เอดส์ป้องกันได้

“เอดส์” เป็นอีกปัญหาหนึ่งที่ส่งผลกระทบอย่างสำคัญต่อสุขภาพแม่และเด็ก ทั้งยังส่งผลกระทบต่อคุณภาพชีวิตทั้งในมิติเศรษฐกิจและสังคม สัปดาห์นี้ได้รับเกียรติจาก ศ. พญ.อุษา ทิสยากร จากภาควิชากุมารเวชศาสตร์ คณะแพทยศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย มาเป็นผู้ถ่ายทอดความรู้

โดย...รศ.ดร.วิพรรณ ประจวบเหมาะ

“เอดส์” เป็นอีกปัญหาหนึ่งที่ส่งผลกระทบอย่างสำคัญต่อสุขภาพแม่และเด็ก ทั้งยังส่งผลกระทบต่อคุณภาพชีวิตทั้งในมิติเศรษฐกิจและสังคม สัปดาห์นี้ได้รับเกียรติจาก ศ. พญ.อุษา ทิสยากร จากภาควิชากุมารเวชศาสตร์ คณะแพทยศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย มาเป็นผู้ถ่ายทอดความรู้

หลังจากพบผู้ป่วยโรคเอดส์รายแรกในประเทศไทยเมื่อปี พ.ศ. 2527 ไม่นานนักการแพร่ระบาดของโรคก็ตามมา โดยเริ่มจากกลุ่มชายรักร่วมเพศ ผู้ติดยาเสพติด หญิงให้บริการทางเพศ และในที่สุดก็เข้าสู่สถาบันครอบครัว ซึ่งได้แก่ พ่อ แม่ และลูก แม้ว่าทุกภาคส่วนที่เกี่ยวข้องได้ใช้ความพยายามทุกวิถีทางที่จะยับยั้งการแพร่ระบาดของโรค และหาแนวทางในการช่วยเหลือผู้ป่วยอย่างดีที่สุดก็ตาม แม้เอดส์จะเป็นที่รู้จักกันว่าเป็นโรคร้าย ซึ่งทำให้คนจำนวนมากเจ็บป่วยและล้มตายลง ทั้งยังเป็นโรคเรื้อรังซึ่งไม่สามารถรักษาให้หายขาดได้ แต่ในอีกด้านหนึ่ง เอดส์เป็นโรคที่สามารถป้องกันได้และมียาที่ใช้รักษา

การติดต่อที่สำคัญของโรคมี 3 ทาง คือ ทางเพศสัมพันธ์ ทางเลือด และจากแม่สู่ลูก และไม่สามารถติดต่อกันโดยผ่านกิจวัตรประจำวัน เช่น การจับมือ โอบกอด หอมแก้ม ใช้ห้องน้ำร่วมกัน รับประทานอาหาร ทำงานหรือเรียนในห้องเดียวกัน เมื่อเข้าสู่ร่างกายมนุษย์เชื้อจะทำตัวประหนึ่งเป็นศัตรูเข้าโจมตีและทำลายเม็ดเลือดขาวที่เรียกว่า “ซีดี 4” ซึ่งทำหน้าที่เสมือนทหารปกป้องร่างกายของคนเรา ผู้ที่ติดเชื้อใหม่ๆ จะยังไม่มีอาการแสดงออกของโรค และจะใช้เวลาหลายปีหลังการติดเชื้อ กว่าเม็ดเลือดขาวซีดี 4 จะลดลงถึงระดับซึ่งจะทำให้ผู้ติดเชื้อเริ่มมีอาการของโรค จึงควรตรวจระดับของเม็ดเลือดขาวซีดี 4 เป็นระยะๆ เพื่อจะได้เริ่มยาต้านไวรัสเอดส์ได้อย่างเหมาะสม

อาการของโรคอาจเกิดจากตัวโรคเอง เช่น น้ำหนักลด ต่อมน้ำเหลืองโต เป็นผื่นคันตามผิวหนัง หรืออาจเกิดอาการจากโรคติดเชื้อฉวยโอกาส เช่น เชื้อราในปาก วัณโรค เชื้อราขึ้นสมอง เชื้อฉวยโอกาส หมายถึงเชื้อที่ส่วนใหญ่อาศัยอยู่ในร่างกาย โดยในยามปกติเชื้อเหล่านี้จะไม่ทำให้เกิดโรคใดๆ แต่เมื่อร่างกายอ่อนแอลงมันจะทำให้เกิดโรคต่างๆ ได้ ในปัจจุบันแม้จะยังไม่สามารถรักษาโรคเอดส์ให้หายขาดได้ แต่การรักษาจะช่วยให้ผู้ป่วยมีสุขภาพแข็งแรง มีคุณภาพชีวิตที่ดี และมีอายุที่ยืนยาวขึ้น ผู้ติดเชื้อต้องเอาใจใส่ดูแลสุขภาพกายและสุขภาพใจให้แข็งแรงอยู่เสมอ โดยการออกกำลังกาย รับประทานอาหารที่มีประโยชน์ หลีกเลี่ยงอาหารที่ปรุงไม่สุก/เครื่องดื่มแอลกอฮอล์ และงดสูบบุหรี่ ยาต้านไวรัสเอดส์เป็นยาสำคัญที่ใช้ในการรักษาโรค ส่วนยาอื่นๆ เป็นประโยชน์ในการป้องกันโรคติดเชื้อฉวยโอกาส ผู้ติดเชื้อต้องรักษาวินัยในการกินยาให้สม่ำเสมอ ตรงตามเวลาทุกวัน การกินยาไม่สม่ำเสมอหรือไม่ตรงตามเวลาจะทำให้เชื้อเกิดการดื้อยา และส่งผลเสียต่อการรักษา

โรคเอดส์ติดต่อจากทางเพศสัมพันธ์มากที่สุด ดังนั้นการป้องกันการติดเชื้อทางเพศสัมพันธ์จึงเป็นสิ่งที่ต้องตระหนักและประพฤติปฏิบัติให้ได้ สำหรับการป้องกันการติดเชื้อทางเลือดนั้น ธนาคารเลือดจะทำการตรวจเลือดที่ได้รับบริจาคทุกยูนิตอย่างรอบคอบ เพื่อให้มีความปลอดภัยสูงสุด ส่วนโรคเอดส์ในเด็กนั้นส่วนใหญ่เกิดจากการถ่ายทอดเชื้อจากแม่สู่ลูกจากการที่หญิงที่ติดเชื้อตั้งครรภ์ ทำให้ลูกในครรภ์มีโอกาสติดเชื้อเอดส์ไปด้วยได้ การป้องกันการติดเชื้อจากแม่สู่ลูกทำได้โดยการให้ยาต้านไวรัสเอดส์ในหญิงตั้งครรภ์/ทารกหลังคลอด และไม่เลี้ยงทารกด้วยนมแม่ที่ติดเชื้อ จะทำให้ลดโอกาสที่เด็กจะติดเชื้อเอดส์จากแม่ลงได้เป็นอย่างมาก

แม้ว่าในปัจจุบันการรักษาโรคเอดส์จะทำได้ดีกว่าในอดีตเป็นอย่างมาก แต่ผู้ป่วยก็ยังคงมีภาระในการที่จะต้องรับประทานยาไปตลอด การป้องกันโรคเอดส์จึงเป็นสิ่งที่ทุกฝ่ายควรเห็นถึงความสำคัญและเผยแพร่แนวคิดในการป้องกันโรคเอดส์ให้เกิดผลเป็นรูปธรรมอย่างยั่งยืน