พฤติกรรมการบริโภค

โดย...ธนพล ไชยภาษี

การเลือกซื้อสินค้าในยุคสมัยนี้กำลังเปลี่ยนไปจากเดิม ที่ยี่ห้อ ความศรัทธา ความนิยมที่สร้างขึ้นจากการสร้างการตลาดกำลังมีอิทธิพลต่อการตัดสินใจของผู้บริโภคมากขึ้น เช่น ใครจะซื้อโทรศัพท์สมาร์ตโฟนก็ต้องซื้อยี่ห้อนี้เท่านั้น จะซื้อรถยนต์ต้องซื้อยี่ห้อนี้เท่านั้น จะซื้อกล้องถ่ายรูปก็ต้องซื้อยี่ห้อนี้เท่านั้น โดยไม่จำเป็นว่าจะต้องมีคุณภาพที่ดีที่สุด แต่ซื้อไปแล้วสบายใจ มีคนใช้เยอะเหมือนกัน ผู้บริโภคหลายคนคิดว่าสินค้าที่มีคนซื้อเยอะนั้นเป็นของดีที่สุด ซึ่งก็ไม่ใช่เสมอไปครับ

ยิ่งในยุคนี้พลังการตลาดกำลังเข้าครอบงำโลกออนไลน์อย่างรุนแรง ใครจะซื้อสินค้าอะไรต้องหาข้อมูลในโลกออนไลน์กันก่อน ถามกันก่อน และก็กลายเป็นการโฆษณาทางอ้อมให้กับผลิตภัณฑ์นั้นๆ ไปในที่สุด

ผู้เขียนเคยเดินทางไปยังสถานที่ท่องเที่ยวแห่งหนึ่งในเมืองไทยนี่แหละ ที่นั่นมีร้านขายโจ๊กอยู่ 2 ร้าน ร้านด้านซ้ายและขวาอยู่ฝั่งตรงข้ามกัน

ร้านด้านขวามีลูกค้านักท่องเที่ยวต่อคิวกันเต็มไปหมด ส่วนร้านด้านซ้ายไม่มีคนนั่งแม้แต่คนเดียว ทั้งๆ ที่ขายโจ๊กเหมือนๆ กัน แทบไม่มีอะไรแตกต่าง

ถามว่าทำไม เพราะมีแต่คนบอกต่อๆ กันมาผ่านโลกออนไลน์ว่าร้านด้านขวาตั้งมาก่อน อร่อยกว่า ผู้เขียนรำคาญไม่อยากต่อแถว เลยเลือกนั่งร้านด้านซ้าย เพราะเห็นว่าเป็นเพียงแค่โจ๊ก ความอร่อยกว่าที่ว่านั้นจะกว่าไปถึงไหนกันเชียว และรสชาติโจ๊กร้านด้านซ้ายก็อร่อยใช้ได้ทีเดียว

ที่เล่ามานี้ เพราะกำลังจะบอกว่าพฤติกรรมการบริโภคเองถือว่าเป็นตัวกำหนดให้เกิดการผูกขาดตลาดสูงอย่างยิ่งครับ โดยเฉพาะในเมืองไทย ที่ผู้บริโภคมักจะถูกจูงใจได้ง่ายมากที่สุดกับคำว่า “เขาบอกมาว่า และคิดไปเองว่า...”

ร้านโจ๊กด้านซ้ายมือมีโอกาสเจ๊งสูงมาก เพราะคนแห่ไปกินโจ๊กร้านขวากันหมดเพียงเพราะ “เค้าบอกต่อๆ กันมา” และสุดท้ายเมื่อร้านโจ๊กด้านซ้ายเลิกกิจการไป ในที่สุดก็จะเหลือร้านด้านขวาผูกขาดอยู่ร้านเดียว โกยกำไรอยู่ร้านเดียว รายได้ก็ไม่กระจายออกไป กระจุกอยู่กับคนครอบครัวเดียว ต่อไปร้านนี้ใช้เนื้อหมูคุณภาพต่ำก็ยังขายต่อไปได้อยู่ดี เพราะเหลืออยู่ร้านเดียวแล้ว

สังเกตดูสิครับ สินค้าหลายประเภทในเมืองไทยเหลือยี่ห้อให้เลือกซื้อจริงๆ น้อยลงมาก ไม่ว่าจะเป็นรถยนต์ กล้อง โทรศัพท์มือถือ และอีกสารพัดอย่าง ก็เพราะว่าพฤติกรรมผู้บริโภคของเราเองที่ทำให้หลายบริษัทเลิกกิจการไปเพียงเพราะความเชื่อ หรือการบอกต่อๆ กันมา

ทั้งๆ ที่หลายบริษัทผลักดันสินค้าที่มีคุณภาพดีกว่า มีโปรโมชันให้เลือกดีกว่า แม้กระทั่งลดราคาลงมาถูกกว่า แต่ก็ไปไม่รอด เพราะพฤติกรรมการบริโภคเช่นนี้ ซึ่งในที่สุดแล้วสินค้าประเภทนั้นๆ ก็จะถูกผูกขาดโดยผู้ผลิตอยู่ไม่กี่เจ้า และเมื่อผูกขาดตลาดได้ ต่อไปจะยัดสินค้าคุณภาพห่วยยังไงก็ยังขายได้อยู่ดี ก็เพราะความเชื่อไปเองของผู้บริโภคที่คิดว่าสินค้านั้นดี

ร่ายมาตั้งเยอะ ก็เพียงอยากจะบอกคนไทยให้ลองหันมาให้โอกาสสินค้าจากผู้ผลิตรายอื่นๆ หน้าใหม่บ้าง เพราะอย่างน้อยที่สุดการค้าก็จะดำเนินไปในรูปแบบเสรีที่แท้จริงมากกว่า เป็นการช่วยทำลายการผูกขาดตลาด และผู้บริโภคเองนั่นแหละครับที่จะได้รับประโยชน์สูงสุด