กิจการเพื่อสังคมมิติใหม่การพัฒนา

...อภิรักษ์  โกษะโยธิน

ในการพัฒนาประเทศในช่วงหลายปีที่ผ่านมา การขับเคลื่อนประเทศไทยเป็นไปตามแนวนโยบายการบริหารประเทศของรัฐบาลที่เป็นนโยบายสาธารณะเป็นหลัก แม้ว่าจะมีการทำงานร่วมกันกับองค์กรภาคเอกชนต่างๆ เพื่อขับเคลื่อนนโยบายในการบริหารประเทศในบางเรื่อง เช่น การพัฒนาการส่งออก การส่งเสริมการลงทุน หรือการลงทุนร่วมกันระหว่างรัฐกับเอกชนในรูปแบบความร่วมมือที่เรียกว่า Public Private Partnership หรือ PPP ซึ่งเป็นวิธีการหนึ่งที่จะช่วยทำให้แนวนโยบายบางเรื่องของรัฐบาลสามารถนำไปสู่การปฏิบัติได้

ในขณะที่การแก้ไขปัญหาของประเทศไทยบางด้าน เช่น การแก้ไขปัญหาสังคม ก็จะมีองค์กรเข้ามาทำงานในบทบาทเอ็นจีโอ ที่จะเข้ามาร่วมแก้ไขปัญหาต่างๆ ซึ่งอาจจะอยู่ในรูปแบบมูลนิธิ แต่วันนี้เกิดแนวความคิดใหม่ขึ้นในประเทศพัฒนาแล้ว เช่น ยุโรป สหรัฐอเมริกา หรือบางประเทศในเอเชีย นั่นคือ กิจการเพื่อสังคม หรือ Social Enterprise เป็นองค์กรเครือข่ายที่มีเป้าหมายองค์กรในการพัฒนาและการแก้ไขปัญหาสังคมและสิ่งแวดล้อม

แม้ว่าในช่วงหลังเรามักจะเห็นองค์กรใหญ่ๆ หรือองค์กรรุ่นใหม่พยายามผลักดันบทบาทความรับผิดชอบต่อสังคม โดยมีโครงการหรือกิจกรรมที่มีส่วนร่วมในการพัฒนาและแก้ไขปัญหาสังคมและสิ่งแวดล้อมด้วย

กิจการเพื่อสังคมนอกจากจะเป็นองค์กรที่ตั้งขึ้นโดยมีเป้าหมายในการแก้ไขปัญหาและพัฒนาโอกาสทางสังคมและสิ่งแวดล้อมเป็นหลักแล้ว ยังเป็นองค์กรที่มีการสร้างรายได้ และนำรายได้เหล่านั้นกลับไปลงทุนเพื่อการแก้ไขปัญหาสังคมและสิ่งแวดล้อม นี่คือบทบาทและปรากฏการณ์ที่กำลังเกิดขึ้นในสังคมไทย

ขณะนี้ ทางรัฐบาลได้ส่งเสริมและผลักดันบทบาทขององค์กรกิจการเพื่อสังคมให้มากขึ้น เช่น บริษัทไทย Fair Trade Craft ซึ่งตั้งขึ้นมาจำหน่ายสินค้าหรือหัตถกรรมในชุมชนทั่วประเทศ โดยจะเน้นเรื่องของการรักษาวัฒนธรรม การพัฒนาความสามารถในการผลิต และการพึ่งตนเอง

ทั้งหมดนี้ถือว่าเป็นเครือข่ายขององค์กรที่นับว่าเป็นรูปแบบใหม่ในการดำเนินธุรกิจ หรือการก่อตั้ง บริษัท ร่วมทุนชนบท จำกัด เป็นการร่วมลงทุนวิสาหกิจชุมชนที่มีศักยภาพ นี่ถือเป็นตัวอย่างธุรกิจหรือองค์กรที่มีเป้าหมายเพื่อการพัฒนาสังคมเป็นหลัก

สำหรับยุทธศาสตร์ในการส่งเสริมบทบาทของกิจการเพื่อสังคมที่ทางรัฐบาลได้ศึกษาและพูดคุยกับผู้ประกอบการในกิจการเพื่อสังคม สรุปออกมาเป็นแนวนโยบายและยุทธศาสตร์ได้ดังนี้ คือ

1.ยุทธศาสตร์การสร้างองค์ความรู้และการรับรู้เกี่ยวกับกิจการเพื่อสังคมในประเทศไทย โดยผ่านการทำกิจกรรมต่างๆ เช่น จัดการประกวดแผนธุรกิจที่เกี่ยวข้องกับกิจการเพื่อสังคม การมอบรางวัลแก่กิจการเพื่อสังคมต้นแบบในประเทศ เช่น กิจการที่ดำเนินการเรื่องพลังงานทดแทน

2.ยุทธศาสตร์การพัฒนารูปแบบและขีดความสามารถของกิจการเพื่อสังคม เช่น การเชื่อมโยงกับศูนย์บ่มเพาะทางธุรกิจในมหาวิทยาลัย หรือหน่วยงานต่างๆ ที่ตั้งขึ้นเพื่อเพิ่มขีดความสามารถกิจการเพื่อสังคมในประเทศไทย การพัฒนาปรับปรุงกฎหมาย สิทธิประโยชน์เพื่อสร้างแรงจูงใจ รวมทั้งการพัฒนาการสร้างศักยภาพ และความแข็งแกร่งในผู้ประกอบการในกิจการเพื่อสังคม

3.ยุทธศาสตร์การพัฒนาช่องทางเข้าถึงแหล่งทุนและทรัพยากรด้วยการจัดตั้งกองทุนใหม่ หรือการปรับปรุงกองทุนที่มีอยู่แล้ว เพื่อสนับสนุนให้เกิดการลงทุนในกิจการเพื่อสังคม รวมทั้งการเชื่อมโยงกับกองทุนในต่างประเทศ

นี่คือ มิติใหม่แห่งการพัฒนาประเทศที่ทางรัฐบาลกำลังเร่งผลักดันอยู่ โดยนายกรัฐมนตรีในฐานะประธานคณะกรรมการสร้างเสริมกิจการเพื่อสังคม ได้มอบนโยบายให้มีการวางแผนยุทธศาสตร์ที่จะไปเชื่อมโยงกับแผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ และการนำเสนอแผนแม่บทเพื่อนำไปสู่การส่งเสริมกิจการเพื่อสังคมให้มีบทบาทสำคัญในการร่วมพัฒนาประเทศและแก้ไขปัญหาสังคมไทยต่อไปในอนาคต