โครงสร้างราคาน้ำมันในอุดมคติ

โครงสร้างราคาขายปลีกผลิตภัณฑ์น้ำมันในปัจจุบันยังมีข้อบกพร่องสำคัญคือ

โดย..ศ.พรายพล คุ้มทรัพย์

มีการอุดหนุนราคาสำหรับน้ำมันดีเซลและก๊าซหุงต้มมากเกินไป เป็นการตรึงราคาขายปลีกไว้ต่ำ จนทำให้มีการบริโภคที่ไม่มีประสิทธิภาพและเป็นปริมาณที่มากเกินไป และต้องนำเข้าจากต่างประเทศ เพื่อมาเสริมปริมาณที่สามารถกลั่นหรือแยกก๊าซได้ในประเทศ

ในขณะเดียวกันก็ทำให้กองทุนน้ำมันเชื้อเพลิงต้องจ่ายเงินชดเชยออกไปเป็นจำนวนมาก อีกทั้งมีการลดหย่อนการเก็บภาษีสรรพสามิตด้วย จึงกลายเป็นภาระทางการเงิน การคลัง

ความแตกต่างของราคาขายปลีกระหว่างผลิตภัณฑ์น้ำมันชนิดต่างๆ โดยเฉพาะอย่างยิ่งระหว่างน้ำมันดีเซลกับน้ำมันเบนซิน และระหว่างน้ำมันเบนซินกับก๊าซหุงต้มยังมากเกินไป ทำให้มีการใช้น้ำมันที่มีราคาถูกกว่าทดแทนน้ำมันที่มีราคาแพงกว่าในอัตราที่มากเกินไป

ราคาขายปลีกระหว่างน้ำมันเบนซินกับแก๊สโซฮอล์กลับมีความแตกต่างที่น้อยเกินไป ทำให้ยังมีการใช้น้ำมันเบนซินอยู่มาก และยังไม่จูงใจให้ผู้ใช้รถหันมาใช้แก๊สโซฮอล์มากขึ้นเท่าที่ควร จึงยังไม่ส่งเสริมให้ใช้กำลังการผลิตเอทานอลอย่างเต็มที่ และพัฒนาให้ผู้ผลิตสามารถส่งออกอย่างเข้มแข็งได้

ในการพิจารณาโครงสร้างราคาที่เหมาะสมดังกล่าว มีข้อควรทำและข้อไม่ควรทำดังนี้

1.ไม่ควรตรึงราคาน้ำมัน ทั้งที่เป็นราคาขายปลีก ราคาขายส่ง และราคา ณ โรงกลั่น

เพราะการตรึงราคาส่วนใหญ่เป็นการกดราคาไว้ต่ำ จนทำให้เกิดผลเสียตามที่ได้อธิบายไว้แล้ว ภาครัฐจึงควรลอยตัวราคาน้ำมันให้สามารถเคลื่อนไหวขึ้นลงไปได้ตามราคาตลาดโลก ยกเว้นในกรณีที่ราคาน้ำมันในตลาดโลกมีความผันผวนขึ้นลงอย่างมาก ภาครัฐก็อาจเข้าแทรกแซงราคาเพื่อลดความผันผวน แต่ไม่ควรฝืนแนวโน้มของราคาตลาดโลก

2.ราคาขายปลีกผลิตภัณฑ์น้ำมันควรสะท้อนต้นทุนที่แท้จริง

คือไม่ควรต่ำกว่าผลรวมของราคา ณ โรงกลั่นกับค่าการตลาดโดยราคา ณ โรงกลั่นควรเท่ากับราคานำเข้า เช่น ราคา ณ โรงกลั่น ที่สิงคโปร์ เพื่อส่งเสริมให้โรงกลั่นในประเทศสามารถแข่งขันกับโรงกลั่นที่มีประสิทธิภาพในระดับสูงได้ และค่าการตลาดควรสะท้อนค่าใช้จ่าย (รวมกำไร) ที่สมเหตุสมผล

3.น้ำมันดีเซลหมุนเร็วไม่ควรขายในราคาที่ต่ำกว่าน้ำมันเบนซินและแก๊สโซฮอล์มากนัก

ในกรณีที่ราคาขายปลีกของน้ำมันดีเซลอยู่ที่ 30 บาทต่อลิตร ราคาน้ำมันเบนซินก็ควรจะแพงกว่าดีเซลไม่เกินลิตรละ 5 บาท และราคาแก๊สโซฮอล์ควรจะแพงกว่าดีเซลประมาณลิตรละ 1–2 บาท เพื่อไม่จูงใจให้ใช้น้ำมันดีเซลทดแทนน้ำมันเบนซินและแก๊สโซฮอล์มากเกินไป

4.น้ำมันเบนซิน 91 ควรขายในราคาสูงกว่าแก๊สโซฮอล์ 91 อย่างน้อยลิตรละ 3 บาท เพื่อส่งเสริมให้มีการใช้แก๊สโซฮอล์ทดแทนเบนซินมากขึ้น

และควรยกเลิกการขายน้ำมันเบนซิน 91 ไปในที่สุด ส่วนแก๊สโซฮอล์ 91 และแก๊สโซฮอล์ 95 E10 ควรมีราคาต่างกันประมาณลิตรละ 2 บาท

5.ภาษีต่างๆ (สรรพสามิตเทศบาลและมูลค่าเพิ่ม) รวมกันควรมีขนาดคิดเป็นประมาณ 1520% ของราคาขายปลีก

โดยยกเว้นภาษีสรรพสามิตและภาษีเทศบาลให้กับส่วนที่เป็นเนื้อเอทานอลและไบโอดีเซล

6.ค่าการตลาดสำหรับผลิตภัณฑ์น้ำมันทุกชนิด ควรเป็นผลจากการแข่งขันกันระหว่างบริษัทน้ำมัน

ในปัจจุบันน่าจะอยู่ในเกณฑ์ประมาณ 1.50 บาทต่อลิตร ซึ่งถือเป็นเกณฑ์ปกติ สำหรับผลิตภัณฑ์น้ำมันส่วนใหญ่ยกเว้นน้ำมันเบนซิน 95 และแก๊สโซฮอล์ E85 ซึ่งมีปริมาณการขายต่ำ และก๊าซหุงต้มซึ่งโดยปกติมีค่าใช้จ่ายที่สูงกว่าผลิตภัณฑ์น้ำมันอื่นๆ

7.กองทุนน้ำมันเชื้อเพลิงควรแบ่งออกเป็นสองส่วน

ส่วนที่หนึ่งใช้ในการอุดหนุนไขว้ (Cross Subsidy) ระหว่างผลิตภัณฑ์น้ำมันต่างๆ ซึ่งส่วนใหญ่จะเป็นการเก็บจากผู้ใช้น้ำมันเบนซินไปอุดหนุน ผู้ใช้แก๊สโซฮอล์น้ำมันดีเซลและก๊าซหุงต้ม โดยควรมีเป้าหมายให้การเก็บเข้ากองทุนน้ำมันเชื้อเพลิงให้รายรับที่พอดีกับจำนวนเงินที่ต้องใช้ในการชดเชยออกไป

ส่วนที่สอง มีไว้เพื่อรักษาเสถียรภาพของราคาขายปลีก คือใช้เพื่อลดความผันผวนของราคาขายปลีกไม่ให้ปรับเปลี่ยนขึ้นลงตามราคาตลาดโลก โดยเฉพาะอย่างยิ่งในช่วงที่ราคาตลาดโลกผันผวนมากๆ โดยหลักการกองทุนน้ำมันเชื้อเพลิงจะจ่ายเงินชดเชยเมื่อราคาโลกปรับตัวสูงขึ้นมาก เพื่อไม่ให้ราคาขายปลีกต้องปรับเพิ่มทันทีในอัตราที่สูงมาก และจะเก็บเงินเข้ากองทุนฯ ในกรณีที่ราคาโลกลดต่ำลงมากเพื่อสะสมเงินเข้ากองทุนฯ ไว้ใช้ในเวลาที่ราคาโลกปรับสูงขึ้นอีกในอนาคตในทางปฏิบัติ ควรกำหนดให้กองทุนน้ำมันเชื้อเพลิงส่วนที่สองนี้สามารถขาดดุลและเกินดุล ณ เวลาใดเวลาหนึ่งได้เป็นจำนวนเงินไม่เกินเป้าหมายที่กำหนดไว้ (เช่น + 5,000 ล้านบาท) เพื่อไม่ให้การแทรกแซงราคากลายเป็นการฝืนแนวโน้มของราคา

8.ควรลอยตัวราคาขายปลีกของก๊าซหุงต้มที่ขายโดยทั่วไป

โดยทำอย่างเป็นขั้นเป็นตอนและให้เสร็จสิ้นภายใน 1 ปี แต่ภาครัฐควรอุดหนุนราคาก๊าซหุงต้มสำหรับครัวเรือนที่มีรายได้น้อยไว้เพื่อใช้ในการหุงต้มอาหาร โดยมีระบบการลงทะเบียนของครัวเรือนรายได้น้อยที่เหมาะสม เชื่อถือได้และเป็นธรรม และอาจใช้วิธีการอุดหนุนโดยการแจกคูปอง หรือบัตรลดราคา (Discount Cards) ในขณะเดียวกันก็ควรลอยตัวราคาขายปลีกก๊าซธรรมชาติที่ใช้ในภาคขนส่ง (NGV) ด้วย โดยทำอย่างเป็นขั้นเป็นตอนและให้เสร็จสิ้นภายใน 1 ปีเช่นเดียวกัน

9.การชดเชยราคาน้ำมันดีเซลควรทำ

สำหรับเฉพาะผู้ใช้ที่เป็นชาวประมงขนาดเล็กและรถโดยสารสาธารณะเท่านั้น และควรใช้มาตรการช่วยเหลือนี้แบบชั่วคราวเฉพาะในกรณีที่ราคาน้ำมันโลกปรับตัวขึ้นสูงอย่างรวดเร็วมากเท่านั้น

โครงสร้างราคาชุดใหม่ที่เสนอมานี้ ย่อมมีผลให้ผู้ใช้น้ำมันต้องจ่ายเงินค่าเชื้อเพลิงเพิ่มขึ้น เพราะเป็นการปรับปรุงจากผลของนโยบายที่มีลักษณะ “ประชานิยม” ที่พยายามจะแก้ปัญหาเฉพาะหน้า โดยไม่คำนึงถึงผลเสียที่มีต่อเศรษฐกิจในระยะยาว

ผู้เขียนบทความนี้เชื่อว่า ถึงเวลาแล้วที่เราจะนำเอาประเด็นเกี่ยวกับการแทรกแซงราคาน้ำมัน โดยภาครัฐมาพิจารณากันอย่างมีเหตุมีผล โดยมีความมั่นคงด้านพลังงานของประเทศเป็นเป้าหมายในระยะยาว มิใช่เพียงเพื่อความอยู่รอดทางการเมือง