ก้าวของไทยในการค้า "เอเชีย-แปซิฟิก" รัฐบาลต้องกำหนดท่าทีให้ชัด

โดย...ปานปรีย์ พหิทธานุกร

ความตกลงหุ้นส่วนยุทธศาสตร์ทางเศรษฐกิจภาคพื้นแปซิฟิก TransPacific Economic Partnership Agreement (TPP) เป็นการจัดทำเขตการค้าเสรีเอเชียแปซิฟิก ที่มีระดับการเปิดเสรีอย่างกว้างขวางและมีมาตรฐานสูง

ปัจจุบันมีประเทศเข้าเป็นสมาชิกรวม 9 ประเทศ ประกอบด้วย สหรัฐอเมริกา นิวซีแลนด์ ออสเตรเลีย ชิลี เปรู และ 4 ประเทศจากสมาชิกอาเซียนในเอเปก คือ บรูไน มาเลเซีย สิงคโปร์ และเวียดนาม

หากการเจรจา TPP สำเร็จลงได้ น่าจะเป็นเขตการค้าเสรี (FTA) ที่มีขนาดใหญ่ที่สุด

หลายประเทศในกลุ่มเอเปกจึงแสดงท่าทีสนใจที่จะเข้าร่วมเพิ่มขึ้นอีกหลายประเทศ อย่างเมื่อครั้งการประชุมเอเปกครั้งที่ 19 ที่โฮโนลูลู ประเทศแคนาดา ญี่ปุ่น เม็กซิโก ได้ประกาศว่าสนใจที่จะเข้าร่วม TPP ซึ่งขณะนี้กำลังอยู่ในขั้นตอนการเจรจากับประเทศสมาชิกทั้ง 9 ประเทศ

สหรัฐอเมริกาเป็นประเทศหนึ่งที่มีนโยบายที่ให้ความสำคัญกับ TPP มาก โดยประธานาธิบดี บารัก โอบามา ได้ประกาศอย่างชัดเจนว่า TPP คือ ยุทธศาสตร์สำคัญในการส่งเสริมให้เกิดการส่งออกสินค้าของสหรัฐเพิ่มมากขึ้น ซึ่งจะเป็นการสร้างงานให้กับคนอเมริกันเพิ่มมากขึ้น และได้คาดหวังว่าการเจรจาจะได้ข้อสรุปภายในปี 2555 นี้

เรื่องนี้มีผู้วิพากษ์วิจารณ์ว่า ประธานาธิบดี โอบามา ต้องการแสดงผลงานเพื่อผลประโยชน์ในการหาเสียงเลือกตั้งในปีนี้ และเป็นอีกหนึ่งเกมการเมืองระหว่างประเทศของสหรัฐอเมริกาที่ต้องการสกัดกั้นการขยายอิทธิพลของจีนในเอเชีย

สำหรับประเทศไทย ในเวลานี้ยังไม่ปรากฏความชัดเจนในเชิงนโยบายว่าสนใจเข้าเป็นสมาชิก TPP หรือไม่

ผมไม่แน่ใจว่าที่ไทยวางเฉยกับเรื่องนี้เป็นเพราะสาเหตุใด หรืออาจเกรงว่าจะเกิดการต่อต้านจากประชาสังคม อย่างที่เคยเกิดขึ้นเมื่อครั้งเปิดการเจรจา FTA แบบทวิภาคีระหว่างไทยสหรัฐอเมริกา เพราะทุกวันนี้บางประเทศที่แสดงท่าทีสนใจที่จะเข้าร่วม TPP เช่น ญี่ปุ่นและฟิลิปปินส์ ก็ถูกคัดค้านอย่างรุนแรงจากภาคเกษตรกรรม อีกทั้งยังไม่มีความพร้อมในเรื่องการแก้ไขกฎหมายในประเทศให้สอดคล้องกับข้อตกลงของ TPP ซึ่งสิ่งเหล่านี้ล้วนแต่สร้างอุปสรรคในการเข้าเป็นสมาชิก TPP แทบทั้งสิ้น

ถึงแม้ในปัจจุบัน ไทยจะไม่สามารถเข้าร่วมเป็นสมาชิก TPP ได้ทันที เพราะหากสนใจจะเข้าร่วมก็ต้องรอจนกว่าสมาชิกเดิมทั้ง 9 ประเทศมีฉันทามติรับสมาชิกใหม่เสียก่อน แต่ก็ถือว่าในช่วงนี้เราก็ควรเร่งกำหนดท่าทีและความต้องการของฝ่ายเราให้ชัดเจนเสียก่อน ซึ่งผมเห็นว่ามีประเด็นที่เราควรพิจารณาให้ความสำคัญดังนี้ คือ

1.ไทยจะแสดงท่าทีในเรื่องนี้ต่อไปอย่างไร โดยเฉพาะการตอบสนองคำเชิญชวนของสหรัฐอเมริกา เนื่องจากการใช้วิธี “ไม่ตัดสินใจ” โดยรอดูไปก่อน หรือ “Wait and See” อย่างที่ผ่านมา ไม่น่าเกิดผลดีกับไทยแล้วในเวลานี้

เพราะหากมองในเชิงเศรษฐกิจเป็นหลัก การรวมกลุ่มกับสมาชิก TPP ทั้ง 9 ประเทศ ก็น่าจะเป็นผลดีต่อการสร้างตลาดส่งออกใหม่ให้กับผู้ประกอบการไทย แต่ข้อเรียกร้องหรือ “กติกา” ที่กำหนดโดยสหรัฐอเมริกานั้น ฝ่ายไทยสามารถรับได้มากน้อยแค่ไหน โดยเฉพาะประเด็นการปกป้องทรัพย์สินทางปัญญา ประเด็นแรงงาน สิ่งแวดล้อม เป็นต้น

2.ฝ่ายไทยได้ศึกษาข้อดีและข้อเสียของการเข้าร่วมหรือไม่เข้าร่วมเป็นสมาชิกอย่างละเอียดแล้วหรือยัง เพราะทุกครั้งก่อนที่จะมีการเข้าร่วมเป็นสมาชิก หรือเปิดการเจรจาการค้าเสรี หรือ FTA ทุกครั้งที่ผ่านมา เราได้ศึกษาถึงผลดีผลเสียจากผลกระทบทั้งในมิติเศรษฐกิจและสังคมอย่างละเอียดทุกครั้ง

หรือหากศึกษาแล้วก็ควรเปิดให้มีการทำประชาพิจารณ์ หรืออย่างน้อยทำในรูปสัมมนาเชิงวิชาการระหว่างหน่วยงานต่างๆ ของภาครัฐ และระหว่างสถาบันการศึกษา ภาคเอกชน และภาคประชาสังคม ว่าเรามีท่าทีที่สนใจร่วมกันหรือไม่

3.ไทยต้องคำนึงถึงผลกระทบการเมืองระหว่างประเทศ โดยเฉพาะยุทธศาสตร์ของสหรัฐอเมริกาที่หันกลับมารุกในภูมิภาคเอเชียมากขึ้น โดยมีวัตถุประสงค์สำคัญเพื่อต้องการถ่วงดุลอำนาจกับจีนที่กำลังแผ่ขยายอิทธิพลทางการค้าไปทั่วโลก

ดังนั้น การเข้าเป็นสมาชิก TPP จึงไม่ใช่ความหมายเฉพาะเรื่องการค้าแต่เพียงอย่างเดียว แต่เกี่ยวข้องกับความมั่นคงและการรักษาดุลอำนาจระหว่างประเทศมหาอำนาจ คือ จีนและสหรัฐอเมริกาด้วย

4.ไทยจะต้องตอบคำถามให้ได้ว่า เราต้องการทำข้อตกลงเปิดการค้าเสรีกับสหรัฐอเมริกาหรือไม่ เพราะก่อนหน้านี้เราเคยเจรจาทำ FTA กับสหรัฐอเมริกามาก่อน แต่ไม่ประสบความสำเร็จ วันนี้เรากำลังจะทำข้อตกลงเปิดการค้าเสรีกับกลุ่ม TPP ที่มีสหรัฐอเมริกาเป็นสมาชิกอยู่ด้วย

ดังนั้น เราต้องประเมินให้ได้ก่อนว่า ข้อตกลง TPP นั้นสามารถให้ประโยชน์กับไทย แบบเดียวกับที่ไทยเคยต้องการจากข้อตกลง FTA ไทยสหรัฐอเมริกาหรือไม่ และเราต้องแบ่งผลประโยชน์กับประเทศสมาชิกอื่นๆ ด้วยหรือไม่ จะมีผลกระทบต่อการส่งออกของไทยไปสหรัฐอเมริกาหรือไม่ หรือไทยจะสูญเสียความสามารถในการแข่งขันกับประเทศอื่นๆ ที่เป็นสมาชิก TPP หรือไม่

ประเด็นเหล่านี้จึงเป็นเรื่องสำคัญที่มองข้ามไปไม่ได้ หากรัฐบาลไทยจะตัดสินใจเข้าร่วมเป็นสมาชิก TPP โดยเฉพาะอย่างยิ่งในสถานการณ์ที่สหรัฐอเมริกา ซึ่งเป็นประเทศมหาอำนาจ มีนโยบายการต่างประเทศกลับสู่เอเชียต้องการจะรวมกลุ่มพันธมิตรทางการค้าใน TPP ด้วย

รัฐบาลไทยต้องใช้ความรอบคอบในการตัดสินใจ และกำหนดท่าทีที่เหมาะสม โดยเร่งนำผลการศึกษาถึงข้อดีและข้อเสีย พร้อมกับความคืบหน้าของการเจรจา TPP ในกลุ่มสมาชิก 9 ประเทศ มาประกอบการพิจารณาด้วย

มาถึงวันนี้ การกำหนดท่าทีของรัฐบาลไทย น่าจะเป็นประเด็นสำคัญที่เหนือกว่าการตัดสินใจจะร่วมเป็นสมาชิกใน TPP หรือไม่