระเบิดอยู่เลย เพราะฉะนั้นการจะเข้าไปเก็บกู้ไม่ได้ทำง่ายๆ นอกจากนี้งบประมาณเราก็ไม่ได้เอื้ออำนวยขนาดที่จะเข้าไปจัดการได้ด้วยเครื่องมือทันสมัย ฉะนั้นเราจึงยังต้องการการสนับสนุนจากทั้งรัฐบาลและความช่วยเหลือระหว่างประเทศในการจัดการปัญหานี้ร่วมกัน” พล.ต.ไสยสิทธิ์ ระบุ

อย่างไรก็ดี มุมมองอีกด้านหนึ่งของชาวต่างชาติอย่าง อักเซล สตีน นีลเซน ตัวแทนองค์การความช่วยเหลือแห่งประชาชนชาวนอร์เวย์ ประจำประเทศไทย ที่ติดตามการเก็บกู้ทุ่นระเบิด ระบุว่า จากที่เห็นความคืบหน้าการเก็บกู้ในหลายประเทศอย่าง ไนจีเรีย แองโกลา หรือกัมพูชาแล้ว เชื่อว่าประเทศไทยยังสามารถลงแรงกับการเก็บกู้ได้อีกมาก หากตั้งใจใช้ทรัพยากรที่มีอยู่อย่างเต็มที่กว่านี้

นีลเซน วิจารณ์ว่า ยุทธศาสตร์ของไทยยังไม่ชัดพอว่าจะดึงพลเรือนในพื้นที่เข้ามามีส่วนร่วมในการเก็บกู้วัตถุระเบิดหรือไม่ เพราะหลายประเทศมีการฝึกฝนอย่างจริงจังเพื่อให้การค้นหาเป็นไปอย่างรวดเร็วมากขึ้น ภาระหนักจะได้ไม่ตกอยู่กับทหารฝ่ายเดียว รวมทั้งควรสร้างความมีส่วนร่วมระหว่างไทยและประเทศเพื่อนบ้านในการจัดโครงการร่วมกัน เช่น อาจจัดโครงการกับกัมพูชา ซึ่งมีประสบการณ์สูง เป็นต้น