'ปลอด' ชำแหละ ปมผิดพลาดมหาอุทกภัย

โดย...ชัยฤทธิ์ ยนเปี่ยม

ภัยพิบัติน้ำท่วมจากนี้จะเป็นอย่างไร ยังจะรุนแรงแค่ไหน และอะไรที่ทำให้ประเทศไทยต้องเผชิญมหาอุทกภัยครั้งนี้ มาฟังเหตุผลจาก “ปลอดประสพ สุรัสวดี” รมว.วิทยาศาสตร์และสิ่งแวดล้อม ที่สังเคราะห์ข้อมูลจากวอร์รูมของกระทรวงวิทย์ฯ และผู้เชี่ยวชาญที่เกี่ยวข้อง

สถานการณ์จากนี้จะเป็นอย่างไร

น้ำทั้งหมดตั้งแต่เกิดฝนตกมา มีประมาณ 2 หมื่นล้านคิว ปัจจุบันออกได้แล้วประมาณ 7,000-8,000 ล้านลูกบาศก์เมตร (ลบ.ม.) เหลืออีก 1 หมื่นล้าน ลบ.ม. ฉะนั้นที่บอกว่ามวลน้ำก้อนใหญ่ออกไปหมดแล้ว มันไม่จริง เพราะน้ำทุกวันนี้มันยังวิ่งมาอยู่ โดยเฉพาะมีน้ำก้อนใหญ่ที่มันยังอยู่บนทุ่ง หรือ “น้ำทุ่ง” จะเห็นว่ามันยังอยู่ที่ จ.นครสวรรค์ 3,900 ล้าน ลบ.ม. อยู่ที่ จ.พระนครศรีอยุธยา อีก 4,000 ล้าน ลบ.ม. จะเห็นว่า 1 หมื่นกว่าล้าน ลบ.ม.ที่มันรบกวน กรุงเทพฯ อยู่ ฉะนั้นที่พูดว่า มันไปหมดแล้ว ไม่จริง

น้ำทุ่งกำลังมาถึงกรุงเทพฯ อีกเมื่อไร

มันมาแต่ในทุ่ง ซึ่งมันจะมาช้าหน่อย ซึ่งเราเองไม่ได้แม่นยำกับพฤติกรรมน้ำทุ่งเท่าไหร่ ซึ่งไม่มีใครว่ากัน เพราะเราไม่เคยมีน้ำทุ่งมากมายขนาดนี้ แต่การที่มากมายอย่างนี้มันเลยทำให้การคำนวณพลาด ก็เลยทำให้การบริหารจัดการ หรือวางแผนจึงผิดไปด้วยว่ามันจะเข้าที่ไหน เข้ามาก เข้าน้อยอย่างไร

ทีนี้ถ้าทุกอย่างจะดีกว่านี้ มันจะต้องเริ่มต้นจาก 1.เขื่อนภูมิพล และเขื่อนสิริกิติ์ ปีนี้ผมก็ไม่รู้ว่าเกิดเหตุอะไรขึ้น 2 เขื่อนนี้พร่องน้อยมาก ซึ่งแต่เดิมเคยพร่องมากกว่านี้ตั้งเยอะ ดันเก็บเอาไว้ ซึ่งอำนาจการปล่อยน้ำอยู่ที่กรมชลประทาน แต่กรมชลฯ ตัดสินใจเมื่อกลางปี ที่จะไม่พร่องน้ำ พอฝนตกเข้ามา มันก็เลยเก็บน้ำได้น้อย ก็ต้องปล่อยน้ำเข้ามา

2.ปีนี้ฝนตกเร็วไปเดือนครึ่ง 3.ฝนตกตลอดเวลาเลยทำให้ลำน้ำทั้งหลายเต็มหมด แทนที่ข้างล่างจะน้อยแล้วค่อยๆ ไหลลงมา แต่ปรากฏว่ามันเต็มพร้อมๆ กันหมดเลย พอน้ำลง มันก็เลยไหลช้า แล้วก็เอ่อไปหมด คือ ปีนี้ไม่มีฝนทิ้งช่วงเลย แล้วก็ตกเยอะ ตกเร็วกว่าปกติ และมากกว่าปกติประมาณ 3540% น้ำเลยมากมายขนาดนี้ นั่นคือปัญหาของเรา แล้วมันก็ไหลลงมา

ฉะนั้น พลาดตั้งแต่จุดแรก ปล่อยน้ำน้อย พลาดจุดที่สอง คือ เมื่อมันลงถึงตรงนี้ก่อนถึง จ.ชัยนาท ถ้าล่วงรู้ก่อนว่ามันจะมีฝนมาอีกเยอะ เราก็สามารถเตรียมการผันน้ำมาทางตะวันตกตั้งแต่ต้นทางประตูน้ำพลเทพ แต่กว่าเราจะตัดสินใจผันก็ช้าไปแล้ว ที่ช้าไปก็เพราะข้างบนก็มีน้ำเต็ม ข้างล่างก็มีน้ำเต็ม ไปทางซ้าย (ฝั่ง จ.สุพรรณบุรี) ก็ยังน้อย แม้กระทั่งวันนี้ก็ยังน้อยอยู่ยังวันยังค่ำ เหตุผลที่น้อยก็ไม่รู้

“ผมก็ไม่อยากพูด แต่มาถึงวันนี้ เราควรตัดสินใจ ผันไปทางตะวันออกให้เร็วที่สุด เราก็ทำไม่ได้ เพราะคลองทางด้านนี้ ไม่ได้รับการขุดลอกเท่าที่ควร ปั๊มมีเยอะแยะ แต่เอาออกได้นิดเดียว เพิ่งจะเสร็จเดี๋ยวนี้เอง ทำให้ปั๊ม 99 ปั๊ม ทำงานได้เต็มที่ไล่น้ำ 30 ล้าน ลบ.ม.ต่อวัน”

ขณะนี้ เราระบายน้ำลงทะเลได้วันละ 400-500 ล้าน ลบ.ม. ไปทางตะวันออกได้สูงสุดแค่ 30 ล้าน ลบ.ม.ต่อวัน แม่น้ำบางปะกงได้อีกสัก 20 ล้าน ลบ.ม. รวมแล้ว 50 ล้าน ลบ.ม. แม่น้ำเจ้าพระยาก็เกือบ 400 ล้าน ลบ.ม. ฝั่งตะวันตกของกรุงเทพฯ อีก 20-30 ล้าน ลบ.ม.รวมทั้งหมดไม่เกิน 500 ล้าน ลบ.ม. ยังเหลืออีกกว่า 1 หมื่นล้าน ลบ.ม. หารไปก็ใช้เวลากว่า 20 วัน

คำถามคือ ทำไมการระบายน้ำถึงไม่คล่องตัว ก็ไม่ใช่ความผิดของใคร เพราะระบบชลประทานของเรามันเป็นระบบส่งน้ำ คือ ส่งน้ำจากท่อใหญ่ไปหาท่อเล็ก แต่ระบบระบายน้ำมันต้องเล็กไปหาใหญ่ แต่เราเอาระบบส่งน้ำมาใช้ระบบระบายน้ำ มันจึงทำได้ช้า ไม่มีประสิทธิภาพ ซึ่งไม่ใช่ความผิดของใคร

ปริมาณน้ำในทุ่งจะอันตรายแค่ไหนกับกรุงเทพฯ

มันก็ไหลลงมาเรื่อยๆ แต่ความรู้สึกผม เห็นว่ากรุงเทพฯ ชั้นในมันน่าจะปลอดภัยนะ เพราะมันมีถนน ตึก มีระบบสูบน้ำอะไรเยอะแยะ แต่กรุงเทพฯ ชั้นนอก ทางฝั่งซ้าย ฝั่งขวา น่าจะโดนน้ำหนักกันล่ะ ซึ่งขณะนี้ก็เห็นอยู่แล้ว ตั้งแต่ลาดกระบัง สายไหม ดอนเมือง รังสิต มีนบุรี คลองสามวา ไปหมด ผมเอ่ยชื่อสิ่งเหล่านี้มา เมื่อ 3-4 วันที่แล้ว ผมถูกว่า หนังสือพิมพ์ก็ว่า หาว่าผมพูดจาเลอะเทอะ ขู่คน คนใน (รัฐบาล) บางคนก็ว่า หาว่าไม่ได้หารือก่อนพูด แต่ผมเห็นว่าการพูดอย่างนั้นมันเป็นประโยชน์ให้เขามีข้อมูล

คำว่ากรุงเทพฯ รอบนอกจะเจอหนักจะแค่ไหน

มันขึ้นอยู่กับสภาพภูมิประเทศ ถ้าที่ไหนต่ำ มันก็อาจจะสูงเมตรกว่าถึงสองเมตร ถ้าภูมิประเทศสูงๆ มันก็อาจจะแค่ 50 ซม. เพราะเดี๋ยวนี้ บางแห่งก็ถึงหลังคา ดังนั้นคนกรุงเทพฯ ที่อยู่รอบนอกทั้งฝั่งตะวันออกและตะวันตกต้องทำใจ

จะดำรงอยู่อย่างนี้ถึงกี่สัปดาห์

ผมว่าระหว่าง 24 สัปดาห์ชัวร์ๆ แม้ว่ามันระบายออกลงทะเลวันละ 400-500 ล้าน ลบ.ม. ตามสภาพของน้ำขึ้นน้ำลง ฉะนั้นเราจึงพยายามเร่งน้ำขึ้นน้ำลงด้วยการเอาเรือไปดันน้ำ และเครื่องสูบ 99 ตัวที่ภาคตะวันออก