ปลูกปะการัง ฟื้นฟูชีวิตใต้ผืนทะเล

“72545” ไม่ใช่มาใบ้หวย เพราะตัวเลขหายไปตั้ง 1 ตัวแน่ะ (อุ๊บส์) แต่เป็นหมายเลขกิ่งปะการังที่ได้ไปปลูกมา พร้อมๆ กับชาวชิลเอฟเอ็มอีก 30 กว่าชีวิต ที่มารวมตัวร่วมใจกันในกิจกรรม Chill Love The Sea By Corolla Advance CNG ณ เกาะทะลุ อ.บางสะพาน จ.ประจวบคีรีขันธ์

แม้ตอนนี้จะกลับมาอยู่บนบกแล้วก็ตาม แต่ความทรงจำที่ได้ปลูกปะการังนั้นยังประทับใจมิรู้ลืม เพราะเคยแต่ดำน้ำดูปะการังมาหลายหน ทว่าครั้งนี้เป็นครั้งแรกที่ได้สัมผัสปะการังจริงๆ (ก็เวลาดำน้ำเขาให้ดูแต่ตามือห้ามแตะเท้าห้ามเหยียบ) ซึ่งมี “วิกรม ภูมิผล” ผู้จัดการมูลนิธิกิจกรรมวิทยาศาสตร์ทางทะเลและการอนุรักษ์ โดยความอุปถัมภ์ของ บริษัท วินีไทย เป็นผู้ให้ข้อมูลและสอนวิธีการปลูกปะการังด้วยท่อพีวีซี

จุดนี้เองทำให้ “ประสาน แสงไพบูลย์” อาจารย์จากมหาวิทยาลัยราชภัฏรำไพพรรณี จ.จันทบุรี พร้อมนักเรียนนักศึกษาและอาสาสมัครผู้รักท้องทะเลประจำศูนย์กิจกรรมวิทยาศาสตร์ทางทะเลและการอนุรักษ์ ได้ริเริ่มแนวคิดจากการทดลองปลูกปะการังด้วย “ท่อพีวีซี” ครั้งแรกของโลกตั้งแต่ปี 2538 ที่บริเวณหาดแสมสาร อ.สัตหีบ จ.ชลบุรี และทำการดัดแปลงให้เป็นแปลงปลูกและอนุบาลปะการังเขากวางต่อมาในปี 2541 เพื่ออนุรักษ์และพลิกฟื้นวิกฤตปะการัง

วิกรมเล่าถึงการปลูกปะการังด้วยท่อพีวีซีว่า “เป็นการปลูกในแปลงอนุบาล โดยใช้ระยะเวลา 5 ปี เพื่อนำกิ่งไปขยายพันธุ์ปะการังไปเรื่อยๆ จนได้ปริมาณเพียงพอฟื้นฟูปะการัง เพราะการปลูกในแปลงอนุบาลเป็นการปลูกเพื่อเป็นกิ่งพันธุ์เท่านั้น ส่วนการเลือกปลูกบนท่อพีวีซีนั้นจากการที่อาจารย์ประสานศึกษาได้หาวัสดุที่เหมาะสม หาง่าย ไม่เป็นพิษในท้องทะเล ซึ่งท่อพีวีซีจะเป็นพิษก็เกิดจากการเผาไหม้ ปะการังมีความบอบบางมากๆ อ่อนไหวง่ายต่อสิ่งแวดล้อม แต่เขาสามารถเคลือบกันได้กับท่อพีวีซีในสองอาทิตย์หลังจากการปลูก และหลังจาก 5 ปี ทางบริษัทก็จะมาดูว่าท่อพีวีซีที่ใช้แล้วนั้นจะนำมารีไซเคิลยังไงต่อไป ส่วนปะการังนั้นตอนนี้กำลังทำการวิจัยอยู่ว่าจะนำไปฟื้นฟูด้วยวิธีการใด โดยไม่มีสิ่งแปลกปลอมจากธรรมชาติ ซึ่งตอนนี้คิดค้นกันหลายวิธีแต่ขอปิดไว้ก่อน”

1 กิ่ง 1 ความหวัง

ปะการังที่เราปลูกไปนั้นอย่าคิดไปเองว่ามันจะ “รอด” แม้ว่าการปลูกปะการังจะมีวิธีการไม่ยากแต่ถ้าไม่เข้าใจและไม่ทะนุถนอมแล้วละก็ปะการังก็อาจตายได้ในมือคุณ จากจะช่วยกลายเป็นทำร้ายเสียนี่ วิกรมวิทยากรของเราจึงย้ำนักย้ำหนาถึงรายละเอียดแต่ละขั้นตอน ที่จะปลูกปะการังด้วยท่อพีวีซีให้รอด 100 เปอร์เซ็นต์

“2 อาทิตย์ปะการังจะสร้างหินปูนมาเคลือบท่อพีวีพี 1 ปี เขาจะโต 1014 เซนติเมตร ปีต่อๆ ไปเขาจะโตแค่ไหน ปะการังเป็นสิ่งที่มีคุณค่าแต่ทุกวันนี้เรามองข้ามเขาไป จริงอยู่ที่ปะการังสามารถฟื้นตัวเองได้ตามธรรมชาติ แต่นั้นต้องมีคุณภาพน้ำที่เหมาะสม แต่ทุกวันนี้หาพื้นที่ที่ปะการังฟื้นตัวเองได้ยาก กว่าจะฟื้นก็ใช้เวลานานมาก สิบกว่าปีที่ผ่านมาที่ไม่ได้ฟื้นฟูก็ตาย

เราไม่ได้เน้นปริมาณต้องปลูกให้มากให้เร็วแต่เน้นความเข้าใจ ปลูกปะการังต้องได้ต้นจิตสำนึกกลับไปด้วย ไม่ใช่มาปลูกแล้วกลับบ้านไปทิ้งขยะ ตัดต้นไม้ เราต้องการให้เรียนรู้และเข้าใจกับท้องทะเลว่าปลูกปะการังแล้วได้อะไร เพราะปะการังเป็นแหล่งโปรตีนที่ปลาเข้ามาอยู่กินอาศัย คนก็กินปลา ปะการังเป็นด่านเริ่มต้นของธรรมชาติในทะเล อย่างน้อยๆ คนที่มาปลูกปะการังเขาได้เรียนรู้การอนุรักษ์ เขาจะได้คิดว่าที่บ้านของเขามีอะไร จะกลับไปพัฒนาที่บ้านได้ การปลูกปะการังไม่ยากแต่การอนุรักษ์ยากกว่า” วิกรม กล่าว

โดยกิ่งลำดับที่ “00001” สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี ทรงเป็นประธานปลูกปะการังเขากวางบนแปลงท่อพีวีซี เมื่อครั้งเปิดโครงการ “วีนิไทย ร่วมใจปลูกปะการัง 80,000 กิ่งที่เริ่มต้น เพื่อล้นเกล้า” เมื่อปีที่แล้วที่ จ.ชลบุรี เพื่อน้อมรำลึกถึงพระมหากรุณาธิคุณของพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว ที่พระองค์ทรงเป็นแบบอย่างในด้านการอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม ในโอกาสมีพระชนมพรรษา 80 พรรษา

สำหรับการเลือกพื้นที่ปลูกปะการังนั้นวิกรมบอกว่าเป็นสิ่งสำคัญ เพราะนอกจากจะพิจารณาจากปัยจัยสภาพแวดล้อมธรรมชาติแล้วคนในพื้นที่นั้นๆ ก็เป็นอีกปัจจัยในการตัดสินใจเลือก “ทุกพื้นที่มีการปลูกปะการังจะมีคนในชุมชนเห็นความสำคัญ ให้ความร่วมมือ เพราะเราไม่มีงบประมาณที่จะจ้างคนมาดูแล การปลูกนั้นไม่ยาก สำคัญที่การดูแล เราไม่ปลูกในพื้นที่ที่ไม่มีคนดูแล ดังนั้นคนในพื้นที่ต้องเห็นว่าบ้านของเขาจะต้องฟื้นฟู ถ้าคนไม่เห็นความสำคัญปลูกไปก็ไม่มีค่าสำหรับเขา แต่ถ้าเขาเห็นคุณค่าเขาก็จะหวงแหน

ส่วนการวางแปลงปลูกปะการังนั้นต้องใช้ความเชี่ยวชาญของนักวิจัย ดูจากความลึกที่เหมาะสม เพราะปะการังไม่ได้ปลูกได้ทุกพื้นที่ ดูจากพื้นที่มีแนวปะการังอยู่ว่าการฟื้นตัวของปะการังมีปะการังตัวอ่อนมาเกาะไหมมีความเป็นบวกหรือลบจากเดือนที่แล้วต้องติดตามดูผลก่อน ถ้าลบไม่ควรไปปลูก สิ่งแวดล้อมไม่เหมาะ”