สานจิตร่วมอุดมการณ์ธรรม ขับเคลื่อนกงล้ออายุพระพุทธศาสนาเนื่องในวันมาฆบูชาปี’๕๔ (ตอน ๑๑)

ปุจฉา : ๑.ขอทราบความหมาย ความสำคัญที่แท้จริงของวันมาฆบูชา ซึ่งเป็นวันสำคัญในพระพุทธศาสนา ที่พระพุทธเจ้าทรงประทานพระโอวาทปาฏิโมกข์

โดย...พระอาจารย์อารยะวังโส

ปุจฉา : ๑.ขอทราบความหมาย ความสำคัญที่แท้จริงของวันมาฆบูชา ซึ่งเป็นวันสำคัญในพระพุทธศาสนา ที่พระพุทธเจ้าทรงประทานพระโอวาทปาฏิโมกข์

๒.จะมีความสำคัญต่อการฟื้นฟูพระพุทธศาสนาในชมพูทวีปอย่างไร และ/หรือจะมีความสำคัญต่อการดำรงอยู่ของพระพุทธศาสนาอย่างไร

ขอนมัสการมาด้วยความเคารพ

รจนา วานิช

วิสัชนา : ที่ไม่ควรคลุกคลีเกี่ยวข้องกับทางโลก จนเสียความสงบสงัดในความเป็นอยู่ เรียกว่า ต้องแสวงหาสถานที่ซึ่งทำให้เกิดความวิเวกทางกาย หรือ กายวิเวก เพื่อจิตวิเวก และเพื่ออุปธิวิเวก ในเบื้องต้นแห่งหลักการปฏิบัติตัวเองของสมณะนั้น จึงต้องแสวงหาสถานที่ซึ่งทำให้เกิดความสงัดสงบทางกาย เรียกว่า ต้องแสวงหาความสัปปายะ เพื่อให้ความสะดวกสบายต่อการปฏิบัติธรรม แม้จะต้องเข้าไปเกี่ยวข้องโดยการทำงาน สั่งสอนหมู่ประชาชนตามกิจนิมนต์ ก็จะต้องไม่ละทิ้งการอยู่ในที่สงัด เพื่อปรับสภาพกายจิตให้ปกติชอบโดยธรรมแห่งความเป็นสมณะอยู่เสมอ จะได้ไม่ถูกโลกครอบจนเสียความเป็นสมณะ บ้าเมาจนเสียพระ จนกลับเข้าวัดไม่ถูก ปฏิบัติตัวเองไม่เหมาะตามฐานะ ดังเช่นมีให้เห็นมากมาย เมื่อดังมีชื่อเสียงแล้วลืมพิจารณาจนลืมตัว สุดท้ายจึงหลงตัวเอง ประพฤติผิดไปจากพระธรรมวินัย ทั้งนี้เพราะไม่ดำรงอยู่ในหลักการปฏิบัติทั้ง ๖ ที่ปรากฏอยู่ในพระคาถาตอนที่ ๓ จึงทำให้ หลักการ อุดมการณ์ ที่ดำรงมาตลอด ตรงถูกต้องตามพระโอวาทปาฏิโมกข์ พังยับได้เหมือนกัน โดยเฉพาะข้อปฏิบัติสุดท้ายในพระคาถาที่ ๓ ที่กล่าวว่า

อธิจิตฺเต จ อาโยโค เอตํ พุทฺธาน สาสนํฯ

ซึ่งแปลว่า การฝึกทำจิตให้สงบ หรือการประกอบในอธิจิต หรือการอบรมจิตตภาวนา ซึ่งเป็นกระบวนการศึกษาปฏิบัติในพระพุทธศาสนา ที่กล่าวเรียกว่า “การเจริญสมาธิภาวนา” เพื่อการทำปัญญาให้เกิดขึ้น เพื่อการพัฒนาจิตสู่ความสะอาด... ความสว่าง... และความสงบ อันเกิดจากความรู้แจ้งในสังขารทั้งหลาย เพื่อการเข้าถึงชั้นความจริงอันสูงสุดที่จะเป็นไปเพื่อที่สุด คือความสิ้นทุกข์ คือพระนิพพาน ซึ่งพระสงฆ์สาวกในพระพุทธศาสนานั้น จะต้องประพฤติปฏิบัติหรือบำเพ็ญเพียรทางจิต จนกว่าจะบรรลุหรือรู้แจ้งในธรรม เพื่อทำประโยชน์ให้เกิดขึ้นกับตัวเอง และเพื่อประโยชน์ในผู้อื่น หรือเพื่ออนุเคราะห์โลก

อธิจิตฺเต จ อาโยโค เป็นคาถากึ่งสุดท้ายในพระโอวาทปาฏิโมกข์ที่มีความสำคัญเป็นอย่างยิ่ง เพราะความสำเร็จทั้งปวง สุดท้ายธรรมลงที่จิตดวงเดียว ด้วยจิตเป็นใหญ่ จิตเป็นประธาน ทุกอย่างจึงสำเร็จด้วยจิต ดังพระคาถาบาลีที่ว่า

มโนปุพฺพงฺคมา ธมฺมา มโนเสฎฐา มโนมยา

ดังนั้นการกำหนดรู้ในธรรมที่เกิดขึ้นเฉพาะหน้า ไม่ง่อนแง่นคลอนแคลน ไม่สงสัย และพึงเพิ่มพูนอาการรู้ดังนี้ไว้... จึงกลายเป็นหลักการเจริญสมาธิภาวนา ด้วยการดำรงสติรู้อยู่เฉพาะหน้า ทุกขณะจิต จึงเป็นหัวใจของการปฏิบัติธรรมที่ยิ่งใหญ่ตามที่กล่าว เพราะในที่สุดแห่งเส้นทางธรรมเพื่อต้องการให้ถึงความบริสุทธิ์แห่งจิต ดังปรากฏอยู่ในหลักการ ๓ ที่ว่า “สจิตฺตปริโยทปนํ” หรือการทำจิตให้บริสุทธิ์ ซึ่งจะเกิดขึ้นหรือเป็นไปได้ก็เมื่อมีการเพ่งเพียรอบรมจิต ใส่ใจในการฝึกฝนจิตใจให้ยิ่งขึ้นไป จนเข้าถึงคุณธรรมอันสูงสุด อันได้แก่ “วิมุตติธรรม” นั่นเอง

ตามที่ได้อัญเชิญพระโอวาทปาฏิโมกข์ขึ้นมากล่าวบูชาในครั้งนี้ เพื่อแสดงให้เห็นความสำคัญที่แท้จริงของ “วันมาฆบูชา” ในพระพุทธศาสนา ซึ่งความหมายแท้จริงอยู่ที่การประกาศหลักธรรมตามความนัยของพระโอวาทปาฏิโมกข์ ซึ่งเป็นต้นแบบของการประมวลข้อกำหนดความประพฤติ ที่เป็นระเบียบแบบแผนของการดำเนินชีวิตของพระภิกษุในพระพุทธศาสนา ดังที่สามารถกล่าวเรียกได้ว่า เป็นแม่บทของพระวินัยทั้งหลายในพระพุทธศาสนา นั่นเอง!!

หากเมื่อเข้าใจถึงความสำคัญอันยิ่งของพระโอวาทปาฏิโมกข์ ก็คงจะตอบได้ไม่ยากว่า “ทำไมจึงต้องมุ่งชักจูง เชิญชวน แนะนำให้ชาวพุทธโดยเฉพาะพระสงฆ์ กลับมาให้ความสำคัญในวันมาฆบูชาอย่างรู้เข้าใจในพระโอวาทปาฏิโมกข์ โดยเฉพาะชาวพุทธในอินเดีย รวมถึงคณะสงฆ์ในอินเดียและในทุกประเทศ” ทั้งนี้ เพื่อการหลอมรวมจิตใจของพุทธบริษัทหรือชาวพุทธสู่ความเป็นหนึ่งเดียวกัน มีข้อปฏิบัติอันถูกต้อง เสมอกัน ซึ่งจะนำไปสู่การประสานสามัคคีกัน ในการที่จะสืบทอดอายุพระพุทธศาสนาให้สืบเนื่องต่อไป หรือการที่จะช่วยกันฟื้นฟูพระพุทธศาสนาให้กลับคืนมา มั่นคง แข็งแรง ในดินแดนแผ่นดินเกิดพระพุทธศาสนา อันได้แก่ ชมพูทวีป ซึ่งปัจจุบันเรามีชาวพุทธในอินเดียมากกว่า ๑๐ ล้านคน มีพระสงฆ์ในอินเดียมากกว่า ๑,๐๐๐ รูป หากเราสามารถทำให้ชาวพุทธในอินเดีย รวมถึงพระสงฆ์เข้าใจถึงความสำคัญของพระโอวาทปาฏิโมกข์ และเข้าถึงหลักธรรมในพระโอวาทปาฏิโมกข์ จนสามารถนำไปใช้ปฏิบัติได้จริงแท้... อาตมาเชื่อว่ากงล้อแห่งพระพุทธศาสนา ก็จะหมุนขับเคลื่อนต่อไปอย่างแน่นอนในชมพูทวีปแห่งนี้ และจะมีผลประสานไปยังองค์กรพุทธศาสนาในนานาชาติให้เข้มแข็งขึ้น จนสามารถคืนกลับสู่ความเป็นหนึ่งเดียวกันได้อย่างไม่ยาก...