แผนปฎิบัติการของอาเซียนพิมพ์เขียว

ที่จริงคงจะไม่มีใครมีใจที่จะมานั่งคุยกันถึงเรื่อง AEC (ASEAN Economic Community)

โดย..พวงรัตน์ อัศวพิศิษฐ์

หรือประชาคมเศรษฐกิจอาเซียนในตอนนี้กันเท่าไร ทั้งๆ ที่ปี 2558 หรือ ค.ศ. 2015 ก็อยู่อีกไม่ไกลนัก แต่เพราะตอนนี้หัวจิตหัวใจใครต่อใครก็ไปอยู่ที่เรื่องน้ำท่วมประเทศไทยกันหมด แม้แต่ผู้เขียนเอง

หัวข้อสนทนาที่พบปะเจอะเจอ หรือทานข้าวกันก็มีแต่เรื่องน้ำท่วม การสื่อสารรูปแบบใหม่ที่มีถึงกัน ไม่ว่าจะเป็นอีเมล หรือบีบี ก็มีแต่ข่าวน้ำท่วม และจะเตรียมตัวอย่างไรเมื่อน้ำท่วม บางทีก็เครียด บางทีก็ซาบซึ้ง วิกฤตการณ์เช่นนี้ทำให้เห็นว่าลึกๆ แล้วคนไทยก็ยังเหมือนเดิม คือมีน้ำจิตน้ำใจต่อกัน แม้จะมีบางกลุ่มบางเหล่าที่ผิดแผกไปบ้าง เห็นแก่ตัว เอาแต่ได้ ฉกฉวยโอกาส และยังเล่นการเมืองกันอยู่ อย่างที่เราเคยเห็นๆ กัน แต่ก็น่าจะเป็นส่วนน้อยของสังคม คนส่วนใหญ่ก็ยังน่ารัก ช่วยคนอื่นกันอย่างไม่เห็นแก่เหน็ดเหนื่อย พวกที่ช่วยไม่ไหว เพราะเจอกับตัวเองเข้าก็ยังช่วยส่งข่าว และแบ่งปันประสบการณ์กัน

แต่อย่างไรเสีย เมื่อขึ้นเรื่องของ AEC ไว้แล้ว และยังไม่จบก็คงต้องพูดถึงเรื่องนี้กันต่อไป คิดเสียว่าเว้นวรรคมาอ่านเรื่องอื่น นอกจากเรื่องน้ำท่วมกันบ้าง เป็นการผ่อนคลายกันมากกว่า

ผู้เขียนได้พูดถึงเป้าหมายเชิงกลยุทธ์ 5 ประการไปแล้วในฉบับที่ผ่านมา ได้แก่

1.ให้มีระบบทรัพย์สินทางปัญญาที่สมดุล

2.ให้แต่ละประเทศ หรือภูมิภาคอาเซียน มีโครงสร้างของกฎหมาย และนโยบายที่สามารถสนองตอบต่อความต้องการด้านทรัพย์สินทางปัญญาได้ รวมถึงให้อาเซียนแต่ละประเทศเข้าร่วมในระบบทรัพย์สินทางปัญญาสากลได้ในเวลาที่เหมาะสม

3.ให้สามารถใช้ประโยชน์จากทรัพย์สินทางปัญญา โดยให้เป็นเสมือนเครื่องมือในการคิดประดิษฐ์และพัฒนา ตลอดจนการถ่ายทอดเทคโนโลยี แต่ขณะเดียวกันก็ให้สามารถรักษาผลิตภัณฑ์พื้นเมือง และบริการดั้งเดิม รวมตลอดถึงงานสร้างสรรค์ของประชากรในภูมิภาคไว้ได้

4.ให้สมาชิกอาเซียนมีบทบาทมากขึ้นในสังคมทรัพย์สินทางปัญญา (Active Participation)

5.เร่งรัดให้สมาชิกอาเซียนร่วมมือกันอย่างแข็งขันเพื่อเพิ่มประสิทธิภาพของเจ้าหน้าที่ และองค์กรที่เกี่ยวกับทรัพย์สินทางปัญญาในภูมิภาค

ที่เราจะมาดูกันต่อไปก็คือ การคลี่เป้าหมายเชิงกลยุทธ์แต่ละเรื่องมาดูกันว่าหมายถึงอะไร และอาเซียนได้วางแผนปฏิบัติงานเพื่อให้บรรลุเป้าหมายเชิงกลยุทธ์ไว้อย่างไร

เป้าหมายกลยุทธ์ 1 ที่อาเซียนกำหนดให้ระบบทรัพย์สินทางปัญญามีความสมดุลนั้น อาเซียนมองเรื่องของการจดทะเบียนเพื่อคุ้มครองทรัพย์สินทางปัญญา และปฏิบัติให้เป็นไปตามกฎหมาย ดังนั้นอาเซียนต้องมีโปรแกรมที่เรียบง่ายในการจดทะเบียน ที่เรียกว่า “Userfriendly” และต้องปรับปรุงคุณภาพของการให้บริการ ให้รวดเร็ว และผู้รับบริการเข้าถึงได้สะดวก

การจดทะเบียนนี้จะรวมทั้งการจดสิทธิบัตรและเครื่องหมายการค้า เพราะมองว่าอาเซียนต้องดึงเทคโนโลยีใหม่ๆ เข้ามา (Cuttingedge Technology) ผ่านทางการยื่นคำขอจดทะเบียนสิทธิบัตร โดยต้องให้ความมั่นใจแก่นักคิดนักประดิษฐ์ทั้งหลายว่าการจดทะเบียนมีประสิทธิภาพ คุ้มครองได้จริง ยิ่งมีการจดสิทธิบัตรในภูมิภาคมากเท่าใดยิ่งมีโอกาสได้เทคโนโลยีใหม่ๆ เข้ามามากเท่านั้น ซึ่งในที่สุดเทคโนโลยีเหล่านี้ก็จะกระจายสู่คนไทยในภูมิภาค เรื่องเครื่องหมายการค้าก็เช่นเดียวกัน ยิ่งธุรกิจเจริญเติบโตมากเท่าใดก็ยิ่งเพิ่มความต้องการเครื่องหมายการค้ามาก เป็นเครื่องแสดงให้เห็นว่าสินค้าหรือบริการของตนแตกต่างจากของผู้อื่นอย่างไร ทั้งอาเซียนเองและต่างชาติที่มาทำธุรกิจในอาเซียน ต้องได้รับการยืนยันว่าจะได้การคุ้มครองเครื่องหมายการค้าอย่างเต็มที่

อย่างไรก็ตาม ในการจดทะเบียนทรัพย์สินทางปัญญา โดยเฉพาะสิทธิบัตรนั้น อาเซียนตระหนักดีว่าเกี่ยวข้องกับเรื่องสิทธิ ซึ่งจะต้องมีความสมดุลกันระหว่างสิทธิของผู้สร้างสรรค์ ซึ่งเป็นสิทธิแต่เพียงผู้เดียว (Exclusive Rights) ที่จะแสวงหาประโยชน์จากผลงานที่ตนสร้างขึ้นมา กับสิทธิของสาธารณชนที่จะเข้าถึงข้อมูลเหล่านั้น

เมื่อเราคลี่เป้าหมายเชิงกลยุทธ์ที่ 1 ของอาเซียนมาดูแล้วก็จะเห็นว่าข้อนี้ พูดง่ายๆ ก็คือ อาเซียนต้องการปรับปรุงคุณภาพของการจดทะเบียนทรัพย์สินทางปัญญา ซึ่งรวมถึงระยะเวลาในการจดทะเบียนจะต้องไม่ยาวจนเกินไปด้วย แล้วยังต้องลดงานค้างที่ปัจจุบันมีกันอยู่ประเทศละ 34 หมื่น ลงให้เหลือน้อยที่สุดด้วย เรื่องให้หมดไปนั้นไม่ต้องพูดถึง คงไม่มีทางเป็นไปได้ แต่การลดงานค้างอาจรวมถึงให้มีการแบ่งเบาภาระงานด้านการจดสิทธิบัตรระหว่างอาเซียนด้วยกัน (Work Sharing) ด้วย

นอกจากนี้ อาเซียนแต่ละประเทศจะต้องให้บริการแก่ประชาชนในเรื่องทรัพย์สินทางปัญญา ชนิดที่เรียกกันว่าให้ประชาชนเข้าถึงง่ายและโปร่งใส ซึ่งจะทำได้ก็ต่อเมื่อมีการปรับปรุงโครงสร้างของสำนักงานทรัพย์สินทางปัญญา ให้มีการ Link และแลกเปลี่ยนข้อมูลกันระหว่างหน่วยงานทรัพย์สินทางปัญญาในประเทศอาเซียน โดยข้อมูลเหล่านั้นเป็นข้อมูลที่ผู้มีส่วนได้เสีย (Stockholders) ต้องการ

นอกจากนี้ยังมีการพูดถึงเรื่องของการตัดสินคดี เรื่องให้อาเซียนเข้าถึงสิทธิในทรัพย์สินทางปัญญา ฯลฯ อีก ซึ่งนี่ก็แค่กลยุทธ์ คราวหน้าคงต้องมีการคลี่กลยุทธ์อื่นๆ มาดูกันต่อไป