สามล้อทรหด

การเล่าเรื่องที่ไม่ปะติดปะต่อนี่เอง ทำให้ Cyclo โดดเด้งออกมาอย่างไม่น่าเชื่อ ตัวละครที่ลุกขึ้นมาทำอะไรสักอย่างโดยไม่บอกกล่าวถึงที่มาที่ไป

เรื่อง : วิชช์ญะ ยุติ

ยามนี้ดูเหมือน “ตรัน อานห์ หุง” จะเป็นชื่อผู้กำกับหนังนอกกระแสที่มีคนพูดถึงกันมากที่สุด

แน่นอน...ส่วนหนึ่งเพราะผลงานเรื่องใหม่ของเขา Norwegian Wood (เล่าชีวิตหนุ่มสาววัยใส เซ็กซ์ในวันเกิดครบรอบ 20 ปี ความรักครั้งวันวานและการฆ่าตัวตาย ดัดแปลงจากนวนิยายขายดีโดยนักเขียนชาวญี่ปุ่น ฮารุกิ มูราคามิ) ซึ่งมีผู้ชมให้การต้อนรับค่อนข้างดี จนทำให้มันกลายเป็นหนังฮอตขึ้นมาทันควัน

ขณะเดียวกันนี่ก็เป็นการคืนฟอร์มอีกครั้งของผู้กำกับเวียดนามหลังทิ้งเศษซากปรักหักพังทางอารมณ์ไว้ใน I Come with the Rain (ปี 2009 จอร์ช ฮาร์เน็ต ลีบุงฮุน และทาคุยะ คิมุระ ร่วมประชันบท) รวมทั้งประดาหนังเจ๋งๆ ที่ยังคงติดตาตรึงใจไม่รู้คลาย อย่าง The Scent of Green Papaya (ปี 1993 หนังยาวเรื่องแรกของเขาที่อลังการวิจิตรด้วยองค์ประกอบศิลป์) Vertical Ray of the Sun (ปี 2000 นำเสนอปมปัญหา 3 สาวพี่น้อง การแต่งงาน การนอกใจ และการเป็นแม่) ขาดไม่ได้ก็คือ หนังเรื่องนี้ Cyclo ที่เราไปจ๊ะเอ๋เข้าโดยบังเอิญ อะ...เลยขอซึมซับซะหน่อยกับความเป็นหนังเวียดนามสไตล์ ตรัน อานห์ หุง

แม้จะถูกยกให้เป็นหนังไตรภาคของผู้กำกับมือหนึ่งแห่งเวียดนาม (แต่ไปเติบใหญ่และเรียนด้านฟิล์มที่ประเทศฝรั่งเศส) ที่ช่วยเปิดโลกแผ่นฟิล์มประเทศคอมมิวนิสต์สู่โลกเซลลูลอยด์ระดับนานาชาติอย่างเต็มความภาคภูมิสมการรอคอย (คว้ารางวัลสิงโตทองคำ เทศกาลหนังเมืองเวนิส) แต่เมื่อเทียบกับหนังพี่ใหญ่ The Scent of Green Papaya และ Vertical Ray of the Sun หนังน้องเล็ก จะพบว่า Cyclo ช่างมีความต่างกันอยู่มาก เพราะมันไม่ใช่หนังดรามากดขี่ทางเพศ ไม่ได้เน้นเรื่องการแบ่งแยกชนชั้น ซึ่งอาศัยฉากบีบน้ำตาหรือกดดันอารมณ์จนเกินงาม ทว่านี่คือการสำรวจด้านมืดของเวียดนามแบบตั้งใจ จงใจ และไม่เห็นใจผู้ชมเลย แถมเนื้อหายังสะท้อนวิถีคนจนได้หดหู่โหดร้ายจับจิตสิ้นดี มีอันธพาล มีมาเฟีย มีโสเภณี สรุปคือหนังว่าด้วยอาชญากรรมล้วนๆ โดยการเล่าเรื่องไม่ปะติดปะต่อ โอ้ละพ่อ!!! ผลลัพธ์ก็ทำเอามึนตึ๊บน่ะสิครับ

การเล่าเรื่องที่ไม่ปะติดปะต่อนี่เอง ทำให้ Cyclo โดดเด้งออกมาอย่างไม่น่าเชื่อ ตัวละครที่ลุกขึ้นมาทำอะไรสักอย่างโดยไม่บอกกล่าวถึงที่มาที่ไป จะมองว่าบ้าก็บ้า จะมองว่าเซอร์ไพรส์ก็ได้ ที่สำคัญมันเหวออยู่เหมือนกันสำหรับคนที่ไม่ใช่แฟนประจำของ ตรัน อานห์ หุง ที่มักเล่นกับความคิดแวบแรก แปลกๆ แหวกๆ สร้างความสับสนอลหม่านในการเดาเหตุการณ์

หนังเปิดเรื่องมาให้อารมณ์คล้ายกับสารคดีมากๆ จากนั้นกล้องก็พาไปซอกแซกชีวิตผู้คนบนท้องถนน ยวดยาน รถรา ตลาด บาทวิถี ไฮไลต์ที่ต้องโฟกัสเป็นพิเศษก็คือสามล้อคู่ชีพคนจน ซึ่งปรากฏให้เห็นเป็นระยะ และแล้วหนังก็เผยโฉมตัวเอกของเรื่อง พร้อมกับเรื่องราวปากกัดตีนถีบของเขาและครอบครัว อันประกอบด้วย คุณตา คนเติมลมยางจักรยาน พี่สาวคนสวย หาบน้ำตาลในตลาด น้องสาวตัวน้อย ขัดรองเท้าตามร้านอาหาร ขณะที่เขาเองนั้นหาเลี้ยงชีพด้วยการรับจ้างปั่นสามล้อ

ด้วยความที่หนังไม่เรียงลำดับการเล่าเรื่อง สิ่งที่เกิดขึ้นจากนี้จึงเป็นอะไรที่สุดจะคาดเดาได้ แต่นั่นก็ไม่เท่ากับการใส่สัญลักษณ์อีกมากมายลงไป ถ่ายทอดผ่านมุมกล้องสวยๆ ตลอดจนแสงและเงาที่เอื้อให้การตีความหมายยิ่งชวนฉงนสนเท่ห์

ว่าไปแล้วหนังก็มีความลึกลับพอประมาณ และตัวละครหัวหน้าอันธพาล (เหลียงเฉาเหว่ย) ก็ได้สร้างความสงสัยต่อหลายๆ เรื่องในหนัง ตั้งแต่ความลับของแก๊งมาเฟีย แมงดาเก็บค่าตัวคุณโส จนถึงชายหนุ่มผู้มีสัมพันธ์สวาทกับเจ๊ใหญ่และชายหนุ่มผู้แอบหลงรักหญิงสาวที่เขาบังคับมาขายตัว

นอกจากนั้น ความลึกลับของหนังยังเพิ่มเป็นทวีเพราะสองตัวละครหญิง เจ๊ใหญ่ (นูห์ ควินห์ เหงียน) กับพี่สาวพระเอก (ตรัน เหงียน คีห์) ที่เหมือนเป็นกุญแจดอกสำคัญในการคลี่คลายปมปัญหาอันหนักหน่วงของพระเอก (เล วัน ล็อก)

ฉากแรงๆ ในหนังนั้น ให้ความหมายเชิงนัยถึงการต่อสู้ของตัวละคร สามล้อที่พระเอกรับจ้างปั่นก็ไม่ต่างจากกงล้อชีวิตที่เขาต้องนำพาไปสู่ฝั่งฝัน แม้มันจะยากลำบาก หรือโดนกระทำอย่างป่าเถื่อนสักเพียงใด สุดท้ายย่อมมีแสงสว่างรออยู่

ชีวิตต้องสู้ ไม่สู้ก็ไม่ชนะ นั่นอาจจะจริงอย่างที่ตัวละครในหนังบอก เมื่อใดที่คุณยอมแพ้ ทั้งๆ ที่ยังไม่เริ่มสู้ ก้าวต่อไปก็ยากที่จะสะกดคำว่าชนะเป็น ยิ่งเป็นคนจน (ที่ดันซวยเกิดมาจนซะงั้น) ถ้าไม่สู้ก็ยิ่งจมปลักกับความจนอย่างไม่รู้จบสิ้น

Cyclo
ปี    1995
ประเทศ   เวียดนาม/ฝรั่งเศส/ฮ่องกง
ประเภท   ชีวิต/อาชญากรรม
ความยาว   123 นาที
ภาษา   เวียดนาม
กำกับ   ตรัน อานห์ หุง
แสดงนำ   เหลียงเฉาเหว่ย/เล วัน ล็อก/ตรัน เหงียน คีห์/นูห์ ควินห์ เหงียน