อินเดียกับจีน:ใครคือมหาอำนาจตัวจริง

โดย...รวิภาส กล่ำทวี

ในเวทีการเมืองระหว่างประเทศ ทั้งจีนและอินเดียต่างมีเป้าหมายสูงสุดคล้ายกัน นั่นก็คือ การเป็นมหาอำนาจทางด้านเศรษฐกิจของโลก และการเพิ่มบทบาทของตนเองให้มากขึ้นบนเวทีการเมืองระหว่างประเทศทั้งในระดับทวิภาคีและระดับพหุภาคี ขณะที่จีนดูเหมือนจะโดดเด่นกว่าทั้งสถานะปัจจุบันที่เป็น 1 ใน 5 ประเทศสมาชิกถาวรในคณะมนตรีความมั่นคงแห่งสหประชาชาติและศักยภาพอื่นๆ ด้านการเมืองระหว่างประเทศ โดยเฉพาะการให้ความช่วยเหลือประเทศยากจนและกำลังพัฒนาหลายประเทศในเขตทวีปแอฟริกา

แต่ในปัจจุบันอินเดียก็เพิ่มบทบาทและความสัมพันธ์กับประเทศในทวีปแอฟริกาเช่นเดียวกับจีน และในอนาคตเชื่อกันว่าทวีปแอฟริกาจะกลายเป็นดินแดนสมรภูมิแห่งการแย่งชิงความเป็นเจ้าทั้งด้านเศรษฐกิจและการเมืองระหว่าง 2 มหาอำนาจแห่งเอเชีย

สำหรับนโยบายด้านการต่างประเทศ รัฐบาลจีนใช้วิสาหกิจที่รัฐเป็นเจ้าของและถือหุ้นใหญ่เป็นเครื่องมือด้านการแผ่อิทธิพลด้านเศรษฐกิจระหว่างประเทศผสมผสานเข้ากับการใช้การทูตแบบอ่อนโยน (Soft Diplomacy) เข้าช่วยอีกแรงหนึ่ง ขณะที่อินเดียยังคงมีข้อจำกัดด้านการทูต เนื่องจากอัตรากำลังข้าราชการในกระทรวงการต่างประเทศหรือนักการทูตอินเดียมีไม่เพียงพอต่อเป้าหมายการก้าวขึ้นมาเป็นชาติมหาอำนาจในโลก จากข้อมูลล่าสุดพบว่าอินเดียมีนักการทูตเพียง 800 คน ที่กระจายประจำอยู่ตามภารกิจต่างๆ ทั่วโลกประมาณ 162 ภารกิจ ขณะที่ประเทศเล็กๆ อย่างสิงคโปร์มีนักการทูตอยู่ทั่วโลกประมาณ 847 คน ซึ่งก็ถือว่ามากกว่าอินเดีย แต่ถ้าไปเปรียบเทียบกับสหรัฐแล้ว สหรัฐมีนักการทูตประจำอยู่ทั่วโลกมากกว่า 1.1 หมื่นคน ส่วนตัวเลขนักการทูตที่แน่นอนของจีนไม่ปรากฏแน่ชัด แต่มีการประเมินกันว่ามากกว่าจำนวนนักการทูตของอินเดียอยู่หลายเท่า

อาวุธสำคัญของอินเดียในปัจจุบันที่ใช้ในการแผ่อิทธิพลและขยายความสัมพันธ์ด้านเศรษฐกิจและการทูตกับต่างประเทศ ได้แก่ การใช้วิสาหกิจภาคเอกชนเป็นแนวหน้า โดยเฉพาะ 2 กลุ่มธุรกิจใหญ่ที่สำคัญ ได้แก่ 1) สมาพันธ์อุตสาหกรรมอินเดีย หรือที่เรียกชื่อย่อว่า “ซีไอไอ” (Confederation of Indian Industry) และ 2) สหพันธ์แห่งอุตสาหกรรมและหอการค้าอินเดีย ที่มีชื่อย่อว่า “เอฟไอซีซีไอ” มีชื่อเป็นภาษาอังกฤษว่า “Federation of Indian Chambers of Commerce and Industry) โดยทั้งสองหน่วยงานนี้ปัจจุบันมีสำนักงานกระจายอยู่ทั่วโลก ทำหน้าที่สนับสนุนการทูตอย่างไม่เป็นทางการกับประเทศมหาอำนาจอย่าง ญี่ปุ่น สหรัฐ จีน และสิงคโปร์