สโตร์สีเขียว ร้านค้าและศูนย์เรียนรู้พลังงานสะอาด

เราไม่มีทางรู้ได้เลยว่าจะเกิดอะไรขึ้นในอนาคตกับชีวิตความเป็นอยู่ของพวกเรา ราคาน้ำมันที่ปรับตัวสูงขึ้น

โดย...โยธิน อยู่จงดี

เราไม่มีทางรู้ได้เลยว่าจะเกิดอะไรขึ้นในอนาคตกับชีวิตความเป็นอยู่ของพวกเรา ราคาน้ำมันที่ปรับตัวสูงขึ้น สภาวะแวดล้อมที่เปลี่ยนแปลงอย่างรุนแรงและบ่อยครั้งจนยากจะคาดเดา ทำให้เราต้องกลับมาเรียนรู้การใช้ชีวิตอย่างพึ่งตนเองให้มากที่สุด เมืองเมโทรโปลิศในฝันจะเป็นจริงได้อย่างไร หากตั้งอยู่ท่ามกลางสภาวะแวดล้อมที่ไม่เอื้อต่อการดำรงชีวิต

ทุกอย่างนี้ต้องมีจุดเริ่มต้น ที่ผ่านมาเรามีโรงงานไฟฟ้าพลังงานหมุนเวียน เรามีความรู้ด้านการจัดการและการผลิตพลังงานของเราเอง มีอาคารประหยัดพลังงาน บ้านประหยัดพลังงาน โรงเรียนสีเขียวจากพลังงานลม แต่เรายังไม่มีสโตร์ร้านค้าปลีกสีเขียวที่ช่วยประหยัดพลังงานได้มากกว่า 72% แม้แต่ร้านค้าเดียว และต่อไปนี้คือเรื่องราวของสโตร์สีเขียวแห่งแรกของประเทศไทยและอาเซียน ร้านค้าประหยัดพลังงานและศูนย์การเรียนรู้การประหยัดพลังงานด้วยตัวเอง

 

“เราไม่ได้รอให้ใครมากำหนดว่าเราควรจะเริ่มประหยัดพลังงาน แต่เรารู้ว่านี่คือสิ่งที่ควรทำเพื่อสิ่งแวดล้อมที่ดี โดยเริ่มจากวิสัยทัศน์ที่ต้องการประหยัดพลังงานจากที่เราเคยใช้ลงให้ได้ 50% ภายในปี ค.ศ. 2020” สมพงษ์ รุ่งนิรัติศัย ผู้อำนวยการฝ่ายอสังหาริมทรัพย์ เทสโก้ โลตัส เผยถึงจุดเริ่มต้นของโครงการ หากจะว่าไปแล้วคำพูดคุ้นหูถึงเป้าหมายการประหยัดพลังงานของแต่ละบริษัทดูไม่แตกต่างกันมากนัก เพียงแต่ที่สโตร์แห่งนี้คือรูปธรรมที่เราต่างจับต้องได้

สโตร์ปลอดคาร์บอนตั้งอยู่ที่ อ.บางพระ จ.ชลบุรี ภายใต้ชื่อ ซีโร่คาร์บอน บนพื้นที่กว่า 1,200 ตร.ม. โดยแบ่งพื้นที่ 700 ตร.ม.แรกเป็นพื้นที่สโตร์ รวมที่จอดรถ กังหันลมผลิตกระแสไฟฟ้ารอบต่ำ บ่อบำบัดน้ำเสียอีก 500 ตร.ม. ที่เหลือคือพื้นที่ของแผงโซลาร์เซลล์ ซึ่งมีกำลังผลิตทั้งหมดราว 700 กิโลวัตต์ เพียงพอสำหรับการจ่ายกระแสไฟฟ้าให้ระบบปรับอากาศ แสงสว่าง และระบบเครื่องใช้ไฟฟ้าที่จำเป็นต่อสโตร์แห่งนี้ทั้งหมด

 

ประเสริฐ กำธรกิตติกุล ผู้จัดการอาวุโสฝ่ายพลังงาน เทสโก้ โลตัส อธิบายว่า สโตร์แห่งนี้ได้รับการออกแบบโดยใช้สโตร์สีเขียวที่ อ.ศาลายา จ.นครปฐม และถนนพระรามที่ 1 เป็นต้นแบบ จนได้ความรู้ที่คิดว่าเหมาะสมที่สุดสำหรับการสร้างสโตร์ประหยัดพลังงานในประเทศไทย จริงอยู่ว่าในยุโรปเรามีสโตร์สีเขียวลักษณะเดียวกัน เพียงแต่ว่าความรู้หลายๆ อย่างจำเป็นต้องมีการประยุกต์ใช้ เช่น ยุโรปจำเป็นต้องใช้ฮีตเตอร์ แต่สำหรับบ้านเราต้องใช้เครื่องปรับอากาศทำความเย็น หรือกังหันลมบางแบบสามารถใช้ได้ดีในสถานที่ที่มีลมแรง แต่กังหันลมสำหรับประเทศไทยจำเป็นต้องใช้กังหันลมรอบต่ำเท่านั้น

ความรู้เหล่านี้เราได้ลองผิดลองถูกจนนำไปสู่การสร้างสโตร์ประหยัดพลังงานที่ลงตัวที่สุดเท่าที่เคยสร้างมา แม้จะไม่ได้ปลอดคาร์บอน 100% เหมือนชื่อ แต่ก็นับเป็นนิมิตหมายที่ดีถึงการสร้างสโตร์ประหยัดพลังงานสาขาต่อไป รวมถึงการปรับปรุงสโตร์ที่มีอยู่ให้ดีขึ้น

เมื่อเราขับรถใกล้ถึงที่หมาย สิ่งแรกที่เราได้เห็นก็คือ กังหันลมผลิตกระแสไฟฟ้า หากจะว่าไปแล้วกังหันลมดูจะเป็นสัญลักษณ์ที่แสดงถึงการใช้พลังงานสะอาดมากกว่าแผงโซลาร์เซลล์เสียด้วยซ้ำ กังหันลมสามารถผลิตพลังงานได้ตลอดเวลา ทั้งกลางวันและกลางคืนตราบใดที่ลมยังพัด ในโลกใบนี้อาจมีกังหันลมหลายแบบให้เลือกใช้งานไปตามสเปกและความเหมาะสมของพื้นที่ แต่เราสามารถแบ่งง่ายๆ เป็นกังหันลมประเภทความเร็วสูงและกังหันลมความเร็วต่ำ

กังหันลมความเร็วสูงเหมาะสำหรับการตั้งบนพื้นที่ชายทะเลหรือกลางทะเลที่กระแสลมพัดแรงอยู่ตลอด กังหันลมชนิดนี้มักจะมีขนาดใหญ่ กำลังผลิตไฟฟ้าสูง แต่ที่เราเห็นใบพัดหมุนช้านั้นที่จริงแล้วเป็นเพราะขนาดที่ใหญ่โตทำให้เราเห็นว่าหมุนช้า แต่ที่จริงแล้วความเร็วปลายใบพัดนั้นสูงกว่า 100 กม.ต่อชั่วโมงเลยทีเดียว กังหันชนิดนี้ส่งผลด้านมลภาวะทางเสียงและเส้นทางอพยพของฝูงนก จึงไม่ใช่ทุกพื้นที่จะสามารถตั้งกังหันลมแบบนี้ได้

ในขณะที่กังหันลมความเร็วต่ำนั้น แค่ลมพัดเพียงแผ่วเบาก็มากพอที่จะผลิตกระแสไฟฟ้าได้แล้ว ถึงจะมีกำลังผลิตไม่มาก แต่ก็เป็นกังหันเพียงประเภทเดียวที่เหมาะสมกับประเทศไทยมากที่สุด และสามารถติดตั้งในทุกพื้นที่

แน่นอนว่าสโตร์แห่งนี้ก็เลือกที่จะใช้กังหันลมควบคู่ไปกับการใช้แผงโซลาร์เซลล์ เพื่อเพิ่มความเสถียรให้กับการใช้ไฟฟ้าใช้ช่วงเวลากลางวัน

นอกจากระบบการผลิตพลังงานแล้ว การออกแบบระบบควบคุมภายในอาคาร เพื่อการใช้พลังงานไฟฟ้าอย่างมีประสิทธิภาพอาจเป็นเรื่องสำคัญมากกว่า เมื่อแรกเดินเข้ามาเราจะพบประตูเปิดปิด 2 ชั้น ช่วยลดอากาศร้อนภายนอกที่จะไหลเข้าสู่ตัวสโตร์

ระบบแสงสว่างภายในอาคารใช้หลอดแอลอีดี ถูกออกแบบให้ดูคล้ายกับแผงหลอดฟลูออเรสเซนต์ พร้อมระบบเซ็นเซอร์ตรวจจับระดับความสว่างภายในอาคาร และระบบควบคุมอุณหภูมิภายในอาคารให้มีความคงที่สม่ำเสมอตลอดเท่ากันทุกจุด เช่นเวลาเช้าที่ไม่มีผู้เข้าใช้บริการและอากาศไม่ร้อนมากนัก ระบบเซ็นเซอร์จะเปิดเครื่องปรับอากาศให้ทำงานเพียง 12 ตัว พอให้อุณหภูมิอยู่ที่ 25 องศา และปรับเพิ่มขึ้นเท่าที่จำเป็น นอกจากระบบปรับอากาศแล้ว ระบบแสงสว่างยังถูกออกแบบให้แสงแดดเข้าสู่ตัวสโตร์ให้มากที่สุดเท่าที่ทำได้ โดยไม่ส่งผลต่อระบบปรับอากาศมากนัก ช่วงเวลากลางวันนั้นจะใช้พลังงานที่สโตร์ผลิตขึ้นเองทั้งหมด ส่วนในช่วงกลางคืนที่ไม่สามารถผลิตกระแสไฟได้ ก็จะใช้ไฟฟ้าจากการไฟฟ้านครหลวงตามปกติ

 

นอกจากนี้ ยังมีบ่อเก็บกักน้ำฝนสำหรับใช้ล้างทำความสะอาดในน้ำแรก ถังหมักก๊าซชีวภาพจากเศษอาหารสำหรับประกอบอาหารพื้นที่ครัวอีกด้วย

“ความสำคัญอยู่ที่การออกแบบและเทคโนโลยี วันข้างหน้าเราอาจจะได้ใช้เทคโนโลยีที่ดีกว่าเดิม ทุกอย่างพัฒนาไปในทางที่ดีขึ้น แต่ใจความสำคัญคือการที่เราได้ทดลองและเรียนรู้ด้วยตัวเองว่าอะไรที่ดีที่สุดสำหรับการสร้างสโตร์ประหยัดพลังงานของเราเอง การสร้างสโตร์แห่งนี้ใช้เงินทุนมากกว่า 140 ล้านบาท และคงไม่ได้คืนทุนภายในระยะเวลาอันสั้น เราจึงอยากให้ศูนย์เรียนรู้ที่เราจะได้ศึกษาร่วมกัน ซึ่งจะได้ประโยชน์มากที่สุด” ประเสริฐ บอกถึงความตั้งใจที่จะทำให้สโตร์แห่งนี้กลายเป็นศูนย์เรียนรู้ที่ทุกคนสามารถเข้ามาเก็บเกี่ยวความรู้

ในทุกมุมของสโตร์เราจึงเห็นป้ายบอกถึงที่มาที่ไปของการประหยัดพลังงานว่าทำจากวัสดุอะไร รวมทั้งเทคนิคในการประหยัดพลังงาน ซึ่งบางจุดเราสามารถนำไปประยุกต์ใช้เองได้ที่บ้าน

“เมื่อเทียบกับสโตร์อื่นที่เคยดูแลมาจัดว่าไฮเทคมาก อย่างถ้าเป็นระบบทั่วไปเราจะตั้งเวลาให้ไฟลานจอดรถเปิดตอน 6 โมงเย็นทุกวัน แต่ที่นี่มีเซ็นเซอร์เปิดปิดอัตโนมัติทุกระบบ โดยที่เราทำหน้าที่ดูแลบำรุงรักษาให้อยู่ในสภาพที่ดี ทำให้เป็นที่สนใจของลูกค้าอย่างมาก บางคนเข้ามาแล้วชอบและประทับใจในเรื่องการประหยัดพลังงานและรักษาสิ่งแวดล้อมก็กลายเป็นลูกค้าประจำ อีกส่วนหนึ่งจะซักถามถึงระบบการทำงานต่างๆ ด้วยความสนใจ

ผลพลอยได้ที่ตามมาก็คือลูกค้าและพนักงานทุกคนจะเริ่มตระหนักถึงปัญหาสิ่งแวดล้อม อยากช่วยลดใช้พลังงาน พนักงานหลายคนก็เริ่มปั่นจักรยานมาทำงาน ซึ่งเราก็ดูแลด้วยการทำห้องอาบน้ำสำหรับพนักงานที่ปั่นจักรยานมาทำงานในตอนเช้า และทุกคนก็ช่วยกันลดการใช้พลังงานทั้งที่ทำงานและที่บ้านอีกด้วย” ธีรรัตน์ สุขดี ผู้จัดการร้านตลาดโลตัส สาขาบางพระ เล่าถึงผลพลอยได้จากการสร้างสโตร์ปลอดคาร์บอน ซึ่งนอกจากจะช่วยลดการใช้พลังงานแล้ว ยังช่วยสร้างจิตสำนึกให้กับทุกคนในทางอ้อม

หากมีคำถามว่าสโตร์แห่งนี้จะคืนทุนภายในเวลากี่ปี ถ้ามองในแง่ธุรกิจคงตอบได้เลยว่าอาจจะต้องใช้เวลาถึง 18 ปี กว่าจะคืนทุนก่อสร้างทั้งหมด เพราะต้นทุนทางพลังงานค่อนข้างสูงกว่าสโตร์ทั่วไป 34 เท่า แต่หากมองในแง่ของการรักษาสิ่งแวดล้อมและการส่งเสริมจิตสำนึกในการรักษาสิ่งแวดล้อม สโตร์แห่งนี้คืนทุนตั้งแต่ก่อนตอกเสาเอกด้วยซ้ำ เพราะสโตร์ปลอดคาร์บอนไม่ใช่เพียงสโตร์ร้านค้าประหยัดพลังงาน แต่เป็นรูปธรรมที่ใกล้ตัวเรามากที่สุด

ใกล้กว่าโรงไฟฟ้าพลังงานแสดงอาทิตย์กับพลังงานลมที่ยังห่างไกลในความรู้สึก แต่ที่นี่เราได้เห็นหลอดแอลอีดีประหยัดพลังงาน ที่ให้แสงสว่างยามซื้อสินค้า เห็นโซลาร์เซลล์ที่สามารถจ่ายกระแสไฟเลี้ยงระบบปรับอากาศทั้งระบบ โลกของการประหยัดพลังงานที่เราสามารถนำไปคิดฝันต่อที่บ้าน ให้เรารู้สึกว่าเราอยากปิดไฟให้เหลือแต่เพียงจุดที่เราต้องใช้งานจริงๆ เท่านั้น เป็นจุดคืนทุนที่อยู่บนการปลุกจิตสำนึกให้กับทุกคนนั่นเอง

&<2288;

&<2288;