อุปสรรคในคดีผู้บริโภค

ใครที่ติดตามข่าวเรื่องของสิทธิผู้บริโภคอยู่บ้าง คงพอจะทราบกันดีอยู่แล้วว่าประเทศไทยเรามี “ศาลผู้บริโภค” โดยเฉพาะ เพื่อไว้ให้ผู้บริโภคได้รักษาสิทธิของตัวเอง เมื่อถูกละเมิดหรือได้รับความเสียหายจากสินค้าหรือบริการต่างๆ

การมีช่องทางสำหรับการพิจารณาคดีผู้บริโภคโดยตรงนั้นมีข้อดีหลายประการ ทั้งช่วยเรื่องความสะดวกในการพิจารณาคดี ลดขั้นตอน ผู้บริโภคสามารถฟ้องด้วยวาจาหรือเป็นหนังสือก็ได้ ฟ้องด้วยตนเองหรือจะแต่งตั้งทนายความ หรือขอให้คณะกรรมการคุ้มครองผู้บริโภค หรือสมาคมที่คณะกรรมการคุ้มครองผู้บริโภครับรอง ดำเนินการฟ้องร้องแทนให้ก็ได้

ที่สำคัญการเกิดขึ้นของศาลผู้บริโภคน่าจะทำให้ผู้ประกอบการตระหนักถึงการให้ความสำคัญกับคุณภาพของสินค้าหรือบริการของตัวเองมากยิ่งขึ้น ขณะที่ตัวผู้บริโภคเองก็จะได้รู้จักรักษาสิทธิของตัวเองมากขึ้นด้วยเช่นกัน

อย่างไรก็ตาม การพิจารณาคดีผู้บริโภคก็ยังมีข้อติดขัดที่เป็นอุปสรรคทำให้ “ทุกข์ของผู้บริโภค” ยังไม่ถูกคลี่คลายตามสิทธิที่พึงมี ซึ่งศูนย์พิทักษ์สิทธิผู้บริโภค มูลนิธิเพื่อผู้บริโภค ได้ประมวลและสรุปปัญหาที่เกิดขึ้นในการพิจารณาคดีของผู้บริโภค ดังนี้

-ไม่รู้จะไปร้องที่ไหน ระบบการคุ้มครองผู้บริโภคมีหลายหน่วยงานรับผิดชอบ หรือแม้แต่หน่วยงานรับเรื่องร้องเรียนที่มีจำนวนมาก จนยากที่ผู้บริโภคธรรมดาจะรู้เท่าทันว่าจะต้องใช้สิทธิกับหน่วยงานใด

-ไม่ใส่ใจนำพา ความไม่โปร่งใส ความไม่เป็นธรรม และไม่มีประสิทธิภาพของหน่วยงานที่เกี่ยวข้องในการให้การช่วยเหลือเมื่อผู้บริโภคถูกละเมิดสิทธิ

-ไม่มีปัญญาเดินเรื่อง การเข้าไม่ถึงกระบวนการยุติธรรมเนื่องจากภาระค่าใช้จ่ายในการดำเนินการและระยะเวลาในขั้นตอนต่างๆ ที่ล่าช้า ภาระในการพิสูจน์ความผิดความเสียหาย การเข้าถึงข้อมูลของผู้ผลิตและผู้ให้บริการ รวมทั้งขาดพยานผู้เชี่ยวชาญ

-ไม่ได้รับการชดเชยความเสียหาย ถึงแม้จะชนะคดีก็ยังพบปัญหานี้บ่อยๆ เช่น เมื่อซื้อบ้านแล้วเจ้าของโครงการล้มละลาย บ้านนั้นถูกขายทอดตลาด นับว่ามีโอกาสน้อยมากที่ผู้บริโภคจะได้รับการชดเชย แถมบางคนถูกไล่ออกจากบ้านของตัวเอง สามีต้องติดคุก เพราะตัวเองดื้อเพ่งที่จะอยู่บ้านที่ซื้อมากับมือ

-ไม่ถือประโยชน์ผู้บริโภคเป็นใหญ่ หน่วยงานของรัฐที่เกี่ยวข้องยังให้ความสำคัญกับการพัฒนาเศรษฐกิจมากกว่าการคุ้มครองผู้บริโภค