โลกจับตามองจีน

โดย...ทีมข่าวต่างประเทศ

ขณะที่ปัญหาวิกฤตหนี้ในภูมิภาคยุโรปจะเริ่มมีความคืบหน้าในทางที่มากขึ้น แต่โลกอาจจะไม่มีเวลาโล่งใจได้นานนัก เพราะระเบิดเวลาลูกใหญ่อีกลูกหนึ่งกำลังนับถอยหลังรออยู่

ระเบิดที่ว่า ไม่ได้อยู่ในยุโรปหรือสหรัฐ แต่กลับผูกติดไว้กับพี่เบิ้มแห่งเอเชีย แดนตะวันออกอย่างประเทศจีน โดยมีตัวจุดชนวนสำคัญก็คือปริมาณหนี้มหาศาลที่รัฐบาลท้องถิ่นถือครองอยู่

ย้อนกลับไปเมื่อราว 3 ปีก่อนหน้า เพื่อให้รอดพ้นจากวิกฤตเศรษฐกิจในปี 2551 รัฐบาลกลางของจีนได้ประกาศอัดฉีดงบประมาณมูลค่าเกือบ 6 แสนล้านเหรียญสหรัฐ เพื่อกระตุ้นกำลังการบริโภคภายในประเทศ

ผลที่ได้คือ ส่งผลให้รัฐบาลจีนตามท้องถิ่นต่างๆ ลงมือร่างแผนผุดโครงการก่อสร้างและพัฒนาสาธารณูปโภคขั้นพื้นฐานขึ้นมามากมายราวดอกเห็ดไม่ว่าจะเป็นการตัดถนนสร้างสะพาน ปรับปรุงระบบคมนาคม เช่น รถไฟ สร้างที่อยู่อาศัย และพัฒนาที่ดิน

ทว่า แทนที่จะได้ผลลัพธ์ตามที่คาดหวังกันไว้ว่าเศรษฐกิจของประเทศจะคึกคัก รัฐบาลท้องถิ่นเหล่านี้กลับตกอยู่ในสภาพที่ต้องแบกรับหนี้ที่กู้มาลงทุนอย่างมหาศาล แถมสถานะของรัฐบาลท้องถิ่นบางแห่งก็สุ่มเสี่ยงที่จะกลายเป็นหนี้เสียที่จะส่งผลกระทบต่อเนื่องไปยังภาคธนาคารและตลาดอสังหาริมทรัพย์

ทั้งนี้ เมื่อประมวลตัวเลขกันคร่าวๆ แล้ว ปรากฏว่าในปี 2553 มูลค่าหนี้ของรัฐบาลท้องถิ่นจีนมีสูงถึง 10.7 ล้านล้านหยวน โดยรัฐบาลจีนประเมินว่า ราว 2.5-3 ล้านล้านหยวน มีสิทธิกลายสภาพเป็นหนี้เสีย ขณะที่ สแตนดาร์ดชาร์เตอร์ดกลับมองว่ารัฐบาลท้องถิ่นมีสิทธิเบี้ยวหนี้สูงถึง 9 ล้านล้านหยวน หรือหากคำนวณเป็นเงินเหรียญสหรัฐก็ราว 1.4 ล้านล้านเหรียญสหรัฐ ซึ่งมีมูลค่ามหาศาลมากกว่าเงิน 4 แสนล้านเหรียญสหรัฐ ที่รัฐบาลสหรัฐใช้ไปกับโครงการเงินช่วยเหลือภาคธนาคารเมื่อปี 2551

เรียกได้ว่า จีนเสี่ยงที่จะล้มดังมากกว่าสหรัฐ หากว่ารัฐบาลท้องถิ่นจีนเกิดชักดาบขึ้นมา

แม้ว่าตัวเลขทางเศรษฐกิจของจีนไม่ว่าจะเป็นการนำเข้า-ส่งออก หรือผลิตภัณฑ์มวลรวมภายในประเทศจะยังพอเดินหน้าต่อไปได้ แต่ปัญหาหนี้สาธารณะของรัฐบาลท้องถิ่นก็ทำให้นักลงทุนไม่อาจวางใจหอบเงินมาลงทุนในจีนได้ 100%

สิ่งที่ทำให้นักวิเคราะห์หลายฝ่ายเริ่มวิตกกังวลกันว่า รัฐบาลท้องถิ่นของจีนมีแนวโน้มที่จะผิดนัดชำระหนี้มากขึ้นเรื่อยๆ ก็เพราะเงินที่กู้ไปนั้น รัฐบาลท้องถิ่นไม่ได้นำไปลงทุนทำอะไรที่จะงอกเงยเป็นตัวเงินกลับคืนมาได้ นอกเหนือไปจากการสร้างงานในท้องถิ่นเท่านั้น

นอกจากนี้ แม้ว่ารัฐบาลกลางจีนจะมีเงินทุนสำรองระหว่างประเทศที่มากกว่า 3 ล้านล้านเหรียญสหรัฐ ซึ่งมากเพียงพอที่จะนำมาใช้จัดการปัญหาหนี้ของรัฐบาลท้องถิ่นที่มีอยู่ หากว่าจะต้องมีการชักดาบขึ้นมาจริงๆ

แต่สถานการณ์วิกฤตเศรษฐกิจโลกในปัจจุบัน ก็ส่งผลให้รัฐบาลจีนไม่อยู่ในสภาวะที่จะยอมเสี่ยงให้ความเชื่อมั่นของนักลงทุนหดหายลงไปได้ ขณะที่สถานการณ์เงินเฟ้อของประเทศที่ยังอยู่ในระดับสูงก็ทำให้รัฐบาลจีนมีทางเลือกไม่มากนักในการจัดการปัญหาหนี้ของรัฐบาลท้องถิ่น

ทางออกแรกสุดที่พอจะเป็นไปได้ในขณะนี้ก็คือ ที่ดิน

ทั้งนี้ แม้ว่ารัฐบาลท้องถิ่นจะมีเงินไม่มากนัก แถมยังมีหนี้ก้อนโตอยู่ในมือ แต่รัฐบาลท้องถิ่นถือเป็นเจ้าของที่ดินรายใหญ่ที่สุดในมณฑล จนอาจจะเรียกว่าเป็นเศรษฐีที่ดินก็ไม่ผิดนัก

สำหรับจีน ที่ดินถือเป็นสินทรัพย์อย่างหนึ่งที่สามารถนำมาใช้ค้ำประกันเพื่อขอกู้ยืมเงินจากสถาบันทางการเงินหรือธนาคารพาณิชย์ต่างๆ ได้เป็นอย่างดี

หรือหากไม่นำไปค้ำประกันแล้ว รัฐบาลอาจหาทางต่อยอดพัฒนาที่ดินว่างเปล่าให้เป็นอาคารเพื่อที่พักอาศัย หรือเพื่อการพาณิชย์เพื่อหาประโยชน์เข้ารัฐอีกต่อหนึ่ง

เฉินจุน ผู้อำนวยการบริษัท เฉิงตู คอมมิวนิเคชัน อินเวสต์เมนท์ กรุ๊ป ซึ่งเป็นผู้รับผิดชอบโครงการสถานีรถไฟวอเตอร์ลูให้กับรัฐบาลท้องถิ่นในเมืองเฉิงตู มณฑลเสฉวน ได้ออกมายอมรับว่า ขณะนี้ได้เดินหน้าสร้างโครงการที่พักอาศัยขนาดใหญ่ด้วยเงินที่กู้มาก่อนหน้า เพื่อเพิ่มมูลค่าและเรียกเงินเข้ากระเป๋าเป็นที่เรียบร้อยแล้ว

ทว่า ปัญหาที่เฉินจุนอาจคิดไม่ถึงก็คือว่ารัฐบาลกลางของจีนในขณะนี้กำลังหามาตรการเข้มงวดเร่งด่วนมากมายเพื่อคุมความร้อนแรงของธุรกิจอสังหาริมทรัพย์ในประเทศเพื่อป้องกันไม่ให้เกิดวิกฤตฟองสบู่ โดยพยายามคุมราคาที่ดินไม่ให้พุ่งแรงแพงเกินเหตุ พร้อมกับให้ธนาคารของรัฐตัดลดการให้ยืมเงินลง

ไม่ต้องบอกก็รู้ว่า มาตรการดังกล่าวส่งผลกระทบต่อรัฐบาลท้องถิ่นมากมายเพียงใด

ทั้งนี้ รายได้หลักๆ ของรัฐบาลท้องถิ่นนอกเหนือไปจากการจัดเก็บภาษีที่รัฐบาลกลางได้เข้ามาควบคุมดูแลอีกทอดหนึ่งเพื่อไม่ให้นำเงินไปใช้โดยเปล่าประโยชน์หรือเอื้อให้เกิดการทุจริตคอร์รัปชัน อันจะเป็นผลดีในการลดช่องว่างระหว่างคนรวยกับคนจนตามแนวนโยบายที่รัฐบาลกลางตั้งเป้าเอาไว้ อีกส่วนหนึ่งมาจากการขายหรือหาประโยชน์จากที่ดินที่ครอบครองอยู่

ราคาที่ดินที่สูงขึ้นทำให้รัฐบาลท้องถิ่นได้ประโยชน์ เพราะมีเงินเป็นกอบเป็นกำที่จะนำมาบริหารจัดการกิจการต่างๆ ของตนเอง

แต่นโยบายของรัฐบาลกลางในปัจจุบัน ทำให้รัฐบาลท้องถิ่นตกอยู่ในสภาพที่ว่ามีรายจ่ายมากมายที่จะต้องจัดการทั้งการปรับปรุงโครงสร้างพื้นฐาน และหมดไปกับเงินสวัสดิการสังคม แต่ไม่มีรายได้เพียงพอ และก็ไม่อาจจะเดินหน้าหากู้ยืมได้ที่ไหนอีกต่อไป

นักวิเคราะห์จึงได้บทสรุปที่ไม่ต้องคาดเดาให้ยุ่งยากมากนักว่า รัฐบาลท้องถิ่นอาจจะต้องยอมเข้าคิวชักดาบเบี้ยวหนี้กันเป็นทิวแถว ซึ่งแน่นอนว่าคนที่ได้รับผลกระทบอย่างหนัก ไม่ใช่ใครที่ไหน นอกจากภาคการเงินการธนาคารของประเทศ

และเป็นไปได้ยากที่จีนจะหลบเลี่ยงไม่ให้เจ็บตัวจากการร่วงแรงแบบ Hard Landing ได้