ความท้าทายใหม่ของ อปท.

โดย...วุฒิสาร ต้นไทร

“ประชาคมอาเซียน” เป็นความเปลี่ยนแปลงใหม่อันเกิดจากเจตนารมณ์ที่ต้องการให้ประเทศในกลุ่มอาเซียนเกิดความร่วมมือเพื่อสร้างความเข้มแข็ง รวมถึงความมั่นคงของประเทศสมาชิกทั้งด้านความมั่นคงเศรษฐกิจ โดยมุ่งเน้นไปที่ 3 ประชาคม คือ ประชาคมการเมืองและความมั่นคงอาเซียน ประชาคมเศรษฐกิจอาเซียน และประชาคมสังคมและวัฒนธรรมอาเซียน สำหรับประเทศสมาชิก โดยเฉพาะประเทศไทย ประชาคมอาเซียนคงเป็นมหากาพย์สำหรับไทยและองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น เพราะภายใต้กระบวนการเป็นประชาคมอาเซียนมีข้อกำหนด ข้อตกลงร่วมกันในหลายเรื่อง ซึ่งแต่ละเรื่องก็ล้วนแต่ส่งผลกระทบต่อ “ชุมชน” องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นในฐานะเป็นหน่วยงานที่ใกล้ชิดกับประชาชนและชุมชนที่สุด จึงไม่สามารถปฏิเสธผลกระทบที่เกิดจากการเป็นประชาคมอาเซียน ฉะนั้น “โจทย์” ใหญ่สำหรับองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นวันนี้ คือ จะตั้งรับกับการเป็นประชาคมอาเซียนอย่างไร??

อาเซียนได้กำหนดแนวทางการเป็น “ประชาคมสังคมและวัฒนธรรม” ที่มีเสถียรภาพ โดยเน้นให้ประชาชนแต่ละประเทศอาเซียนอยู่ร่วมกันภายใต้แนวคิดสังคมที่เอื้ออาทร มีสวัสดิการทางสังคมที่ดี และมีความมั่นคงทางสังคม ประการสำคัญ เสาหลักเรื่องประชาคมและวัฒนธรรมกำหนดความร่วมมือใน 6 ด้าน ได้แก่ การพัฒนาทรัพยากรมนุษย์ การคุ้มครองและสวัสดิการสังคม สิทธิและความยุติธรรมทางสังคม ความยั่งยืนด้านสิ่งแวดล้อม การสร้างอัตลักษณ์อาเซียน และการลดช่องว่างทางการพัฒนา เสาหลักเรื่อง “ประชาคมเศรษฐกิจ” เน้นการรวมตัวกันทางเศรษฐกิจ และการอำนวยความสะดวกในการติดต่อค้าขายระหว่างกัน อันจะทำให้ภูมิภาคมีความเจริญมั่งคั่ง และสามารถแข่งขันกับภูมิภาคอื่นๆ ได้เพื่อความอยู่ดีกินดีของประชาชนในประเทศอาเซียน และ “ประชาคมการเมืองและความมั่นคงอาเซียน” มุ่งให้ประเทศในภูมิภาคอยู่ร่วมกันอย่างสันติ มีระบบแก้ไขความขัดแย้งระหว่างกันได้ด้วยดี มีเสถียรภาพอย่างรอบด้าน ซึ่งประเด็นเหล่านี้ล้วนมีส่วนเกี่ยวข้องกับความเป็นอยู่ของประชาชน ชุมชนทั้งสิ้น ดังนั้นองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นจึงต้องกลับมาทบทวนว่ามีกระบวนการใดบ้างที่สามารถริเริ่มหรือต่อยอดสิ่งที่มีเพื่อพัฒนาคุณภาพชีวิตของประชาชนได้

องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นจะตั้งรับและรุกอย่างไรในกระแสประชาคมอาเซียน??

ด้านการศึกษาเป็นสิ่งที่สำคัญ และเป็นจุดเริ่มต้นของการพัฒนาด้านต่างๆ เสมือนประตูเชื่อมกับโลกภายนอก ดังนั้นก่อนที่องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น ในฐานะองค์การที่มีหน้าที่ในการจัดและส่งเสริมการศึกษาให้แก่ประชาชนและชุมชน จึงต้องพัฒนาประชาชน ชุมชนให้สามารถก้าวสู่ประชาคมอาเซียนได้นั้น องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นจะต้องเน้น “การพัฒนามาตรฐานด้านการศึกษา” ไม่ว่าจะเป็นพัฒนาคุณภาพในการจัดการศึกษา โดยการปรับหลักสูตรการเรียนการสอนโดยเน้นภาษาของชนชาติต่างๆ ในอาเซียน พัฒนาและสนับสนุนครูผู้สอนให้มีการแลกเปลี่ยนทางวัฒนธรรมระหว่างประเทศสมาชิก และนำเทคโนโลยีมาใช้ประกอบการเรียนการสอน จะทำให้ประชาชนเกิดการเรียนรู้ที่ทันสมัย มีความเป็นสากลและมีคุณภาพ

นอกจากนี้ ในส่วนของการพัฒนาการจัดบริการสาธารณะก็เป็นสิ่งสำคัญและจำเป็น ฉะนั้น “การพัฒนาทักษะด้านการให้บริการขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น จึงต้องเน้นการจัดบริการสาธารณะให้ได้ตามมาตรฐานที่กำหนดในแต่ละงานหรือกิจกรรมอย่างเคร่งครัด อาทิ องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นจะต้องจัดสวัสดิการสังคมสำหรับเด็ก กลุ่มเสี่ยง และกลุ่มด้อยโอกาส อย่างมีคุณภาพและทั่วถึง นอกจากนี้องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นต้องให้ความสำคัญกับการเข้าถึงการดูแลสุขภาพของคนในชุมชน ซึ่งจะทำให้ชุมชนมีการดำรงชีวิตที่มีสุขภาพ ปลอดภัย และมีคุณภาพชีวิตที่ดี

ประชาคมเศรษฐกิจอาเซียนทำให้เกิดการรวมตัวของเศรษฐกิจที่มีมูลค่าและมีช่องทางการกระจายสินค้าที่กว้าง ทำให้ต้องเร่งสร้างและพัฒนาจุดแข็ง เพื่อก่อให้เกิด “จุดเด่น” จึงต้อง “พัฒนาทักษะด้านแรงงาน” องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นจะต้องมีนโยบายในการส่งเสริมอาชีพ ทั้งอาชีพหลักและอาชีพเสริม และเปิดรับวิสัยทัศน์ในกระบวนการผลิตแบบใหม่เพื่อยกระดับกระบวนการผลิตให้เป็นมาตรฐานเท่าเทียมกับระดับสากล เช่น การลงทุนในนวัตกรรมเครื่องจักร เพื่อเป็นการส่งเสริมการป้องกันคุณภาพการทำงานและได้การประกอบการที่ได้มาตรฐาน และต้องสอดคล้องกับ “การพัฒนาโครงสร้างพื้นฐานและสร้างโครงข่ายคมนาคม” เพื่อรองรับการขนส่งสินค้า ที่สำคัญ องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นจะต้องมุ่งเน้นการพัฒนาโครงข่ายคมนาคมที่เป็นระบบและสะดวกต่อการขนส่ง เพื่อขยายฐานผลิต การส่งออกภายในและภายนอกกลุ่มประเทศสมาชิก

เป้าหมายเรื่องการสร้างความยั่งยืนด้านสิ่งแวดล้อมของประชาคมอาเซียน ทำให้องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นต้องเร่งปรับระบบการบริหารจัดการด้านสิ่งแวดล้อม ซึ่งหมายความว่าจะต้องดูแลทรัพยากรและมีการจัดการอย่างมีระบบ กระบวนการหนึ่งที่จะทำให้เกิดการบริหารจัดการทรัพยากร คือ การเน้นการบริหารจัดการทรัพยากรธรรมชาติโดยการมีส่วนร่วมของประชาชน เน้นการจัดการร่วมกันบนฐาน “ความรู้สึกเป็นเจ้าของร่วมกัน” ให้แก่คนในชุมชน เพื่อสร้างความรัก หวงแหนในทรัพยากร และก่อเกิดการมีส่วนร่วมในการบริหารจัดการสิ่งแวดล้อม แต่อย่างไรก็ตามต้องไม่ลืมที่จะเคร่งครัดในการควบคุมมาตรฐานการดูแล บริหารจัดการ และฟื้นฟูด้านสิ่งแวดล้อม เพื่อให้เกิดการจัดการที่มีประสิทธิภาพและประสิทธิผลในการบริหารจัดการ

เจตนารมณ์หลักของการก่อตั้งประชาคมอาเซียน คือ ความร่วมมือของประเทศในภูมิภาค ดังนั้น “การสร้างความร่วมมือ” ทุกภาคส่วน โดยเฉพาะอย่างยิ่งองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นต้องเร่งสร้างความร่วมมือทางด้านวิชาการ และการพัฒนาร่วมกันระหว่างองค์กรภาคส่วนต่างๆ ในทุกพื้นที่ ทั้งภาครัฐ เอกชน และองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น และภาคประชาชน เพื่อให้เกิดกลไกการมีส่วนร่วมที่หลากหลาย ทั้งในเชิงรูปแบบ วิธีการ และการเข้าถึงของปัญหา วิธีการแก้ไข และแนวทางการป้องกันร่วมกันอย่างรอบด้าน ครอบคลุม และบูรณาการ