เรียนรู้...สู่ชีวิตที่สุขสมบูรณ์

การประชุมวิชาการประจำปี การพัฒนาและรับรองคุณภาพโรงพยาบาล ครั้งที่ 13 "เรียนรู้บูรณาการ งานกับชีวิต" จัดโดยสถาบันรับรองคุณภาพสถานพยาบาล (สรพ.)

ภายในงานมีพิธีมอบรางวัล Diabetes Patient Care Team Award และปาฐกถาพิเศษ โดย ศ.นพ.วิจารณ์ พานิช ประธานกรรมการบริหารสถาบันรับรองคุณภาพสถานพยาบาล

"ข้อความปรารถนาสูงสุดอย่างหนึ่งของชีวิตมนุษย์คือการมีชีวิตที่สุขสมบูรณ์ ทั้งความสมบูรณ์ทางการและทางใจ แต่สิ่งที่ต้องทำเพื่อที่จะได้มาซึ่งความปรารถนาดังกล่าวนั้น ในฐานะมนุษย์ธรรมดาคนหนึ่งต้องปฏิบัติตัวอย่างไร" ศ.นพ.วิจารณ์ พานิช ได้กล่าวถึงเรื่องนี้ว่าชีวิตที่สุขสมบูรณ์ ไม่ได้หมายความว่าชีวิตนั้นไร้ปัญหา ไร้อุปสรรคขวากหนาม หากแต่เป็นชีวิตที่ต้องเผชิญกับคลื่นลมและมรสุมเป็นปกติธรรมดา ชีวิตที่ดีจึงน่าจะเป็นชีวิตที่มีการทำงาน มีความสัมพันธ์กับผู้อื่น ทำประโยชน์ให้แก่ผู้อื่น มีความสุขใจ มีมิตรภาพ มีความยืดหยุ่น สามารถปรับตัวได้ เกิดการเรียนรู้จากการดำรงชีวิต ตลอดจนเข้าใจปัญหาที่เกิดขึ้น

สัจธรรมที่แท้จริงของโลกใบนี้คือมีการเปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็ว อัตราการเปลี่ยนแปลงเพิ่มขึ้นเรื่อยๆ หลายกรณีเราไม่คาดฝันว่าจะเกิดก็เกิดขึ้น หรือบางกรณีเราคาดหวังว่าจะเกิดขึ้นแต่กลับไม่เกิดขึ้น ตัวอย่างเช่น เหตุการณ์น้ำท่วมในช่วงปลายปีที่ผ่านมา ดังนั้นในมุมมองของตัวเองการที่จะมีชีวิตที่ดีนั้นต้องเป็นผู้ให้มากกว่าแสวงหาประโยชน์ให้แก่ตัวเอง

หากมองในเชิงคุณภาพชีวิตคนเราย่อมตอบได้ว่าความสุขของตัวเองย่อมไม่เหมือนกัน โดยตนมองว่าคุณภาพเป็นเรื่องที่สำคัญกว่าปริมาณ เช่น อายุอาจไม่ยืนแต่สามารถทำประโยชน์ต่อส่วนรวมหรือคนอื่นได้มากกว่า ก็ย่อมดีกว่าคนที่อายุยืนแต่กลับไม่ได้ทำประโยชน์ต่อคนอื่น เพราะเราไม่ได้อยู่คนเดียวบนโลกใบนี้ แต่เราอยู่ในสังคมที่ต้องสร้างคุณค่าของชีวิตได้มากกว่าการอยู่คนเดียว แต่คุณภาพก็สู้คุณค่าไม่ได้ เราทุกคนต้องการเป็นคนที่มีคุณค่า เป็นที่ยอมรับ ซึ่งมูลค่าเหล่านี้คนอื่นจะเป็นคนบอกเรา ไม่ใช่เราบอกตัวเอง

คุณค่า (Value) มีอยู่ 2 ส่วน คือคุณค่าที่อยู่ภายในและคุณค่าที่อยู่ภายนอก คุณค่าภายใน คือ คุณสมบัติภายใน ศักยภาพและขีดความสามารถของตัวเอง รวมทั้งเรื่องของจิตใจ ส่วนคุณค่าภายนอกนั้น คือ การกระทำหรือสิ่งที่ได้ทำลงไป โดยคุณค่าทั้งสองส่วนนี่เป็นสิ่งที่เกี่ยวข้องและเกื้อกูลกัน โดยคุณค่าทั้งสองสามารถเพิ่มหรือลดลงได้โดยปฏิสัมพันธ์ระหว่างตัวเราเองและบุคคลอื่น อย่างเรื่องการแลกเปลี่ยนเรียนรู้ จะช่วยยกระดับคุณค่าของทั้งสองส่วนขึ้นไป

ดังนั้นชีวิตที่ดีจึงต้องมีการเรียนรู้อยู่ตลอดเวลา เผชิญกับความไม่แน่นอนได้ ซึ่งการเรียนรู้ดังกล่าวไม่ได้จำกัดอยู่เพียงแต่ในห้องเรียนเท่านั้น แต่อยู่ในชีวิตประจำวันทั่วไป การที่ชีวิตจะสนุกสนาน น่าเบื่อ ตึงเครียด ล้วนมาจากทักษะทางการเรียนรู้ของบุคคลนั้นๆ  การเรียนรู้ในยุคปัจจุบันคือเรียนให้เกิดทักษะชุดหนึ่งที่เรียกว่า 21st Century Skills คือต้องเรียนให้เลยจากการท่องจำความรู้ทฤษฎี สู่ความสามารถในการประยุกต์ใช้ความรู้ และซึมซับเข้าไปในตัวตนจนปฏิบัติได้อย่างอัตโนมัติ ที่เรียกว่าเป็นทักษะ (Skills) ซึ่งหมายความว่าการเรียนรู้ต้องอาศัยการฝึกฝนหรือฝึกปฏิบัติ หลักการเรียนรู้ในปัจจุบันจึงเน้นเรียนจากการลงมือปฏิบัติ (Learning by Doing) หรือโดยการใช้ความรู้

อย่างไรก็ตามชีวิตที่ดีไม่ได้มีเพียงมิติเดียว ยังมีอีกหลายมิติทั้งเรื่องของการทำงาน ครอบครัว การพักผ่อน ฯลฯ ไม่ว่าจะในมิติใด การเรียนรู้ก็สามารถเกิดขึ้นได้ทุกเรื่องด้วยหลักการของการคิดบวก เพราะถ้าชีวิตเราคิดดี เราก็จะสามารถเผื่อแผ่หาคนรอบตัวได้ อย่างบุคลากรทางสาธารณสุขอย่างแพทย์ พยาบาล ที่ต้องทำงานบริการ ต้องพบเจอผู้คนก็จะได้เรื่องของมิตรไมตรีและความร่วมมือจากการทำงาน

“ชีวิตที่ดีเป็นเหมือนการเดินทางไกลที่ต้องพร้อมจะเผชิญกับสิ่งต่างๆ และใช้ประสบการณ์ในการฝึกฝน เพื่อให้เราเผชิญกับสังคมสมัยใหม่ที่เปลี่ยนไปเยอะมาก” ศ.นพ.วิจารณ์กล่าวทิ้งท้าย