เปิดใจกฝผ.ทำไมระบายเขื่อนช้า

โดย...ปรียนิจ กุลตั้งเจริญ

ข้อสงสัยที่ว่าทำไมเขื่อนไม่มีการปล่อยน้ำออกมาในช่วงก่อนหน้านี้ แต่ต้องรอจนมีปริมาณน้ำเข้ามาในเขื่อนมากแล้วค่อยระบายน้ำออกจากเขื่อน จนกลายเป็นมวลน้ำก้อนใหญ่ สุทัศน์ ปัทมสิริวัฒน์ ผู้ว่าการการไฟฟ้าฝ่ายผลิตแห่งประเทศไทย (กฟผ.) ชี้แจงว่า ในปีนี้มีปริมาณฝนเข้ามามากและเร็วกว่าทุกปี โดยมีเหตุการณ์น้ำท่วมเกิดขึ้นตั้งแต่ช่วงต้นปี เริ่มจาก จ.สุโขทัย พิจิตร พิษณุโลก ซึ่งทางเขื่อนได้ดูแลปัญหาอุทกภัยมาตั้งแต่ช่วงต้นปี แต่ปริมาณน้ำมีมากกว่า 2 เท่า ของระดับปกติ

สุทัศน์ กล่าวว่า ในช่วงฤดูแล้งปีนี้ (เดือน เม.ย. 2554) อ่างเก็บน้ำ กฟผ.มีปริมาตรน้ำในอ่างทั้งหมดเพียง 3.4 หมื่นล้าน ลบ.ม. หรือ 54% ของความจุอ่าง ใกล้เคียงกับปริมาตรในช่วงเวลาเดียวกันของปีที่แล้ว ที่มีปริมาตรน้ำต่ำสุดในรอบ 10 ปีที่ผ่านมา แสดงให้เห็นว่าไม่ได้มีการกักเก็บน้ำไว้เป็นปริมาณมาก แต่ในช่วงฤดูฝนปีนี้มีปริมาณฝนมากและมาเร็วกว่าปกติ ทำให้ปริมาณน้ำไหลเข้าอ่างเก็บน้ำทุกแห่งอยู่ในเกณฑ์สูงมาก บางแห่งอยู่ในเกณฑ์สูงที่สุด ซึ่งที่ผ่านมาได้ทยอยระบายน้ำออก โดยคณะกรรมการบริหารจัดการน้ำเป็นผู้พิจารณา

สำหรับหลักการในการบริหารจัดการน้ำในอ่างเก็บน้ำตามเขื่อนต่างๆ ของ กฟผ. โดยเฉพาะเขื่อนขนาดใหญ่ที่ตั้งอยู่บนลุ่มน้ำสำคัญ เช่น ลุ่มแม่น้ำเจ้าพระยา ลุ่มแม่น้ำแม่กลอง และลุ่มแม่น้ำชี กฟผ.จะกำหนดแนวทางการจัดการน้ำให้เกิดประโยชน์สูงสุด เน้นการกักเก็บน้ำในช่วงฤดูน้ำหลาก เพื่อระบายให้กับพื้นที่ชลประทานในช่วงฤดูแล้ง

ผู้ว่าการ กฟผ. ชี้แจงว่า การกักเก็บน้ำเขื่อนโดยปกติจะออกแบบให้เก็บน้ำได้ 100% โดยมีบางเขื่อนที่ออกแบบให้มีพื้นที่สำรองในอ่างสำหรับรองรับน้ำหลากที่อาจเข้ามาเกินความสามารถของอาคารระบายน้ำ เพื่อไม่ให้น้ำล้นอ่างเก็บน้ำ เช่น เขื่อนสิริกิติ์ เขื่อนศรีนครินทร์ เขื่อนวชิราลงกรณ เขื่อนอุบลรัตน์ ซึ่งการเก็บน้ำในพื้นที่สำรองจะเป็นช่วงสั้นๆ ปลายฤดูฝน ที่คาดว่าจะไม่มีน้ำหลากขนาดใหญ่ไหลเข้ามาอีก ส่วนอ่างเก็บน้ำที่มีอาคารระบายน้ำขนาดใหญ่อยู่แล้ว เช่น เขื่อนภูมิพล ไม่ได้ออกแบบให้มีพื้นที่สำรอง จึงไม่สามารถเก็บน้ำได้เกิน 100%

สุทัศน์ กล่าวว่า ในช่วงหลังจากนี้ไม่น่าจะมีพายุขนาดใหญ่เข้ามาอีก แต่จะยังคงมีน้ำจากภาคเหนือไหลลงเข้าสู่เขื่อนตามธรรมชาติและมีฝนขนาดกลางอยู่บ้าง ทำให้การระบายน้ำออกจะทำอย่างน้อยที่สุด เพื่อป้องกันความเดือดร้อนในพื้นที่ปลายเขื่อน โดยปัจจุบันมีการปล่อยน้ำอยู่ที่ระดับ 70 ล้าน ลบ.ม.ต่อวัน จากเขื่อนสิริกิติ์ 10 ล้าน ลบ.ม. และเขื่อนภูมิพล 60 ล้าน ลบ.ม. ซึ่งการที่ยังคงปล่อยน้ำในเขื่อนภูมิพลระดับสูง เพราะน้ำในอ่างเก็บน้ำยังอยู่ในระดับเกือบ 100%

รวมทั้งการที่เขื่อนภูมิพลต้องเปิดบานระบายน้ำล้นในขณะนี้ เนื่องจากระดับน้ำในเขื่อนสูงขึ้น จนอาจมีผลกระทบต่อความมั่นคงของเขื่อนและโรงไฟฟ้า จึงต้องเปิดบานระบายน้ำล้นตามขั้นตอนด้านความปลอดภัยของเขื่อน แต่จะไม่มีผลกระทบต่อความมั่นคงของเขื่อนและโรงไฟฟ้า

สำหรับปริมาณน้ำในเขื่อน ณ วันที่ 19 ต.ค. 2554 เขื่อนภูมิพลมีปริมาณน้ำกักเก็บปัจจุบัน 1.344 หมื่นล้าน ลบ.ม. จากปริมาณกักเก็บสูงสุด 1.346 หมื่นล้าน ลบ.ม. คิดเป็น 99.84% ส่วนเขื่อนสิริกิติ์มีปริมาณน้ำกักเก็บปัจจุบัน 9,450 ล้าน ลบ.ม. จากปริมาณกักเก็บสูงสุด 9,510 ล้าน ลบ.ม. คิดเป็น 99.11%