แอฟริกาในบูรพาภิวัฒน์

โดยทั่วไปเราเข้าใจว่าแอฟริกาเป็นประเทศที่ยากจน เต็มไปด้วยความรุนแรง

โดย...ศ.เอนก เหล่าธรรมทัศน์ 

ความแตกแยก และมีแต่คนยากจนอยู่ แต่ 5-10 ปีมานี้ แอฟริกาเปลี่ยนแปลงไปในทางที่ดี คือเปลี่ยนแปลงเร็วอย่างไม่น่าเชื่อ

แอฟริกาที่เราจะพูดถึงวันนี้ คือแอฟริกาที่อยู่ใต้ทะเลทรายซาฮารา ซึ่งมีทั้งหมด 47 ประเทศ มีประชากรราว 820 ล้านคน ทวีปแอฟริกามีกลุ่มที่ร่ำรวยน้ำมันอยู่ด้วยได้แก่ แองโกลา คองโก แคเมอรูน อิเควทอเรียลกินี ไนจีเรีย

นอกจากนั้น ยังมีกลุ่มประเทศที่มีรายได้ปานกลาง ได้แก่ บอตสวานา เคปเวิร์ด นามิเบีย และแอฟริกาใต้ เป็นต้น

สองกลุ่มประเทศนี้ ไม่ได้มีแต่คนจนอยู่อย่างที่เข้าใจ แต่มีชนชั้นกลางและคนที่ร่ำรวยอยู่ไม่น้อย แต่แน่นอนว่าแอฟริกายังมีกลุ่มคนที่มีรายได้ต่ำอยู่ เช่น เอธิโอเปีย กานา เคนยา โมซัมบิก แทนซาเนีย ฯลฯ

อย่างไรก็ตาม ต้องย้ำว่าแอฟริกาที่อยู่ใต้ทะเลซาฮารา มีอย่างน้อย 17 ประเทศ ที่กำลังเติบโตอย่างรวดเร็วในทางเศรษฐกิจ และในกลุ่มประเทศที่กำลังพุ่งทะยานเหล่านี้ มีทั้งประเทศที่อุดมสมบูรณ์ด้วยน้ำมัน เช่น ในปี 2553 แองโกลามีอัตราการเติบโตสูงถึง 16.8% ต่อปี คองโกมีการเติบโตสูงถึง 12.1% ไนจีเรียมีอัตราการเติบโต 7% ต่อปีต่อเนื่องกันมา 67 ปีแล้ว

สำหรับกลุ่มประเทศรายได้ปานกลาง แต่ไม่ได้มีน้ำมัน เช่น บอตสวานา เติบโตถึง 8.4% ส่วนเคปเวิร์ด ตั้งแต่ปี 2004-2008 เติบโตประมาณ 7% ในขณะเดียวกันประเทศแอฟริกาที่จัดอยู่ในกลุ่มประเทศที่มีรายได้ต่ำก็เติบโตทางเศรษฐกิจในอัตราที่ไม่ยิ่งหย่อนไปกว่า 2 ประเภทแรก เช่น เอธิโอเปีย เติบโตทางเศรษฐกิจถึง 11.4% ต่อปี ขณะที่กานาตั้งแต่ปี ค.ศ. 20042008 เติบโต 7.6% ต่อปี โมซัมบิกเติบโต 7.6% ต่อปี ในปีกลาย ยูกันดาตั้งแต่ปี 2004-2008 เติบโตถึง 8.2%

จากข้อมูลการเงินระหว่างประเทศ พบว่า บรรดาประเทศที่มีอัตราการเติบโตทางเศรษฐกิจสูงที่สุดในโลก 10 ประเทศในปี 2010 นั้น มีถึง 6 ประเทศที่อยู่ในแอฟริกาตอนใต้ทะเลทรายซาฮารา ได้แก่ แองโกลา ไนจีเรีย เอธิโอเปีย ชาด โมซัมบิก และรวันดา ส่วนประเทศที่เหลือได้แก่ จีน พม่า คาซัคสถาน และกัมพูชา พม่าและกัมพูชาประเทศเพื่อนบ้านที่ติดชิดชายแดนไทยนั่นเอง

นี่เป็นดาราของการพัฒนาเศรษฐกิจที่เราคาดไม่ถึงเลยทีเดียว เรามักจะคุ้นกันแต่จีนว่ากำลังเป็นดาวเด่นในเศรษฐกิจ แต่ที่เรายังไม่ได้สนใจกันมากนักก็คือ เพื่อนบ้านของเราเองและหลายประเทศในแอฟริกาที่กำลังเป็นประเทศที่น่าจับตามองทางเศรษฐกิจเป็นอย่างยิ่ง

แอฟริกาที่อยู่ใต้ทะเลทรายซาฮารา มีอัตราเติบโตทางเศรษฐกิจสูงเป็นอันดับ 3 ของโลก รองจากเอเชียและตะวันออกกลาง เมื่อก่อนแอฟริกาเคยพึ่งพาเงินช่วยเหลือจากต่างประเทศตลอด แต่วันนี้กำลังมีงบประมาณเกินดุลเป็นครั้งแรก และที่เราคิดว่าแอฟริกามีแต่คนจนนั้น บัดนี้ มีชนชั้นกลางเพิ่มขึ้นคือ ราว 40 ล้านคน และในอีก 10 ปีข้างหน้า ชนชั้นกลางเหล่านี้จะเพิ่มขึ้นเป็นประมาณ 60 ล้านคน และในประมาณปี 2030 จะเพิ่มมากขึ้นกว่า 100 ล้านคนในทวีปแห่งนี้

ในความเห็นของผู้เขียนนั้นแอฟริกาอาจจะกำลังเป็นเอเชียแห่งที่สอง ดังนั้นการพูดถึงบูรพาภิวัฒน์ จึงไม่ควรเข้าใจว่าตะวันออกหรือบูรพานั้นหมายถึงเอเชียเท่านั้น หากตะวันออกยังหมายรวมถึงแอฟริกา ละตินอเมริกา ตะวันออกกลางอีกด้วย

ทั้งนี้ หนังสือเรื่อง บูรพาภิวัฒน์รัฐศาสตร์และเศรษฐกิจโลกใหม่ ของผู้เขียน กำลังจะออกวางตลาดในไม่กี่วันข้างหน้านี้ มีความยาว 200 หน้า มีภาพและมีแผนที่มากทีเดียวที่จะทำให้เราเข้าใจโลกยุคบูรพาภิวัฒน์ที่ประเทศไทยดำรงร่วมอยู่ด้วย โดยจะเปิดตัวหนังสือในงานสมัชชาฯ ที่จัดขึ้นในโรงแรมอินเตอร์คอนติเนนตัล แยกราชประสงค์ วันที่ 31 ม.ค.นี้ เวลา 13.00 น. ก็ขอเชิญชวนท่านผู้อ่านเข้าไปรับฟังได้

งานนี้ นอกจากผู้เขียนแล้ว ยังมี ดร.สุรเกียรติ์ เสถียรไทย ดร.ณรงค์ชัย อัครเศรณี ดร.อาทิตย์ อุไรรัตน์ และ ศ.นพ.วิจารณ์ พานิช จะพูดกันถึงเรื่องสถานการณ์และโอกาสใหม่ๆ ของโลก ที่มีแนวโน้มจะเข้าสู่ยุคบูรพาภิวัฒน์